Thêm quỹ đất để tháo nút thắt sản xuất
Quy hoạch khu công nghiệp là việc xác định không gian, quy mô và định hướng phát triển các khu dành cho hoạt động sản xuất, tạo cơ sở chuẩn bị hạ tầng và lựa chọn nhà đầu tư. Với TP.HCM, kế hoạch mở rộng này đến đúng lúc: quỹ đất công nghiệp hiện hữu đang dần thu hẹp, trong khi nhu cầu tìm mặt bằng sản xuất và dự án quy mô lớn vẫn tạo áp lực lên nguồn cung. Ngày 11/4, Ban Quản lý các Khu chế xuất và Khu công nghiệp TP.HCM cho biết thành phố đang triển khai quy hoạch phân khu 14 khu mới, tổng diện tích hơn 3.800 ha đến năm 2033. Đây là bước cần thiết để bổ sung đất sạch, nhưng quy hoạch trên giấy chưa đồng nghĩa với mặt bằng sẵn sàng cho thuê. Giá trị thực tế sẽ phụ thuộc vào việc hoàn thiện quy hoạch, hạ tầng và thủ tục triển khai.
Quy mô hệ thống hiện hữu cho thấy vì sao việc mở rộng có ý nghĩa: sau hợp nhất, mạng lưới khu chế xuất, khu công nghiệp TP.HCM gồm 105 khu với hơn 50.288 ha; trong đó 58 khu, diện tích 22.410 ha, đã hoạt động và lấp đầy khoảng 80%. Khi phần lớn các khu đang vận hành đã khai thác đáng kể quỹ đất, doanh nghiệp cần thêm lựa chọn mới để mở rộng hoặc bố trí cơ sở sản xuất. Vì vậy, 14 khu mới không chỉ là con số tăng thêm; chúng là cơ hội giảm tình trạng thiếu đất phù hợp, nếu thành phố biến kế hoạch phân khu thành nguồn cung có thể tiếp cận đúng tiến độ.
Vị trí và quy mô: mạng lưới mới trải rộng
Danh mục 14 khu cho thấy thành phố đang bổ sung đất ở nhiều cụm, thay vì dồn toàn bộ nguồn cung vào một địa điểm. Các khu được nêu gồm Hiệp Phước giai đoạn 3 (500 ha), Vĩnh Lộc 3 (200 ha), Phạm Văn Hai I (379 ha), Phạm Văn Hai II (289 ha), An Phú (328 ha), Nhị Xuân (199 ha), Phạm Văn Hai III (238 ha), Lê Minh Xuân 4 (200 ha) và Trung An (300 ha). Ba khu Tân Phú Trung 2, 3 và 4 có tổng diện tích 600 ha; Bình Khánh 1 và 2 mỗi khu 300 ha. Quy mô và tên gọi cho thấy kế hoạch phân bổ trên nhiều khu vực của thành phố, nhưng nguồn tin chưa nêu ranh giới cụ thể, tình trạng giải phóng mặt bằng hay thời điểm từng khu có thể đón dự án. Do đó, doanh nghiệp chưa thể xem tổng diện tích quy hoạch là lượng đất sẵn có ngay.
Điểm đáng chú ý không chỉ là diện tích mà còn là định hướng phát triển: các khu mới được dự kiến theo mô hình thông minh, chuyên ngành, gắn kết vùng và liên kết ngành. Thành phố muốn ưu tiên công nghiệp chủ lực, công nghiệp sạch và công nghệ cao, thay vì thu hút dự án chỉ dựa trên khả năng lấp đầy mặt bằng. Đây là lựa chọn hợp lý khi đất công nghiệp là nguồn lực hữu hạn: chất lượng dự án và hiệu quả sử dụng đất nên được đặt ngang với tốc độ cho thuê. Tuy nhiên, tiêu chí cao chỉ phát huy tác dụng nếu đi cùng hạ tầng phù hợp, dịch vụ logistics và quy trình phê duyệt rõ ràng. Nếu thiếu những điều kiện đó, định hướng tốt có thể không chuyển thành quyết định đầu tư.
