Đại lộ sông Hồng không chỉ là con đường, mà là bài kiểm tra về công bằng đô thị
Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng là kế hoạch xây dựng tuyến giao thông và không gian đô thị dọc sông Hồng, đi kèm chính sách bồi thường đất sông Hồng gấp đôi, hỗ trợ chuyển đổi nghề gấp 5 lần giá đất nông nghiệp và chương trình tái định cư Hà Nội với mục tiêu đảm bảo đời sống người dân bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Nói cách khác, đây không chỉ là một siêu dự án hạ tầng, mà là phép thử xem chính sách giải phóng mặt bằng hiện đại có thực sự đặt người dân vào trung tâm hay không. Điểm đáng chú ý nhất: thành phố công khai lựa chọn đi theo hướng "bồi thường cao, di dời chậm" – chỉ GPMB sau khi đã có nhà tái định cư hoàn chỉnh.
Bồi thường gấp 2 lần và hỗ trợ chuyển đổi nghề gấp 5 lần: hào phóng nhưng có đủ?
Thành phố tuyên bố áp dụng mức bồi thường bằng tiền về đất gấp 2 lần so với quy định thông thường cho đất ở, đất nông nghiệp và đất phi nông nghiệp đủ điều kiện pháp lý. Đây là mức hiếm thấy trong các dự án hạ tầng, thể hiện sự thừa nhận rằng giá đất quy định thường thấp hơn giá trị thị trường và sinh kế gắn với mảnh đất. Quan trọng hơn, khoản hỗ trợ đào tạo, hỗ trợ chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm được xác định bằng 5 lần giá đất nông nghiệp – một con số đủ lớn để coi nghề nghiệp của người dân là trọng tâm chứ không phải phụ lục kỹ thuật. Câu nói đáng trích dẫn là: "Mức hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm bằng 5 lần giá đất nông nghiệp". Tuy vậy, tiền nhiều chưa chắc đã là giải pháp nếu nó không đi kèm các chương trình đào tạo cụ thể, gắn với nhu cầu việc làm tại khu vực tái định cư.
Bốn ưu tiên tái định cư và sáu dự án: chiến lược giữ cộng đồng ở lại với sông Hồng
Điểm tiến bộ nhất trong chính sách tái định cư Hà Nội lần này là trật tự ưu tiên rất rõ ràng: ưu tiên tái định cư tại chỗ trên cùng địa bàn xã, phường; nếu thiếu quỹ đất thì bố trí ở khu lân cận; sau đó mới đến các khu tái định cư tập trung và cuối cùng là các khu đô thị đa mục tiêu. Sáu dự án tái định cư gắn với đại lộ sông Hồng được thiết kế như những hạt nhân đô thị mới, với khoảng 265 ha quỹ đất và định hướng hạ tầng xã hội đầy đủ trường học, trạm y tế, chợ dân sinh, không gian cộng đồng. Đáng nói là, chính sách nhân văn dành cho hộ đông thế hệ cho phép tách thêm suất tái định cư cho từng cặp vợ chồng đủ điều kiện, hạn chế tình trạng "nhồi" nhiều thế hệ vào một căn nhà nhỏ. Nếu thực hiện đúng, chiến lược này có thể biến tái định cư từ nỗi sợ thành cơ hội nâng cấp chất lượng sống ven sông Hồng.
Tuyến đường 4,1 km, 1.050 hộ bị ảnh hưởng và 858 căn tái định cư: bài học cụ thể từ Sơn Tây
Trên địa bàn phường Sơn Tây, đoạn tuyến đường trục Tây Thăng Long dài khoảng 4,152 km dự kiến ảnh hưởng 1.050 nhà dân và bố trí 858 căn tái định cư tại hai khu Phú Thịnh và Đường Lâm. Dù đây không phải một phần trực tiếp của đại lộ sông Hồng, nó là ví dụ rất cụ thể cho thấy quy mô và sức nặng của chính sách giải phóng mặt bằng mới. Thiết kế quỹ đất tái định cư với diện tích nhà ở chỉ chiếm khoảng 38–44% và phần còn lại dành cho văn hóa, cây xanh công cộng, giao thông, bãi đỗ xe cho thấy sự chuyển dịch từ tư duy "chỉ lo chỗ ở" sang xây dựng môi trường sống. Người dân Sơn Tây về cơ bản ủng hộ chủ trương nhưng yêu cầu quy trình GPMB công khai, minh bạch, bảo đảm quyền lợi hợp pháp – lời nhắc rõ ràng rằng mọi chính sách tốt đẹp trên giấy chỉ thuyết phục khi được triển khai một cách đường hoàng.
Thời điểm di dời và điều kiện sống sau tái định cư: lời hứa phải đo bằng năm chứ không bằng khẩu hiệu
UBND thành phố khẳng định quan điểm nhất quán: chỉ thực hiện di dời, giải phóng mặt bằng sau khi hoàn thành xây dựng và bố trí nơi ở mới tại các khu tái định cư. Theo kế hoạch, hạ tầng kỹ thuật đất thấp tầng ở một số khu dự kiến hoàn thành chậm nhất quý II/2027, căn hộ cao tầng chậm nhất quý IV/2029, còn một số khu khác xong hạ tầng thấp tầng vào quý II/2028 và toàn bộ cao tầng vào năm 2030. Nghĩa là người dân có quyền kỳ vọng sẽ không phải sống trong cảnh tạm bợ kéo dài, chờ nhà tái định cư như nhiều dự án trước đây. Thêm vào đó, nếu tiền bồi thường về đất không đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu, Nhà nước cam kết hỗ trợ phần chênh lệch để người dân chắc chắn có chỗ ở. Kết luận thẳng thắn: đại lộ sông Hồng chỉ xứng đáng là biểu tượng mới của Thủ đô khi mỗi hộ dân bị thu hồi đất cảm nhận được mình đi lên, chứ không bị gạt ra ngoài lề phát triển.
