Bồi thường đất nông nghiệp 3 tỷ/ha: nền tảng đồng thuận cho đại lộ ven sông
Chính sách bồi thường đất nông nghiệp với mức bình quân khoảng 3 tỷ đồng/ha cho dự án đại lộ ven sông Đồng Nai là một mô hình cho thấy khi Nhà nước đặt quyền lợi người dân ở vị trí trung tâm, các dự án hạ tầng giao thông quy mô lớn có thể đạt được sự đồng thuận rộng rãi và hạn chế xung đột lợi ích đến mức thấp nhất. UBND TP Đồng Nai đã phê duyệt phương án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho dự án đại lộ Nguyễn Hữu Cảnh, đồng thời công khai đến tất cả hộ dân bị ảnh hưởng. Việc công khai không chỉ là thủ tục pháp lý, mà là thông điệp chính trị: chính quyền sẵn sàng đối thoại trên nền tảng minh bạch. Mức bồi thường đất nông nghiệp bình quân 3 tỷ đồng/ha cho thấy Nhà nước thừa nhận giá trị sử dụng và sinh kế gắn với ruộng vườn, chứ không coi đất nông nghiệp chỉ là quỹ đất rẻ để mở đường. Đáng chú ý, chính sách không dừng ở tiền đất. Những hộ trực tiếp sản xuất nông nghiệp, có thu nhập từ canh tác, nếu đáp ứng điều kiện, được xem xét hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, chuyển đổi nghề nghiệp, tìm kiếm việc làm; người bàn giao mặt bằng đúng yêu cầu còn có thể được thưởng di dời. Đây là sự chuyển dịch quan trọng: bồi thường đất nông nghiệp không chỉ là trả giá đất, mà là bồi thường cả cơ hội và tương lai nghề nghiệp.
Đại lộ Nguyễn Hữu Cảnh: hạ tầng giao thông ven sông muốn đi phải “trả giá” xứng đáng
Đại lộ Nguyễn Hữu Cảnh không phải một con đường bình thường, mà là trục hạ tầng giao thông chiến lược gắn với không gian cảnh quan sông Đồng Nai, dài khoảng 15,5km, lộ giới 60m, quy mô 6-8 làn xe, tổng mức đầu tư hơn 4.600 tỷ đồng. Đây là tuyến kết nối Quốc lộ 51 với cao tốc TPHCM - Long Thành - Dầu Giây, được kỳ vọng giảm tải cho Quốc lộ 51 và tăng khả năng kết nối vùng. Theo chính quyền thành phố, đại lộ này là một trong những trục hạ tầng quan trọng, nhằm kiến thiết không gian phát triển và hình thành trục cảnh quan dọc sông Đồng Nai, đồng thời cụ thể hóa mục tiêu phát triển đô thị đến năm 2035, tầm nhìn 2065 theo định hướng của Nghị quyết số 16. Nói cách khác, đây là dự án mang tính cấu trúc cho đô thị ven sông: đường đi đến đâu, quy hoạch đô thị, dịch vụ, thương mại, tài chính sẽ tái tổ chức đến đó. Tuy vậy, để “mở khóa” tiềm năng dòng sông, Nhà nước buộc phải thu hồi một lượng lớn đất nông nghiệp. Nếu bồi thường không xứng đáng, đại lộ ven sông sẽ là biểu tượng của bất công chứ không phải phát triển. Việc định giá bình quân 3 tỷ đồng/ha cho đất nông nghiệp là thông điệp rằng lợi ích đô thị mới không được phép xây trên sự thiệt thòi của nông dân. Chính sách bồi thường đất nông nghiệp công bằng trở thành điều kiện tiên quyết để đại lộ ven sông Đồng Nai đi từ bản vẽ ra cuộc sống.
