Chuyến công tác đầu tiên và thông điệp chiến lược của Việt Nam
Đối tác chiến lược Việt - Mỹ là khuôn khổ quan hệ được hai nước xác lập nhằm xây dựng hợp tác toàn diện, lâu dài trên các trụ cột chính trị, kinh tế, an ninh, khoa học - công nghệ và giao lưu nhân dân, dựa trên tôn trọng độc lập, chủ quyền và thể chế chính trị của nhau, hướng tới hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững. Chuyến công tác từ ngày 20-25/9 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Mỹ diễn ra đúng lúc Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới sau Đại hội Đảng XIV và bầu cử Quốc hội khóa XVI. Việc lựa chọn Mỹ và Liên Hợp Quốc cho chuyến xuất ngoại đầu tiên không mang tính nghi thức thuần túy, mà gửi đi một tín hiệu rõ ràng: quan hệ ngoại giao Việt Nam đang đặt Đối tác Chiến lược Toàn diện với Mỹ vào vị trí ưu tiên. Theo Bộ Ngoại giao, đây là hành động thể hiện sự coi trọng Mỹ và mục tiêu làm cho khuôn khổ đối tác vận hành “hiệu quả, thực chất” trên tất cả các lĩnh vực.
Bối cảnh hơn ba thập kỷ và bước chuyển từ đối thoại sang cùng định hình
Quan hệ ngoại giao Việt Nam với Mỹ khởi đầu lại từ dấu mốc bình thường hóa năm 1995, sau đó được mở rộng bằng việc thiết lập Đối tác Toàn diện năm 2013 và nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vì hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững vào tháng 9/2023. Những mốc này cho thấy hai nước đã đi qua giai đoạn “hàn gắn” để bước sang giai đoạn “cùng định hình tương lai”. Tin cậy chính trị được củng cố nhờ tiếp xúc thường xuyên, từ cuộc gặp Tổng Bí thư Tô Lâm với Tổng thống Mỹ Donald Trump tháng 2/2026 tới các chuyến thăm và làm việc qua lại của lãnh đạo cấp cao hai bên. Theo Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang, chuyến đi lần này không chỉ là tiếp nối mà còn là bước kiểm tra thực tế xem Đối tác Chiến lược Toàn diện có đang chuyển hóa thành các chương trình hợp tác ổn định, hiệu quả hay không. Nói cách khác, trọng tâm đã dịch chuyển từ ký kết định danh sang đảm bảo chất lượng triển khai.
Hợp tác kinh tế song phương: từ tăng trưởng quy mô đến gắn kết chuỗi giá trị
Kinh tế luôn là trụ cột dễ đo lường nhất của Đối tác chiến lược Việt - Mỹ, và những con số tăng trưởng cho thấy hai nền kinh tế đã gắn kết chặt hơn về lợi ích. Theo đánh giá, thương mại song phương đã tăng hàng trăm lần so với thời điểm bình thường hóa quan hệ, tạo nền tảng để bàn tiếp câu chuyện chất lượng hợp tác. Một nhận định đáng chú ý là của Tham tán Thương mại Đỗ Ngọc Hưng: quan hệ thương mại hai nước đang có điều kiện chuyển từ tăng trưởng về quy mô sang hợp tác sâu hơn về chất lượng, công nghệ và chuỗi giá trị. Điều này giải thích vì sao nhiều tập đoàn Mỹ trong lĩnh vực công nghệ như HP, NVIDIA, doanh nghiệp kho vận như FedEx, UPS, hay năng lượng như Excelerate Energy muốn mở rộng đầu tư tại Việt Nam. Nếu Việt Nam nắm bắt tốt, chuyến công tác của Tô Lâm thăm Mỹ có thể trở thành điểm kích hoạt cho làn sóng doanh nghiệp Mỹ tham gia sâu vào chuỗi giá trị sản xuất đặt tại Việt Nam, thay vì chỉ coi Việt Nam là nơi gia công đơn thuần.
An ninh, năng lượng, công nghệ: những trụ cột ưu tiên mới trong hợp tác
Nếu giai đoạn đầu của quan hệ chủ yếu xoay quanh thương mại và khắc phục hậu quả chiến tranh, thì hiện nay diện hợp tác đã mở rộng rõ rệt sang các lĩnh vực mang tính chiến lược dài hạn. Hai bên duy trì hợp tác quốc phòng - an ninh, khắc phục hậu quả chiến tranh, giáo dục - đào tạo và giao lưu nhân dân, đồng thời phối hợp tại các cơ chế khu vực và Liên Hợp Quốc. Tuy nhiên, đáng chú ý hơn là bước chuyển sang các lĩnh vực định hình tương lai như khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi năng lượng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng nhấn mạnh thời gian tới hợp tác sẽ tập trung hơn vào công nghệ tiên tiến, năng lượng sạch và chuỗi cung ứng có khả năng chống chịu cao. Đây chính là nơi Việt Nam muốn dùng Đối tác chiến lược với Mỹ như một “bệ phóng” cho giai đoạn phát triển mới, thay vì chỉ là một điểm đến xuất khẩu.
Từ ưu tiên ngoại giao đến yêu cầu hành động cụ thể
Chuyến công tác của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm Mỹ là lời khẳng định bằng hành động rằng Việt Nam chủ động coi Mỹ là đối tác quan trọng trong chiến lược phát triển dài hạn. Nó phù hợp với đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải có chương trình cụ thể để biến những tuyên bố chung thành kết quả hữu hình. Trong thực tế, các hoạt động song phương lần này được kỳ vọng thúc đẩy triển khai Đối tác Chiến lược Toàn diện, tạo thêm động lực cho hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư, khoa học - công nghệ và nhiều lĩnh vực tiềm năng. Nếu Việt Nam biết kết hợp cải cách trong nước với tận dụng cơ hội đầu tư, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực từ Mỹ, Đối tác chiến lược Việt - Mỹ có thể trở thành một trong những động lực quan trọng nhất trong giai đoạn phát triển tới. Ngược lại, nếu thiếu quyết tâm thực thi, chuyến đi sẽ dừng lại ở mức biểu tượng ngoại giao, khó tạo thay đổi cấu trúc cho nền kinh tế và vị thế quốc tế của Việt Nam.
