Phân vùng để đưa lực lượng đến đúng nơi
Ứng phó sạt lở đất là việc nhận diện khu vực có nguy cơ, phân công lực lượng theo cấp độ rủi ro và hành động kịp thời để bảo vệ người dân, hạ tầng trước khi tình hình vượt khỏi khả năng xử lý tại chỗ. Sáng 29-10, UBND tỉnh Lâm Đồng cho biết đã phê duyệt phương án ứng phó các cấp độ rủi ro thiên tai giai đoạn 2026–2030, nhằm bảo vệ tính mạng, tài sản trong địa bàn có nhiều dạng địa hình. Điểm đáng chú ý là tỉnh không áp dụng một kịch bản chung cho mọi nơi: địa bàn được chia thành ba vùng tác nghiệp gồm cao nguyên, miền núi; ven biển, bán khô hạn; và đặc khu Phú Quý, vùng biển. Cách chia này có ý nghĩa thực tế: nguy cơ sạt lở đường đèo đòi hỏi cách tiếp cận khác với bão, ngập cửa sông hay hạn hán. Phân vùng chỉ phát huy tác dụng nếu mỗi địa phương chuyển được kịch bản thành tuyến sơ tán, lực lượng và phương tiện cụ thể.
Ưu tiên đèo dốc, lũ quét và an toàn hồ đập
Ở khu vực cao nguyên, miền núi, phương án ưu tiên mưa lớn, lũ quét và sạt lở đất; các điểm trọng yếu gồm đèo Prenn, Mimosa, Bảo Lộc cùng Quốc lộ 27C và 28B. Việc nêu rõ các tuyến giúp chuyển cảnh báo chung thành nhiệm vụ kiểm tra, kiểm soát và chuẩn bị ứng cứu tại địa bàn có nguy cơ. Tuy nhiên, kế hoạch trên giấy chưa đủ: lực lượng cần biết đường nào có thể bị chia cắt, phương tiện nào đã sẵn sàng và khu dân cư nào cần hỗ trợ trước. Phòng chống lũ quét cũng phải gắn với an toàn hồ đập, bởi tình huống xả nước hoặc sự cố công trình có thể làm tăng nguy hiểm cho vùng hạ du. Phương án đặt ưu tiên vào phòng ngừa sạt lở, lũ quét và bảo đảm an toàn hồ đập. Đây là lựa chọn đúng: giảm thiểu rủi ro trước khi đường bị tắc thường quan trọng hơn chờ lực lượng cứu hộ tiếp cận.
Sơ tán ngay khi có dấu hiệu nguy hiểm
Nguyên tắc quyết định nhất của kế hoạch là không đợi bản tin chính thức nếu đã xuất hiện dấu hiệu nguy hiểm. Với lũ quét và sạt lở, người dân phải được sơ tán ngay; việc di chuyển cần hoàn tất trước khi tuyến tiếp cận bị chia cắt, và không được chọn điểm trú tránh ở nơi có nguy cơ sạt lở hoặc ngập lụt. Quy định này đặt thời gian và đường đi vào trung tâm của phương án, thay vì xem sơ tán là bước phụ sau cảnh báo. Ở mọi cấp độ, Chủ tịch UBND cấp xã phải chủ động bảo vệ, tổ chức sơ tán người dân trong lúc chờ lực lượng hỗ trợ. Cấp độ 1 do chủ tịch xã chỉ huy; từ cấp độ 2 trở lên, Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh chỉ huy. Cơ chế này tạo đầu mối rõ ràng, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc chính quyền cơ sở nắm được ai cần di chuyển, đi theo tuyến nào và đến nơi nào an toàn.
Năng lực chỉ huy phải được kiểm tra thường xuyên
Phương án giai đoạn 2026–2030 không chỉ phân vùng tác nghiệp mà còn xác định trách nhiệm điều hành theo năm cấp độ rủi ro. Với đặc khu Phú Quý, kế hoạch yêu cầu dự trữ lương thực, nước uống, nhiên liệu, thuốc và điện dự phòng từ 30–45 ngày. Những yêu cầu khác nhau cho thấy ứng phó cần tính đến khả năng địa bàn bị cô lập, chứ không chỉ số lượng lực lượng trên danh sách. Bước tiếp theo là các ngành và địa phương hoàn thiện phương án thuộc phạm vi phụ trách, hằng năm rà soát dữ liệu dân cư, công trình, điểm sơ tán, nhân lực, phương tiện và dự trữ; tập huấn, diễn tập cũng được đặt ra để nâng khả năng phối hợp. Đó là phần không thể bỏ qua: diễn tập cần phát hiện chỗ chậm trong truyền tin, thiếu phương tiện hay điểm sơ tán không phù hợp để sửa trước thiên tai. Kịch bản chỉ đáng tin khi được cập nhật và thử nghiệm, không phải khi nằm yên trong văn bản.
