Phổ cập giáo dục mầm non 3–5 tuổi là gì và vì sao gia đình không thể đứng ngoài?
Phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 3–5 tuổi là chính sách huy động tối đa trẻ trong độ tuổi đến trường, bảo đảm mỗi trẻ đều có cơ hội tiếp cận giáo dục sớm trong môi trường an toàn, có chương trình nuôi dưỡng – chăm sóc – giáo dục thống nhất, từ đó hình thành nền tảng phát triển toàn diện về thể chất, nhận thức, ngôn ngữ và kỹ năng xã hội ngay từ những năm đầu đời. Chính sách này không dừng ở việc thêm lớp, thêm trường; nó là bước dịch chuyển tư duy sang coi giáo dục mầm non như quyền cơ bản, chứ không phải lựa chọn tùy hoàn cảnh. Với phụ huynh, câu hỏi không còn là “có nên cho con đi học sớm?” mà là “mình sẽ đồng hành thế nào để con hưởng trọn cơ hội phổ cập giáo dục mầm non?”.
Ninh Bình: từ phổ cập trẻ 5 tuổi đến kế hoạch 3–5 tuổi và thí điểm tại 15 trường
Ninh Bình đang trở thành một trong những địa phương đi trước trong mở rộng phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 3–5 tuổi. Nền tảng của bước đi này là việc đã đạt và duy trì phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi, được kiểm tra và công nhận ở tất cả 129 xã, phường. Năm học 2025–2026, hệ thống mầm non toàn tỉnh gồm 458 trường (439 công lập, 19 tư thục) và 456 nhóm, lớp độc lập, với 8.650 nhóm, lớp đáp ứng nhu cầu học tập của 209.682 trẻ. Tỷ lệ huy động trẻ mẫu giáo đạt 96,3%, riêng trẻ 5 tuổi đạt 98,4%. Trên cơ sở đó, tháng 1/2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 29/KH-UBND về thực hiện phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ mẫu giáo từ 3–5 tuổi, yêu cầu các địa phương rà soát điều kiện, chuẩn bị cơ sở vật chất, đội ngũ và duy trì tỷ lệ trẻ đến trường.
Ý nghĩa chính sách thể hiện rõ khi Ninh Bình lựa chọn 15 trường mầm non (13 công lập, 2 tư thục) để thí điểm chương trình giáo dục mầm non mới trong năm học 2026–2027, bảo đảm có đại diện ở mọi vùng miền. Thí điểm này cho thấy phổ cập giáo dục mầm non không phải cuộc chạy đua số lượng; nó là phép thử về khả năng nâng chất lượng nuôi dưỡng và giáo dục trong điều kiện số trẻ ra lớp tăng nhanh. Khi tỷ lệ trẻ được đến trường và ăn bán trú đạt 98,7%, đồng thời tỉ lệ suy dinh dưỡng và thấp còi giảm so với đầu năm học, một thông điệp rõ ràng được gửi tới phụ huynh: đưa con đến trường đúng độ tuổi là đầu tư có tác dụng nhìn thấy được, cả về sức khỏe lẫn chuẩn bị cho bậc tiểu học.
Cơ hội phát triển toàn diện cho trẻ và vai trò của phụ huynh
Điểm thuyết phục nhất của phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 3–5 tuổi là lợi ích phát triển toàn diện trẻ em. Với trẻ ở nông thôn, vùng khó khăn hoặc gia đình kinh tế hạn chế, được đến trường sớm có ý nghĩa lớn với phát triển thể chất, nhận thức, ngôn ngữ và kỹ năng xã hội. Trong hệ thống trường mầm non hiện nay, trẻ học 2 buổi/ngày, có đồ dùng, đồ chơi, học liệu phù hợp từng độ tuổi và được tham gia môi trường “lấy trẻ làm trung tâm”, tăng thực hành, khám phá, trải nghiệm và học thông qua chơi. Các trường đang tích hợp STEAM, Montessori và các hoạt động trải nghiệm vào chương trình để giúp trẻ hình thành kỹ năng, chuẩn bị bước vào lớp 1.
Tuy nhiên, để con hưởng trọn những cơ hội đó, phụ huynh không thể khoán trắng cho nhà trường. Nhiều cha mẹ đã nhận thức rõ lợi ích cho trẻ đi học đúng độ tuổi, nhưng vẫn còn những gia đình bị ràng buộc bởi điều kiện kinh tế, việc làm, thời gian đưa đón. Câu chuyện tại một số trường cho thấy, chỉ khi nhà trường phối hợp với chính quyền, đoàn thể và cha mẹ để vận động, hỗ trợ thì trẻ mới đi học đều, được chăm sóc an toàn và tham gia các hoạt động giáo dục phù hợp. Phổ cập ở mức chính sách là điều kiện cần; thái độ chủ động của phụ huynh, từ việc đăng ký cho con đi học sớm đến duy trì việc học đều và trao đổi với giáo viên, mới là điều kiện đủ để phát triển toàn diện trẻ em trở thành hiện thực chứ không dừng lại ở khẩu hiệu.
