Mở rộng quỹ đất giữa lúc nguồn cung hiện hữu thu hẹp
Quy hoạch khu công nghiệp là việc xác định không gian, chức năng và định hướng phát triển các khu sản xuất, tạo cơ sở cho đầu tư hạ tầng và lựa chọn nhà đầu tư. Với TP.HCM, đây là bước cần thiết để bổ sung đất cho sản xuất khi quỹ đất công nghiệp hiện hữu ngày càng thu hẹp. Ngày 11/4, Ban Quản lý các Khu chế xuất và Khu công nghiệp TP.HCM cho biết thành phố đang triển khai quy hoạch phân khu 14 khu công nghiệp mới, tổng diện tích hơn 3.800 ha đến năm 2033. Quy mô này đáng chú ý, nhưng không nên nhầm diện tích quy hoạch với đất đã sẵn sàng bàn giao: lợi ích chỉ đến khi quy hoạch được phê duyệt, hạ tầng được đầu tư và mặt bằng được chuẩn bị. Dù vậy, việc chủ động mở rộng quỹ đất sản xuất là điều kiện quan trọng để thành phố giữ chỗ cho các dự án cần diện tích lớn.
Danh mục 14 khu gồm Hiệp Phước giai đoạn 3 (500 ha), Vĩnh Lộc 3 (200 ha), ba khu Phạm Văn Hai I, II và III (379 ha, 289 ha và 238 ha), An Phú (328 ha), Nhị Xuân (199 ha), Lê Minh Xuân 4 (200 ha), Trung An (300 ha), ba khu Tân Phú Trung 2, 3 và 4 (tổng 600 ha), cùng Bình Khánh 1 và 2 (mỗi khu 300 ha). Danh sách phân bổ quy mô ở nhiều địa bàn, cho thấy đây không chỉ là một dự án đơn lẻ mà là nỗ lực hình thành mạng lưới. Với doanh nghiệp, lựa chọn địa điểm phù hợp ngành nghề và kết nối vùng có thể quan trọng không kém tổng diện tích được công bố.
Lộ trình quy hoạch còn nhiều chặng trước khi có đất sạch
Tiến độ được công bố cho thấy quy hoạch sẽ triển khai theo từng đợt, chứ không đồng nghĩa 14 khu mới cùng lúc sẵn sàng đón dự án. Thành phố hiện triển khai quy hoạch 7 khu với tổng diện tích 3.293 ha; năm 2026 dự kiến lập quy hoạch thêm 8 khu, diện tích 5.374 ha; năm 2027 là 10 khu, diện tích 4.657 ha; và năm 2028 dự kiến hoàn tất 4 khu, diện tích 1.100 ha. Sau các mốc này, 9 khu còn lại, tổng diện tích hơn 7.100 ha, sẽ được hoàn tất quy hoạch. Những con số theo từng năm mô tả tiến độ phủ quy hoạch công nghiệp rộng hơn, không phải lịch bàn giao riêng cho từng khu trong danh mục 14 khu mới.
Theo đại diện HEPZA, cơ bản sau năm 2028, diện tích quy hoạch công nghiệp của thành phố sẽ được phủ kín quy hoạch phân khu. Đây là nền tảng pháp lý để mời gọi và lựa chọn nhà đầu tư, đồng thời có thể rút ngắn khâu chuẩn bị dự án. Nhưng quy hoạch phân khu mới là một bước trong chuỗi triển khai: các khu còn phải đi qua những thủ tục tiếp theo và quá trình chuẩn bị mặt bằng, hạ tầng trước khi doanh nghiệp có thể sản xuất. Vì vậy, đánh giá khả năng triển khai cần dựa vào tiến độ thực tế của từng khu, thay vì chỉ nhìn tổng diện tích dự kiến.
Đất mới chỉ có giá trị khi đúng nhu cầu và sẵn sàng sử dụng
Điểm đáng kỳ vọng không chỉ là có thêm đất công nghiệp, mà là cách thành phố định hình các khu mới theo mô hình thông minh, chuyên ngành, gắn với liên kết vùng và liên kết ngành. Định hướng này có thể giúp tập trung hạ tầng và dịch vụ theo nhu cầu của từng nhóm sản xuất, thay vì phát triển các khu đa ngành thiếu kết nối. HEPZA cho biết sau khi quy hoạch phân khu được phê duyệt, đơn vị sẽ tham mưu thành phố xây dựng cơ chế lựa chọn nhà đầu tư với tiêu chí cao hơn, ưu tiên năng lực tài chính, kinh nghiệm, công nghệ hiện đại và hiệu quả khai thác dài hạn. Đây là hướng đi hợp lý nếu mục tiêu là thu hút dự án công nghệ cao, công nghiệp sạch, thay vì chỉ lấp đầy diện tích.
Nếu tạo được quỹ đất sạch đúng tiến độ, các khu mới có thể hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng sản xuất và tăng khả năng tiếp nhận dự án quy mô lớn. Tác động cũng có thể lan tới người lao động qua việc làm, thu nhập và chuyển dịch cơ cấu kinh tế; tuy nhiên, đó là kết quả phụ thuộc vào dự án thực tế, không tự phát sinh từ bản đồ quy hoạch. Thách thức của thành phố vì thế là biến quy hoạch thành mặt bằng có hạ tầng, kết nối và thủ tục đủ rõ để nhà đầu tư ra quyết định. Thành công nên được đo bằng khu nào sẵn sàng, ngành nào được thu hút và dự án nào đi vào hoạt động—not chỉ bằng số hecta được đưa vào kế hoạch.
Tín hiệu mở rộng chưa phải cam kết khởi công đồng loạt
Tin tức về các khu công nghiệp và cụm công nghiệp ở địa phương khác nhắc lại một khác biệt thiết yếu: quy hoạch, chấp thuận đầu tư, giải phóng mặt bằng và vận hành là các giai đoạn khác nhau. Chẳng hạn, thông tin về KCN Đak Đoa tại Gia Lai nêu dự án đang ở giai đoạn mời quan tâm, chưa phải đã khởi công; tại Quảng Ngãi, tiến độ các khu VSIP được gắn với công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và tạo quỹ đất liền vùng. Đây là đối chiếu hữu ích để đọc kế hoạch của TP.HCM thận trọng: danh mục và mốc quy hoạch mở ra triển vọng, nhưng chưa xác nhận thời điểm từng khu có đất sạch hoặc bắt đầu xây dựng.
Kết luận, 14 khu công nghiệp mới có thể tháo gỡ một nút thắt lâu nay của sản xuất tại TP.HCM và tạo dư địa đón nhà đầu tư lớn. Tuy nhiên, giá trị của kế hoạch phụ thuộc vào việc giữ tiến độ quy hoạch, hoàn tất các thủ tục tiếp theo, chuẩn bị mặt bằng và chọn đúng nhà đầu tư. Với doanh nghiệp, đây là tín hiệu tích cực để theo dõi cơ hội dài hạn, chưa phải lời bảo đảm rằng đất sẽ sẵn sàng ngay. Với thành phố, phép thử nằm ở khả năng chuyển hàng nghìn hecta dự kiến thành khu sản xuất có hạ tầng, định hướng ngành rõ ràng và hiệu quả kinh tế thực chất.