Tiến độ quy hoạch quyết định thời điểm có đất
Kế hoạch triển khai rộng hơn danh mục 14 khu nêu trên và được chia theo các mốc nhiều năm. Hiện thành phố đang lập quy hoạch cho 7 khu, tổng diện tích 3.293 ha; năm 2026 dự kiến lập thêm 8 khu với 5.374 ha, năm 2027 là 10 khu với 4.657 ha, còn năm 2028 dự kiến hoàn tất 4 khu với 1.100 ha. Sau đó, 9 khu còn lại, rộng hơn 7.100 ha, sẽ tiếp tục được hoàn tất quy hoạch. Theo đại diện Ban Quản lý, sau năm 2028 toàn bộ diện tích quy hoạch công nghiệp của thành phố dự kiến được phủ kín quy hoạch phân khu. Đây là lộ trình pháp lý quan trọng để chủ động kêu gọi và chọn nhà đầu tư, đồng thời rút ngắn khâu chuẩn bị dự án. Nhưng lập quy hoạch không đồng nghĩa với hoàn thành hạ tầng hay đưa đất vào khai thác.
Vì thế, thước đo thành công không nên dừng ở số khu được đưa vào quy hoạch. Doanh nghiệp cần biết khi nào có mặt bằng sạch, kết nối giao thông và tiện ích vận hành; thành phố cần công khai tiến độ từng khu để thị trường có thể lên kế hoạch. Các khu công nghiệp hiện hữu cũng đang được tính chuyển đổi theo hướng sinh thái, công nghệ cao, đô thị-dịch vụ hoặc logistics, cho thấy tăng nguồn cung không phải con đường duy nhất để tăng năng lực sản xuất. Kết hợp mở khu mới với nâng hiệu quả sử dụng khu cũ sẽ giúp hạn chế lãng phí đất và tạo hệ sinh thái công nghiệp đa dạng hơn.
Thu hút đầu tư phải đi cùng khả năng triển khai
Quy hoạch có thể mở rộng dư địa thu hút đầu tư sản xuất, nhưng dòng vốn sẽ chọn nơi có thể triển khai dự án với mức độ chắc chắn cao. Ban quản lý cho biết sau khi quy hoạch phân khu được phê duyệt, thành phố sẽ xây dựng cơ chế lựa chọn nhà đầu tư, ưu tiên năng lực tài chính, kinh nghiệm triển khai, công nghệ hiện đại và hiệu quả khai thác dài hạn. Cách tiếp cận này phù hợp với mục tiêu hút vốn chất lượng cao, song cần tránh để quy trình lựa chọn kéo dài hoặc tiêu chí thiếu minh bạch. Sự rõ ràng về mặt bằng, hạ tầng, thời gian và yêu cầu môi trường sẽ có sức thuyết phục hơn những cam kết chung về tiềm năng.
Nếu triển khai đúng tiến độ, đất mới có thể tạo thêm việc làm, mở rộng cơ hội cho chuỗi cung ứng và hỗ trợ chuyển dịch sang các ngành công nghệ cao, thân thiện môi trường. Tác động ấy không tự đến từ việc tăng diện tích: chất lượng hạ tầng và lựa chọn dự án sẽ quyết định lợi ích có lan tới người lao động và doanh nghiệp địa phương hay không. Kết luận, kế hoạch 14 khu là lời đáp cần thiết trước quỹ đất công nghiệp thu hẹp, nhưng chưa phải lời giải hoàn chỉnh. Thành phố cần biến quy hoạch thành đất sạch có thể sử dụng, công bố tiến độ từng khu và chọn dự án đem lại giá trị dài hạn. Khi đó, diện tích bổ sung mới thực sự chuyển thành năng lực sản xuất và sức hút đầu tư.