Nhìn từ Thanh Đa và quốc lộ 13: tái định cư tốt thì người dân sẵn sàng di dời
Câu chuyện bồi thường và chính sách tái định cư ở đại lộ ven sông Đồng Nai không đứng riêng lẻ, mà nằm trong xu hướng chung: khi tái định cư có lợi hơn cho người dân, họ sẵn sàng chấp nhận di dời để đổi lấy hạ tầng mới. Tại cụm chung cư Thanh Đa đã xuống cấp, phương án bồi thường, tái định cư được phê duyệt đã giúp 739/1.001 hộ đồng ý di dời, chiếm 73,9%; 698 trường hợp đã bàn giao mặt bằng. Đó là tỷ lệ đồng thuận mà nhiều dự án mơ ước. Một hộ dân Thanh Đa kể rõ: khi bàn giao căn hộ 44m², gia đình được bố trí tái định cư tại chỗ với căn hộ hơn 50m², đồng thời nhận hơn 300 triệu đồng tiền hỗ trợ để thuê chỗ ở tạm thời. Đây là phát biểu cho thấy nguyên tắc vàng của chính sách tái định cư: nhà mới tốt hơn nhà cũ, cộng với dòng tiền đủ để vượt qua giai đoạn chuyển tiếp. Người dân không bị đẩy vào rủi ro an cư, mà được nâng cấp chất lượng sống. Tương tự, dự án nâng cấp, mở rộng quốc lộ 13 (thành phần 1) ở phường Hiệp Bình cũng nhận được sự đồng thuận cao nhờ chính sách bồi thường, hỗ trợ phù hợp. Trong tổng số 1.041 trường hợp bị ảnh hưởng, đã có 759 trường hợp được chi trả trực tiếp, 544 trường hợp bàn giao mặt bằng. Những con số này khẳng định một điều: không phải người dân phản đối hạ tầng giao thông, họ chỉ phản đối những chính sách bồi thường và tái định cư thiếu công bằng.
Từ thực tiễn đến thể chế: khi luật hóa nguyên tắc “quyền lợi người dân trước tiến độ dự án”
Các ví dụ ở Đồng Nai và những dự án như Thanh Đa, quốc lộ 13 đang được dùng làm dữ liệu thực tiễn để thành phố hoàn thiện cơ chế bồi thường đất nông nghiệp, hỗ trợ và chính sách tái định cư ở cấp thể chế. Thành phố đang lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết về tiêu chí, hồ sơ, điều kiện, trình tự, thủ tục thực hiện dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư độc lập trước khi phê duyệt chủ trương đầu tư. Điều này đảo ngược logic quen thuộc: phải giải được bài toán quyền lợi người dân từ đầu, rồi mới tính đến tiến độ hạ tầng. Dự thảo cũng quy định cơ chế thưởng cho trường hợp bàn giao mặt bằng sớm, đồng thời cho phép người đủ điều kiện tái định cư nhưng không nhận nhà, đất bố trí sẽ được hỗ trợ bằng tiền. Nếu được thông qua, đây sẽ là khung chính sách tái định cư linh hoạt hơn, tôn trọng lựa chọn đa dạng của người dân thay vì ép họ vào một mô hình nhà ở cố định. Sự kết hợp giữa bồi thường đất nông nghiệp công bằng, chính sách tái định cư có lợi cho người dân và cơ chế thưởng cho người bàn giao sớm tạo thành “bộ ba” thúc đẩy giải phóng mặt bằng. Thực tế cho thấy, khi Nhà nước chấp nhận chia sẻ một phần giá trị tăng thêm từ hạ tầng giao thông và đô thị ven sông, người dân sẽ trở thành đối tác, không phải đối tượng bị tác động.
Kết luận: đại lộ ven sông chỉ bền vững khi người dân là chủ thể hưởng lợi
Đại lộ Nguyễn Hữu Cảnh ven sông Đồng Nai, với mức bồi thường đất nông nghiệp bình quân khoảng 3 tỷ đồng/ha cùng các gói hỗ trợ đời sống, nghề nghiệp, đang cho thấy một hướng đi rõ ràng: muốn hạ tầng giao thông lớn thành công, phải tính quyền lợi người dân như một hạng mục đầu tư, không phải chi phí bắt buộc. Các kinh nghiệm từ cải tạo chung cư Thanh Đa và mở rộng quốc lộ 13 củng cố luận điểm này: chính sách tái định cư càng hào phóng, minh bạch, gắn với nâng cấp chất lượng sống, thì tỷ lệ đồng thuận càng cao. Người dân không sợ đổi thay, họ sợ bị bỏ lại bên lề trong quá trình xây dựng đô thị mới. Nếu Đồng Nai tiếp tục giữ nguyên tắc bồi thường công bằng, hỗ trợ thực chất và đối thoại minh bạch, đại lộ ven sông sẽ không chỉ là trục giao thông và cảnh quan, mà còn là biểu tượng cho một cách làm phát triển đô thị: phát triển cùng người dân, chứ không phải phát triển trên lưng người dân. Đó mới là giá trị lâu dài của mọi dự án hạ tầng trọng điểm.
