Từ chuyển đổi số sang chuyển đổi AI: bước ngoặt tư duy quốc gia
Chiến lược quốc gia AI là định hướng dài hạn của Nhà nước nhằm đưa trí tuệ nhân tạo từ vai trò công cụ hỗ trợ sang năng lực cốt lõi, tái thiết kế cách chính quyền quản trị, doanh nghiệp vận hành và người dân làm việc, trên nền tảng dữ liệu, hạ tầng và quản trị an toàn, đáng tin cậy, có trách nhiệm ở quy mô toàn quốc. Quyết định 1671/QĐ-TTg ngày 28/8/2026 phê duyệt Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, đánh dấu bước chuyển quan trọng: từ chuyển đổi số sang chuyển đổi toàn diện quốc gia bằng AI. Thay vì chỉ hỏi “đã có ứng dụng AI chưa?”, Việt Nam chuyển sang câu hỏi khó hơn: AI sẽ tái thiết kế nền kinh tế, quản trị quốc gia và xã hội như thế nào. Đây không phải là “chuyển đổi số cộng thêm AI”, mà là quá trình tái cấu trúc phương thức vận hành khi trí tuệ máy trở thành nguồn lực sản xuất và quản trị mới.
9 trụ cột năng lực AI và 6 giải pháp đột phá
Điểm mạnh của chiến lược quốc gia AI không nằm ở những khẩu hiệu chung chung, mà ở kiến trúc năng lực được thiết kế khá rõ ràng. Chiến lược xác định 9 trụ cột: nhân lực và kỹ năng AI; dữ liệu và mô hình; hạ tầng AI; nghiên cứu và làm chủ công nghệ; AI trong quản trị quốc gia; AI cho các ngành, lĩnh vực; AI cho doanh nghiệp nhỏ và vừa; hệ sinh thái AI; và quản trị AI an toàn, đáng tin cậy. Có thể xem đây như một “bộ khung” để từ đó các bộ, ngành, địa phương tự xây dựng bài toán AI phù hợp. Trên nền khung này, chiến lược cụ thể hóa bằng 32 chỉ tiêu và 97 nhiệm vụ, giải pháp, gắn tổ chức thực hiện với trách nhiệm người đứng đầu và nguyên tắc “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền. Cách tiếp cận này cho thấy tham vọng AI 2030 2045 Việt Nam nhưng đồng thời buộc hệ thống chính trị phải vận hành theo tư duy quản trị bằng kết quả, không phải bằng phong trào.
Niềm tin số và an ninh AI có trách nhiệm: lớp bảo đảm xuyên suốt
Chiến lược quốc gia AI nhìn đúng vào điểm nghẽn lớn nhất: không có chuyển đổi số AI nếu xã hội không tin vào hệ thống, mô hình và người vận hành chúng. Trụ cột thứ 9 về quản trị AI an toàn, đáng tin cậy và có trách nhiệm không chỉ là một trụ cột riêng lẻ, mà phải trở thành lớp bảo đảm xuyên suốt toàn bộ kiến trúc AI quốc gia. Người dân chỉ sẵn sàng dùng AI trong các dịch vụ nhạy cảm như y tế khi tin rằng dữ liệu cá nhân và sức khỏe của họ được bảo vệ. Doanh nghiệp chỉ dám đưa dữ liệu nhạy cảm và quy trình cốt lõi vào hệ thống AI khi có cơ chế kiểm soát đủ mạnh. Chiến lược mở rộng nguyên tắc an ninh ngay từ khâu thiết kế thành an ninh, an toàn và trách nhiệm ngay từ thiết kế. Một câu nói đáng trích dẫn là: “Trong bước chuyển đó, quản trị AI an toàn, đáng tin cậy và có trách nhiệm không phải là ‘hàng rào’ của đổi mới; đó là hạ tầng niềm tin để phát triển AI nhanh, ở quy mô lớn và bền vững”.
Ứng dụng AI thực tế: từ bài toán cụ thể đến hiệu quả đo được
Điểm đáng mừng là chiến lược quốc gia AI không dừng ở câu chuyện mô hình, mà yêu cầu các cơ quan, tổ chức phải bắt đầu từ bài toán thực tế. Thay vì lao vào mua giải pháp, nhiều đơn vị đang được nhắc rằng câu hỏi đúng phải là: công việc nào đang tốn thời gian, quy trình nào bất hợp lý, dữ liệu nào chưa được khai thác, chất lượng phục vụ cần cải thiện ở đâu. Ứng dụng AI thực tế vì thế phải gắn với chuẩn hóa, kết nối, quản trị dữ liệu, xác định quyền khai thác, cơ chế phân quyền, bảo mật và giám sát. Thành phố Hải Phòng đang phối hợp triển khai 18 bài toán AI của các sở, ngành, đều xoay quanh nhu cầu cụ thể. Mỗi ứng dụng phải trả lời ba câu hỏi: giải quyết công việc gì, hiệu quả đo bằng chỉ tiêu nào, ai chịu trách nhiệm về dữ liệu đầu vào và kết quả đầu ra. Nếu không, AI sẽ chỉ là lớp công nghệ mới phủ lên cách làm cũ – lãng phí nguồn lực mà không tạo ra chuyển đổi thực chất.
Mục tiêu 2030–2045: tham vọng lớn, đi kèm trách nhiệm lớn
Chiến lược AI 2030 2045 Việt Nam đặt mục tiêu không hề khiêm tốn: đến năm 2030 thuộc nhóm ba nước dẫn đầu Đông Nam Á về nghiên cứu và phát triển AI, đến năm 2045 thuộc nhóm mười quốc gia dẫn đầu châu Á về năng lực nghiên cứu, phát triển, làm chủ AI và chuyển đổi AI quốc gia. Tham vọng này hợp lý nếu nhìn vào tốc độ phát triển của AI tạo sinh, mô hình nền tảng, AI đa phương thức và AI tác tử – vốn đang đưa trí tuệ nhân tạo từ công cụ sang năng lực tham gia sâu vào phân tích, sáng tạo, dự báo, ra quyết định và thực thi nhiệm vụ. Tuy nhiên, quy mô triển khai càng lớn, hậu quả của sự cố AI càng dễ mang tính hệ thống. Với các hệ thống tác động đến quyền và lợi ích của người dân, yêu cầu minh bạch, lưu vết, giám sát và giải trình càng phải chặt. Nếu Việt Nam muốn biến AI thành năng lực cốt lõi của Nhà nước và nền kinh tế, thì an ninh AI trách nhiệm phải được coi là hạ tầng, không phải là chi phí phụ – và việc thực thi 97 nhiệm vụ, giải pháp với nguyên tắc “6 rõ” sẽ là phép thử đầu tiên về mức độ nghiêm túc của cam kết đó.
