Hợp tác công nghệ Mỹ Việt Nam: từ đối tác chiến lược toàn diện đến ưu tiên công nghệ cao
Hợp tác công nghệ Mỹ Việt Nam là quá trình hai nước tăng cường phối hợp trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và các ngành công nghệ cao, trên nền tảng quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện, nhằm tạo động lực mới cho phát triển kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và củng cố lòng tin chiến lược song phương. Ngày 21/9 (giờ địa phương) tại thành phố New York, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tiếp nhóm Hạ nghị sĩ Mỹ do ông Gregory Meeks, thành viên cao cấp Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, dẫn đầu. Việc lãnh đạo cấp cao chủ động nêu công nghệ cao như một trọng tâm cho thấy Việt Nam không chỉ muốn mở rộng quan hệ Mỹ Việt Nam, mà còn định vị hợp tác công nghệ như thước đo mới cho chiều sâu của Đối tác chiến lược toàn diện. Đây là bước chuyển rõ rệt: công nghệ không còn là phần phụ của thương mại, mà là trụ cột chính sách.
Kinh tế – thương mại là trụ cột, công nghệ cao là động lực tăng tốc
Trong cuộc trao đổi, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh kinh tế – thương mại là trụ cột và động lực quan trọng của quan hệ hai nước. Ông đề nghị hai bên thúc đẩy thương mại tự do, công bằng, cân bằng và bền vững, đồng thời sớm hoàn tất đàm phán Hiệp định thương mại đối ứng. Điểm đáng chú ý là trụ cột kinh tế giờ được gắn chặt với hợp tác công nghệ cao: Việt Nam mong muốn tăng cường hợp tác với Mỹ về khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và các ngành công nghệ cao. Điều này phản ánh một tầm nhìn thực dụng: nếu chỉ mở rộng thương mại hàng hóa, quan hệ dễ rơi vào tranh chấp cân bằng thương mại; nhưng khi gắn với chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, hai bên có thể cùng nâng cấp chuỗi giá trị, cùng hưởng lợi từ tri thức và công nghệ, thay vì chỉ mua bán sản phẩm.
Vai trò Quốc hội hai nước: xây nền chính trị cho hợp tác công nghệ
Điểm khác biệt của hợp tác công nghệ Mỹ Việt Nam hiện nay là nó không chỉ dựa trên ý chí hành pháp, mà còn đặt nặng vai trò Quốc hội hai nước. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh Quốc hội có vai trò củng cố nền tảng chính trị, tăng cường hiểu biết và xây dựng lòng tin; ông đề nghị Hạ nghị sĩ Gregory Meeks và Quốc hội Mỹ tiếp tục ủng hộ quan hệ hai nước, tăng cường trao đổi đoàn, giao lưu giữa các ủy ban chuyên môn, nhóm nghị sĩ hữu nghị và đội ngũ trợ lý nghị sĩ. Hạ nghị sĩ Gregory Meeks đánh giá cao những bước phát triển tích cực của quan hệ Việt Nam – Mỹ, khẳng định coi trọng quan hệ với Việt Nam và vai trò của hợp tác nghị viện. Đây là điểm mấu chốt: công nghệ cao luôn gắn với luật chơi về dữ liệu, an ninh, chuẩn kỹ thuật; nếu không có đồng thuận nghị viện, mọi dự án chuyển đổi số hay đổi mới sáng tạo xuyên biên giới đều dễ gặp rào cản pháp lý.
Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số: những lĩnh vực ưu tiên trong giai đoạn mới
Việt Nam đã thể hiện rõ ưu tiên khi nhấn mạnh mong muốn tăng cường hợp tác với Mỹ về khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và các ngành công nghệ cao. Đây không phải là danh sách chung chung, mà là lựa chọn chiến lược: khoa học – công nghệ giúp nâng cấp năng lực nghiên cứu; đổi mới sáng tạo tạo ra mô hình kinh doanh và sản phẩm mới; còn chuyển đổi số là hạ tầng mềm cho toàn bộ quá trình công nghiệp hóa kiểu mới. Hạ nghị sĩ Gregory Meeks nhất trí với các đề xuất, ủng hộ việc duy trì đà phát triển tích cực của quan hệ Việt Nam – Mỹ và phát huy vai trò của Quốc hội trong thúc đẩy hợp tác song phương. Câu chuyện ở đây là Việt Nam đang đặt cược vào công nghệ cao như con đường rút ngắn khoảng cách, và chọn Mỹ – một đối tác công nghệ hàng đầu – để cùng xây hệ sinh thái đổi mới, thay vì chỉ nhập khẩu thiết bị.
Từ hợp tác chiến tranh đến hợp tác công nghệ cao: nền tảng tin cậy cho bước nhảy mới
Một chi tiết thường bị coi là "ngoại vi" nhưng lại rất quyết định cho hợp tác công nghệ cao là câu chuyện khắc phục hậu quả chiến tranh. Phía Mỹ cảm ơn và đánh giá cao sự hỗ trợ tích cực, trách nhiệm của Việt Nam trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt quân nhân Mỹ mất tích trong chiến tranh (MIA); đồng thời khẳng định sẽ tiếp tục hỗ trợ Việt Nam trong xử lý bom mìn, ô nhiễm dioxin, hỗ trợ người khuyết tật và đồng hành cùng Việt Nam trong Chiến dịch 500 ngày và đêm tìm kiếm, quy tập liệt sĩ Việt Nam còn mất tích. Hạ nghị sĩ Gregory Meeks khẳng định sẽ tiếp tục đóng góp vào việc tăng cường hiểu biết, tin cậy, đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Mỹ phát triển ổn định, thực chất và hiệu quả. Nếu không có lớp tin cậy này, hợp tác công nghệ cao khó đi vào chiều sâu, bởi công nghệ luôn gắn với an ninh và dữ liệu. Vì vậy, việc mở rộng hợp tác trên các lĩnh vực kinh tế, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo chính là cách hai bên biến quá khứ đau thương thành nền tảng cho tương lai cùng phát triển.
