Phân vùng rủi ro để hành động sớm
Ứng phó thiên tai là hệ thống kịch bản, phân công chỉ huy và huy động nguồn lực nhằm giảm thiệt hại, bảo vệ người dân trước, trong và sau các tình huống nguy hiểm. Sáng 29-10, UBND tỉnh Lâm Đồng cho biết đã phê duyệt phương án ứng phó các cấp độ rủi ro thiên tai giai đoạn 2026-2030, với mục tiêu bảo vệ tính mạng và tài sản của nhân dân. Đây là bước đi cần thiết ở một tỉnh có địa hình trải từ cao nguyên đến ven biển, nhưng giá trị của kế hoạch sẽ phụ thuộc vào việc biến phân vùng thành hành động cụ thể tại từng địa bàn. Phương án chia khu vực theo đặc điểm thiên tai, thay vì áp dụng một kịch bản chung: miền núi cần sẵn sàng trước mưa lũ và sạt trượt; vùng ven biển, bán khô hạn phải tính đến bão, ngập cửa sông, hạn hán và xâm nhập mặn.
Lâm Đồng có diện tích hơn 24 nghìn km², gồm 124 đơn vị hành chính cấp xã và 192 km bờ biển; sông, suối ngắn, dốc cùng hàng trăm hồ chứa thủy lợi, thủy điện làm rủi ro tăng nhanh khi mưa lớn. Bởi vậy, ưu tiên phòng ngừa lũ quét, sạt lở đất và bảo đảm an toàn hồ đập là lựa chọn đúng. Các điểm trọng yếu được nêu gồm đèo Prenn, Mimosa, Bảo Lộc, Quốc lộ 27C và 28B. Riêng đặc khu Phú Quý phải dự trữ lương thực, nước uống, nhiên liệu, thuốc và điện dự phòng từ 30 đến 45 ngày. Những yêu cầu khác nhau này cho thấy phân vùng chỉ có ý nghĩa khi chính quyền cập nhật đúng dân cư, tuyến đường và năng lực ứng cứu tại chỗ.
Sơ tán không thể chờ đến khi đường bị cắt
Kế hoạch phân cấp chỉ huy theo mức độ rủi ro: cấp độ 1 do chủ tịch UBND cấp xã trực tiếp chỉ huy; từ cấp độ 2 trở lên, chủ tịch UBND tỉnh, đồng thời là trưởng ban chỉ huy phòng thủ dân sự tỉnh, đảm nhận vai trò chỉ huy. Tuy vậy, nguyên tắc bảo vệ dân cư không chờ cấp tỉnh mới bắt đầu. Ở mọi cấp độ, chính quyền cấp xã phải chủ động bảo vệ và sơ tán người dân khỏi vùng nguy hiểm trong lúc chờ lực lượng hỗ trợ. Khi cảnh báo nâng lên cấp độ 2 hoặc xuất hiện lũ chồng lũ, nhiều hồ chứa cùng xả nước, xã phải báo cáo ngay và tiếp tục điều hành lực lượng tại chỗ theo chỉ đạo thống nhất.
Với lũ quét Lâm Đồng và sạt lở, quy tắc quan trọng nhất là thấy dấu hiệu nguy hiểm thì sơ tán ngay, không đợi bản tin; việc di chuyển phải hoàn tất trước khi tuyến tiếp cận bị chia cắt, và điểm sơ tán tuyệt đối không đặt ở nơi có nguy cơ sạt lở hoặc ngập lụt. Đây là phần thiết thực nhất của phương án đối với người dân: cảnh báo chỉ có ích nếu đi cùng quyết định nhanh, đường đi an toàn và nơi tránh trú phù hợp. Yêu cầu “bốn tại chỗ” cũng cần được hiểu bằng năng lực có sẵn ở địa phương—người, phương tiện, vật tư và chỉ huy—chứ không dừng ở khẩu hiệu.
Đèo D’Ran nhắc rằng rủi ro chưa qua
Kế hoạch mới phải được nhìn trong bối cảnh rủi ro sạt lở vẫn hiện hữu trên các tuyến đèo. Tại đèo D’Ran, vụ sạt lở đêm 28-10-2025 ở đoạn Km262+400 đến Km262+530 làm gián đoạn tuyến giao thông nối Đà Lạt với Phan Rang. Tỉnh công bố tình huống khẩn cấp về thiên tai và phê duyệt 5 tỉ đồng xử lý điểm sạt lở. Đến ngày 11-12-2025, xe ô tô dưới 16 chỗ và xe tải dưới 5 tấn mới được lưu thông trở lại. Những mốc này cho thấy một sự cố địa chất không chỉ gây nguy hiểm tức thời mà còn ảnh hưởng lâu dài đến đi lại, vận chuyển và khả năng tiếp cận cứu hộ.
Một năm sau, việc khắc phục vẫn đang triển khai và những điểm sạt lở, sụt lún còn tiềm ẩn rủi ro khi thời tiết bất lợi. Đặc biệt, hoạt động đào đất dưới chân núi tại khu vực từng sạt trượt cần được đánh giá thận trọng để không làm giảm ổn định mái dốc hoặc ảnh hưởng các hạng mục gia cố. Trong khi đó, mưa lớn tháng 9-2026 từng khiến đất đá tràn xuống Quốc lộ 20 tại Km263+900, buộc lực lượng chức năng tạm đóng đèo. Tình hình này nhấn mạnh rằng ứng phó thiên tai phải gắn với giám sát công trình và an toàn thi công, không chỉ kích hoạt khi có cảnh báo thời tiết.
Thước đo là khả năng bảo vệ người dân
Từ nay, các sở, ngành và chính quyền cấp xã phải hoàn chỉnh phương án riêng, hằng năm rà soát dân cư, công trình, điểm sơ tán, lực lượng, phương tiện và nguồn dự trữ; đồng thời tổ chức tập huấn, diễn tập tại địa bàn được lựa chọn. Đây là khâu quyết định: bản đồ nguy cơ sẽ không cứu được ai nếu danh sách hộ cần di chuyển lỗi thời, đường sơ tán không dùng được hoặc người dân không biết phải đi đâu. Với hồ đập, phối hợp thông tin và điều hành giữa địa phương với đơn vị quản lý cần đủ nhanh để tránh tình trạng người dân bị đặt trước nhiều nguồn nguy hiểm cùng lúc.
Lâm Đồng đã chọn đúng trọng tâm khi đặt lũ quét, sạt lở, an toàn hồ đập và sơ tán sớm vào trung tâm phương án. Nhưng kế hoạch giai đoạn 2026-2030 chỉ đáng tin khi được kiểm chứng bằng diễn tập, cập nhật thực địa và xử lý thận trọng các điểm mất ổn định như đèo D’Ran. Ưu tiên cuối cùng không phải là phản ứng sau khi đường đã đứt hay mái dốc đã trượt, mà là đưa người dân đến nơi an toàn trước khi tình huống vượt khỏi tầm kiểm soát.