Công bằng giáo dục từ cánh cửa mầm non và bài toán thu hẹp khoảng cách
Phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 3–5 tuổi là một chính sách giáo dục công bằng đúng nghĩa, vì nó nhắm trực diện vào nhóm trẻ dễ bị bỏ lại phía sau: trẻ vùng nông thôn, vùng dân tộc thiểu số, miền núi, con công nhân, trẻ khuyết tật, trẻ có hoàn cảnh kinh tế khó khăn. Khi hoàn cảnh gia đình và nơi sinh sống không còn là rào cản khiến trẻ đứng ngoài lớp học, công bằng giáo dục được hình thành ngay từ cánh cửa trường mầm non. Thực tế ở Ninh Bình, 399/442 trẻ khuyết tật đã được huy động vào các lớp hòa nhập, đạt tỷ lệ 90,3%. Đây là con số nói nhiều hơn mọi lời cam kết về việc không để trẻ nào bị bỏ lại, nếu gia đình và nhà trường cùng nỗ lực.
Để công bằng giáo dục không biến thành khẩu hiệu đẹp, chính sách hỗ trợ phải đi vào đúng địa chỉ. Yêu cầu cốt lõi của giáo dục công bằng là hướng sự hỗ trợ tới những trẻ gặp nhiều rào cản hơn trong quá trình đến trường. Việc hỗ trợ tiền ăn trưa cho 2.738 lượt trẻ mẫu giáo và hỗ trợ cho 1.740 trẻ là con công nhân, cùng các chính sách dành cho giáo viên và cơ sở mầm non, cho thấy nhà nước đang coi chi phí đến trường là yếu tố cần can thiệp chứ không mặc nhiên giao cho phụ huynh. Trong bài toán thu hẹp khoảng cách giữa các vùng miền, phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 3–5 tuổi chính là điểm khởi đầu: nếu trẻ ở vùng khó khăn được hưởng điều kiện học tập tương đương trẻ ở đô thị, khoảng cách về kỹ năng và cơ hội sẽ được thu nhỏ ngay từ giai đoạn tiền tiểu học.
Những thách thức phụ huynh cần nhìn thẳng và cách chủ động đồng hành
Mở rộng phổ cập giáo dục mầm non không phải con đường bằng phẳng. Ngay tại Ninh Bình, khi số trẻ đến trường tăng, áp lực lên phòng học, thiết bị, công trình vệ sinh và đội ngũ giáo viên là rất rõ. Nhiều cơ sở vật chất được xây dựng theo tiêu chuẩn cũ, không gian chật hẹp; một số phòng học, nhà vệ sinh, thiết bị đã xuống cấp, nứt, bong tróc hoặc thấm dột. Ở cấp tỉnh, định biên nhân lực chưa đáp ứng đủ số giáo viên trên mỗi nhóm, lớp; một số vị trí còn thiếu, trong khi đội ngũ ở các cơ sở ngoài công lập chưa ổn định. Đây là những điểm yếu mà nếu phụ huynh không lên tiếng, không cùng giám sát và kiến nghị, rất dễ biến phổ cập thành “phổ cập chỗ ngồi” hơn là phổ cập chất lượng.
Tuy vậy, chính sách không đứng yên. Để chuẩn bị cho phổ cập giáo dục mầm non trẻ 3–5 tuổi, Ninh Bình đang tập trung đầu tư hạ tầng, huy động nguồn lực xã hội và bố trí đất cho giáo dục mầm non, nhất là tại khu công nghiệp, khu chế xuất. Địa phương cũng tiếp tục rà soát, sắp xếp nhân sự quản lý, giáo viên và nhân viên; tăng cường bồi dưỡng nâng cao năng lực tổ chức hoạt động nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục và năng lực thực hành cho giáo viên. Trong bối cảnh đó, lựa chọn khôn ngoan của phụ huynh không phải là quay lưng với trường mầm non vì những hạn chế, mà là đặt yêu cầu chất lượng, tham gia đối thoại với nhà trường và chính quyền, đồng thời hỗ trợ con thích nghi với môi trường mới. Phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 3–5 tuổi mở ra cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng và toàn diện; phần còn lại nằm ở việc mỗi gia đình có dám coi giáo dục sớm là ưu tiên và cùng hệ thống giáo dục giải quyết những thách thức còn tồn tại hay không.
