Từ ngôi đầu PII đến tham vọng trung tâm đổi mới sáng tạo
Chiến lược Hà Nội khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo 2026-2030 là kế hoạch tổng thể biến khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và hệ sinh thái khởi nghiệp thành động lực trực tiếp của tăng trưởng, với mục tiêu xây dựng Thủ đô thành trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu, dẫn dắt vùng và vươn lên nhóm dẫn đầu khu vực Đông Nam Á, dựa trên thể chế vượt trội, hạ tầng đồng bộ và nhân lực chất lượng cao. Hà Nội không bước vào cuộc chơi đổi mới sáng tạo từ con số 0. Thành phố đã đứng đầu Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) với 63,80 điểm, dẫn đầu 18/52 chỉ số thành phần và 3 trụ cột về vốn con người, phát triển thị trường, sản phẩm tri thức, sáng tạo và công nghệ. Vấn đề không còn là “làm sao lên hạng”, mà là “dùng vị thế dẫn đầu để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng”. Khi Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng nhận hoa chúc mừng ngôi đầu PII, đó là tín hiệu cho thấy Hà Nội sẵn sàng đặt cược tương lai kinh tế vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Khoa học, công nghệ trở thành động lực tăng trưởng hai con số
Điểm khác biệt trong chiến lược phát triển công nghệ lần này là Hà Nội coi khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo như “động cơ chính” chứ không phải phần phụ trang trí của chính sách phát triển. Thành phố đặt mục tiêu tổng quát: đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số và phát triển Thủ đô nhanh, bền vững. Đây là lựa chọn chính trị rõ ràng, được đặt trong tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Theo kế hoạch tổng thể vừa được Phó Chủ tịch UBND Thành phố Trương Việt Dũng ký ban hành, Hà Nội đặt ra loạt chỉ tiêu định lượng mạnh: đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng kinh tế đạt trên 57%, tỷ trọng xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao tối thiểu 50%, tổng đầu tư xã hội cho R&D đạt 2% GRDP, trong đó hơn 60% từ khu vực ngoài ngân sách. Năm 2026, 4% tổng chi cân đối ngân sách địa phương sẽ dành cho lĩnh vực này. Đây là những con số buộc hệ thống chính sách phải thay đổi, nếu không muốn chiến lược dừng ở khẩu hiệu.
Ưu tiên sản phẩm công nghệ số Việt và tham vọng xếp hạng khu vực
Nếu coi Hà Nội là thị trường đủ lớn để định hướng cung – cầu công nghệ, điểm gây chú ý nhất là lựa chọn ưu tiên sản phẩm công nghệ số Việt. Trong nhóm công nghệ lõi, chuyển giao và hạ tầng, Thành phố ưu tiên phát triển công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, bản sao số, điện toán đám mây, IoT, blockchain, 5G/6G, robot, bán dẫn, an ninh mạng, công nghệ sinh học – y sinh và đường sắt đô thị. Đồng thời, Hà Nội nghiên cứu cơ chế ưu tiên mua sắm công, đặt hàng công cho các sản phẩm công nghệ “Make in Hanoi”/“Make in Viet Nam” – một bước đi cho thấy chính quyền muốn thị trường công trở thành bệ phóng cho sản phẩm công nghệ số Việt. Trên phương diện tổ chức, Thành phố đặt mục tiêu hình thành 8-10 tổ chức khoa học và công nghệ được xếp hạng khu vực và thế giới, phát triển 3-5 tổ chức nghiên cứu – phát triển công lập thành tổ chức xuất sắc. Hà Nội phấn đấu nằm trong nhóm 5 địa phương dẫn đầu cả nước về nghiên cứu, phát triển AI. Nếu thực hiện được, bản đồ năng lực khoa học công nghệ quốc gia sẽ dịch chuyển đáng kể về phía Thủ đô.
Từ 30 “bài toán lớn” đến hệ sinh thái khởi nghiệp định giá tỷ USD
Đổi mới sáng tạo 2026-2030 của Hà Nội không bắt đầu từ phòng thí nghiệm, mà từ những vấn đề rất cụ thể của đô thị. Ngày 18-3-2026, Thành phố công bố danh mục 30 “bài toán lớn” cho giai đoạn 2026-2030: từ ùn tắc giao thông, ngập úng, trật tự đô thị, kiểm soát phát thải, an toàn thực phẩm đến kinh tế dữ liệu, sản xuất thông minh, logistics, nông nghiệp công nghệ cao và các công nghệ chiến lược. Mỗi bài toán được cấu trúc theo chuỗi: vấn đề thực tế – câu hỏi công nghệ – sản phẩm dự kiến, mở không gian cho doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học cùng tham gia giải. Đây là cách đặt hàng thông minh: không “phát đề tài” mà “đặt bài toán”. Trong hệ sinh thái doanh nghiệp, Hà Nội đặt mục tiêu tiếp tục đứng đầu cả nước về PII, hình thành 10 trung tâm đổi mới sáng tạo và đưa chỉ số hệ sinh thái khởi nghiệp vào nhóm dẫn đầu. Thành phố hướng tới có 1-2 startup được định giá từ 1 tỷ USD trở lên, tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo đạt trên 50%. Một câu nói đáng trích dẫn trong kế hoạch này là: “Một chính sách đổi mới sáng tạo chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp có thể sử dụng nó để đưa công nghệ vào thực tế”. Chính điểm nhấn vào sản phẩm, mô hình ứng dụng và giá trị thị trường cho thấy Hà Nội không muốn các chỉ số đổi mới sáng tạo chỉ nằm trên giấy.
Quản trị dựa trên dữ liệu và tác động tới đời sống người dân
Dù tham vọng toàn cầu, chiến lược này sẽ chỉ được người dân chấp nhận nếu cải thiện đời sống hàng ngày. Kế hoạch tổng thể nhấn mạnh mục tiêu chuyển từ quản lý hành chính đơn lẻ sang quản trị công nghệ dựa trên dữ liệu số, tạo động lực mạnh cho quản lý đô thị hiện đại và nâng cao chất lượng cuộc sống. Nghĩa là các dự án khoa học công nghệ không thể tách rời việc giảm ùn tắc, hạn chế ngập úng, cải thiện môi trường, tối ưu dịch vụ công. Khi Hà Nội thử nghiệm robot taxi tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, hình ảnh Phó Chủ tịch UBND Thành phố trải nghiệm dịch vụ tự hành không chỉ là màn trình diễn công nghệ mà là tín hiệu về tương lai di chuyển đô thị. Về nhân lực, Hà Nội đặt mục tiêu đạt 14 nhân lực nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ trên mỗi vạn dân, 25% lao động trí thức trong các ngành công nghệ cao. Thành phố muốn thu hút hơn 200 chuyên gia, nhà khoa học là trí thức người Việt Nam ở nước ngoài tiêu biểu. Kèm theo đó là hệ thống đo lường hiệu suất (OKR/KPI), chuyển từ quản lý theo đề tài đơn lẻ sang quản trị theo chương trình, sản phẩm, kết quả. Nếu những thay đổi này diễn ra thực chất, người dân sẽ cảm nhận chiến lược đổi mới sáng tạo không phải là câu chuyện của “giới nghiên cứu”, mà là cách Hà Nội tái thiết không gian sống và làm việc.
