Khởi nghiệp vào trường học: bước ngoặt tư duy giáo dục ở Gia Lai
Chương trình hỗ trợ khởi nghiệp học sinh THPT tại Gia Lai là kế hoạch cấp tỉnh đưa hoạt động khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo giáo dục và chương trình hỗ trợ kinh doanh vào trong nhà trường, giúp học sinh từ cấp 2-3 từng bước hình thành kỹ năng kinh doanh học sinh, tư duy dự án và khả năng kết nối với doanh nghiệp trong một hệ sinh thái khởi nghiệp giáo dục hoàn chỉnh. UBND tỉnh Gia Lai đã ban hành kế hoạch triển khai Chương trình “Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026 - 2035”, với mục tiêu không chỉ có thêm vài cuộc thi ý tưởng, mà xây dựng một môi trường giáo dục thúc đẩy tinh thần đổi mới sáng tạo, khơi dậy ý chí khởi nghiệp trong thế hệ trẻ. Điểm nhấn rõ ràng nhất: tỉnh đặt tham vọng 100% trường THPT phải có hoạt động trải nghiệm, diễn đàn, ngày hội sáng tạo, khởi nghiệp dành cho học sinh. Đây không còn là phong trào, mà là một yêu cầu chính sách buộc hệ thống giáo dục phổ thông phải chuyển mình.
Mục tiêu tham vọng: từ định hướng đến kỹ năng khởi nghiệp thực tế
Điểm đáng chú ý của chương trình khởi nghiệp học sinh THPT tại Gia Lai là bộ chỉ tiêu rất cụ thể cho từng giai đoạn. Giai đoạn 2026 – 2030, tỉnh phấn đấu có 50% học sinh THPT, 25% học sinh THCS và khoảng 15% học sinh tiểu học được tham gia các hoạt động định hướng khởi nghiệp thông qua giáo dục, trải nghiệm, STEM, nghiên cứu khoa học và phong trào sáng tạo trong nhà trường. Đồng thời, khoảng 35% học sinh THPT, 15% học sinh THCS và 10% học sinh tiểu học được trang bị kiến thức, kỹ năng và tư duy khởi nghiệp. Đây là những con số không nhỏ với một tỉnh còn nhiều khó khăn, cho thấy khởi nghiệp không bị giới hạn ở vài em “đặc biệt” mà là mục tiêu phổ cập. Đáng nói hơn, hằng năm tối thiểu 5% học sinh THPT và 2% học sinh THCS phải tham gia ít nhất một dự án, mô hình hoặc hoạt động khởi nghiệp. Nghĩa là học sinh phải làm thật, trải nghiệm thật, thay vì chỉ nghe thuyết trình về khởi nghiệp.
Xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp trong nhà trường: cơ hội và thách thức
Không thể có khởi nghiệp học sinh THPT nếu trường học vẫn vận hành như cũ, vì vậy Gia Lai chọn cách xây dựng hẳn một hệ sinh thái khởi nghiệp trong các cơ sở giáo dục. Kế hoạch nhấn mạnh việc tăng cường kết nối nhà trường với doanh nghiệp, tổ chức khoa học và công nghệ, các tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp và nhà đầu tư. Nội dung giáo dục khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo sẽ được lồng ghép vào chương trình giáo dục, nghiên cứu khoa học, giáo dục STEM và hoạt động trải nghiệm, đi kèm phát triển câu lạc bộ khởi nghiệp để học sinh có chỗ trao đổi ý tưởng, thử nghiệm sản phẩm. Về cơ sở vật chất, tỉnh nói rõ sẽ nâng cấp không gian sáng tạo, khu làm việc chung, phòng thí nghiệm, trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp, nền tảng số, không gian chế tạo mở và phòng mô phỏng doanh nghiệp số phục vụ nghiên cứu, thử nghiệm, phát triển sản phẩm của học sinh, sinh viên. Đây là nền tảng quan trọng để chương trình hỗ trợ kinh doanh không bị biến thành lý thuyết suông.
Rèn kỹ năng kinh doanh từ sớm: khi học sinh không chỉ học để thi
Nếu nhìn từ góc độ người học, chương trình này là cơ hội hiếm để học sinh THCS và THPT được tiếp xúc với kỹ năng kinh doanh học sinh một cách bài bản. Việc yêu cầu tỷ lệ lớn học sinh được trang bị kiến thức, kỹ năng và tư duy khởi nghiệp giúp các em hiểu cách xây dựng mô hình kinh doanh, phân tích thị trường, bảo vệ sở hữu trí tuệ và phát triển thương hiệu – những nội dung vốn trước đây chỉ xuất hiện ở bậc đại học. Hằng năm, tối thiểu 5% học sinh THPT và 2% học sinh THCS tham gia ít nhất một dự án hoặc mô hình khởi nghiệp đồng nghĩa với việc một bộ phận học sinh sẽ có sản phẩm, dịch vụ thử nghiệm ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Các dự án có tiềm năng không chỉ được ươm tạo, hoàn thiện mô hình kinh doanh, tư vấn pháp lý, đăng ký sở hữu trí tuệ, phát triển thương hiệu, kết nối thị trường, mà còn được lựa chọn, bồi dưỡng để tham gia các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp cấp quốc gia, quốc tế. Đây là con đường rõ ràng để những ý tưởng nhỏ trong lớp học có thể đi xa hơn, thay vì dừng lại ở cuộc thi nội bộ.
Từ tham vọng đến thực thi: điều gì sẽ quyết định thành công?
Giai đoạn 2031 – 2035, Gia Lai tiếp tục nâng chỉ tiêu: 65% học sinh THPT, 35% học sinh THCS và 20% học sinh tiểu học được định hướng khởi nghiệp; 95% sinh viên hoàn thành học phần khởi nghiệp hoặc ít nhất một khóa học kỹ năng khởi nghiệp, số sinh viên khởi nghiệp mới đạt tối thiểu 100 sinh viên/10.000 sinh viên chính quy mỗi năm, và tối thiểu 60% cơ sở đào tạo duy trì các chương trình ươm tạo khởi nghiệp. Các con số này cho thấy tầm nhìn dài hơi, nhưng câu hỏi lớn là năng lực thực thi: giáo viên có đủ thời gian và kiến thức để dạy khởi nghiệp, doanh nghiệp trong tỉnh có sẵn sàng mở cửa đón học sinh trải nghiệm, và cách đánh giá thành công có vượt khỏi việc đạt chỉ tiêu phần trăm. Nếu tỉnh kiên trì xây dựng văn hóa khởi nghiệp trong nhà trường, duy trì kết nối nhà trường – doanh nghiệp – nhà đầu tư và bảo đảm hoạt động trải nghiệm gắn với vấn đề kinh tế – xã hội địa phương, chương trình này có cơ hội trở thành một chuyển biến thực chất, giúp thế hệ trẻ Gia Lai học để sáng tạo và khởi nghiệp, thay vì học chỉ để vượt qua kỳ thi.
