Không gian STEM hiện đại: Tuyên bố mạnh mẽ về đổi mới giáo dục
Kế hoạch phát triển không gian STEM/STEAM hiện đại của Nghệ An là một chương trình đầu tư hạ tầng, công nghệ và con người nhằm tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học và nghệ thuật vào dạy học, qua đó thay đổi cách tổ chức lớp học, phát triển năng lực sáng tạo, tư duy logic và kỹ năng giải quyết vấn đề của học sinh trên toàn tỉnh. Nghệ An đã chọn đi thẳng vào “phần cứng” của đổi mới giáo dục: xây dựng không gian học tập mới, thay vì chỉ điều chỉnh chương trình trên giấy. Ngày 20/10/2026, UBND tỉnh ban hành Quyết định 4559/QĐ-UBND phê duyệt Đề án phát triển giáo dục STEM trong các cơ sở mầm non và phổ thông giai đoạn 2026-2030, định hướng đến 2035. Đây không phải khẩu hiệu, mà là cam kết chính trị rõ ràng: đến 2035, 100% cơ sở mầm non và phổ thông có không gian STEM/STEAM đồng bộ, hiện đại.
Từ phòng học kiên cố đến không gian STEM/STEAM: Bước nhảy về chất
Hiện Nghệ An có 24.751 phòng học, tỷ lệ phòng học kiên cố đạt 88,79% và 2.357 phòng học bộ môn ở cấp trung học. Hạ tầng cơ bản không còn là bài toán sống còn, vấn đề bây giờ là chất lượng không gian học tập. Đề án đặt mục tiêu đến 2030, 100% cơ sở mầm non có không gian, khu vực hoặc góc trải nghiệm STEM/STEAM linh hoạt, có thể bố trí ngay trong lớp, sân trường, vườn thiên nhiên hay khu vui chơi, tùy điều kiện từng trường. Ở phổ thông, tỉnh dự kiến xây dựng phòng STEM/STEAM Lab tại 35 cơ sở, gồm 21 trường phát triển năng khiếu tiểu học, THCS và 14 trường trọng điểm chất lượng cao. Nói cách khác, Nghệ An đang chuyển từ “có phòng học” sang “có không gian học tập”, nơi học sinh được trải nghiệm, thiết kế, chế tạo, thử nghiệm sản phẩm để phát triển tư duy logic, sáng tạo, hợp tác và giải quyết vấn đề.
Robot, AI và IoT: Cơ hội lớn nhưng cũng là phép thử năng lực hệ thống
Điểm tham vọng nhất trong kế hoạch là đưa robot và AI vào trường học, cùng với Internet vạn vật và công nghệ số trong dạy học. Nếu làm đúng, đây sẽ là lợi thế cạnh tranh của học sinh Nghệ An trong kỷ nguyên số. Đề án xác định giai đoạn 2026-2028 để chuẩn bị điều kiện, thí điểm và trang bị thiết bị cơ bản; 2029-2030 để nâng cao chất lượng, bổ sung thiết bị hiện đại và đẩy mạnh số hóa; 2031-2035 để phát triển bền vững, tăng kết nối với doanh nghiệp. Đáng chú ý, 100% trường THPT được đặt mục tiêu triển khai ít nhất một dự án mỗi năm gắn với AI, IoT, robot và năng lượng tái tạo. Câu hỏi then chốt là: liệu đội ngũ giáo viên có đủ năng lực để biến robot và AI trong trường học thành công cụ học tập, hay chúng sẽ chỉ là “đồ trưng bày” trong các phòng STEM bóng bẩy?
Bài học từ Yên Châu: STEM không chờ thiết bị hiện đại
Trong khi Nghệ An đang chuẩn bị cho một chương trình giáo dục STEAM toàn tỉnh, Yên Châu (Sơn La) cho thấy một hướng đi khác: bắt đầu từ tư duy sư phạm trước, thiết bị sau. Các trường ở xã Yên Châu đang tích cực triển khai và áp dụng hiệu quả giáo dục STEM/STEAM trong giảng dạy, biến lý thuyết thành sản phẩm gắn với đời sống. Họ tích hợp STEM vào kế hoạch hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2030, mở rộng mô hình từ mầm non đến THCS. Quan trọng hơn, giáo viên không chờ không gian STEM hiện đại mà chủ động tận dụng vật liệu sẵn có tại địa phương để thiết kế bài học; STEM được triển khai linh hoạt, tích hợp vào môn học cốt lõi và các dự án trải nghiệm. Kết quả là học sinh năng động hơn, biết đặt câu hỏi, dự đoán, thí nghiệm, trình bày kết quả, và kết nối kiến thức với đời sống hằng ngày.
Thách thức thực thi: Đừng để phòng STEM đẹp hơn bài học STEM
Đề án của Nghệ An rất rõ về lộ trình và mục tiêu, nhưng thành công sẽ phụ thuộc vào ba điểm nghẽn: chênh lệch hạ tầng vùng miền, năng lực giáo viên và cách đánh giá kết quả học tập. Hiện hạ tầng công nghệ thông tin giữa các vùng trong tỉnh còn chênh lệch, nhiều trường chưa có không gian STEM/STEAM với thiết bị chuyên dùng đạt chuẩn. Tỉnh đặt mục tiêu đến 2035, 100% cán bộ quản lý và giáo viên được bồi dưỡng năng lực tổ chức, lồng ghép chủ đề STEM/STEAM, đồng thời đào tạo chuyên sâu về quản lý, vận hành thiết bị số, IoT và AI. Về phía người học, mục tiêu là 80-85% trẻ 5-6 tuổi, học sinh lớp 5, 9, 12 đạt yêu cầu về phẩm chất, năng lực STEM/STEAM. Nếu không gắn các chỉ số này với cách kiểm tra, đánh giá cụ thể, nguy cơ lớn nhất là: phòng STEM đẹp lên, nhưng phương pháp dạy học không đổi mới tương xứng.
