Biến rác thành tài sản: Khi phế phụ phẩm nông nghiệp trở thành chủ đề sống còn
Kinh tế tuần hoàn nông nghiệp là mô hình tổ chức sản xuất trong đó chất thải, phế phụ phẩm nông nghiệp và phụ phẩm chăn nuôi không bị bỏ đi mà được tái sử dụng, tái chế thành thức ăn chăn nuôi bền vững, phân bón hữu cơ và nguyên liệu đầu vào mới, giúp giảm chi phí, giảm ô nhiễm và tăng giá trị gia tăng cho nông hộ. Trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng, đất đai thoái hóa, áp lực môi trường lớn, đây không còn là khái niệm mang tính khẩu hiệu mà là câu trả lời thực tế cho câu hỏi sống còn: nông dân sẽ đi tiếp bằng cách nào. Tại Quảng Trị, câu trả lời ấy đang hiện lên rất cụ thể qua hành trình của một người nông dân say mê khoa học – Nguyễn Đăng Vương.
Từ chuyến đi Nhật Bản đến mô hình chăn nuôi hữu cơ khép kín
Hạt giống ý tưởng của Nguyễn Đăng Vương bắt đầu từ một câu hỏi tưởng giản đơn: nếu những thứ người khác xem là rác có thể trở thành nguyên liệu sản xuất thì sao. Năm 2017, trong một chuyến đi Nhật Bản, anh tìm hiểu các mô hình sản xuất phân bón hữu cơ, thức ăn vi sinh và chăn nuôi hữu cơ, rồi tự học, tự nghiên cứu và nhận ra bản chất của kinh tế tuần hoàn nông nghiệp: chất thải của quá trình này là đầu vào của quá trình khác. Từ nhận thức đó, năm 2019, anh xây dựng mô hình chăn nuôi hữu cơ trên hơn 4ha đất gia đình, và đầu năm 2020 đầu tư hơn 1 tỷ đồng để xây 9 khu chuồng trại, hướng tới một quy trình sản xuất khép kín. Đây là lựa chọn táo bạo, bởi nó đòi hỏi một nông dân phải thực sự làm chủ khoa học chứ không chỉ là người chăn nuôi truyền thống.
Thức ăn chăn nuôi bền vững từ đạm cá và phế phụ phẩm nông nghiệp
Điểm đột phá của Nguyễn Đăng Vương không nằm ở việc nuôi con gì, trồng cây gì, mà ở cách anh giải bài toán đầu vào cho nông trại. Năm 2021, anh nghiên cứu thành công công thức ủ đạm cá, kết hợp sản phẩm, phụ phẩm nông nghiệp và chế phẩm vi sinh vật để tạo thức ăn hỗn hợp vi sinh phục vụ chăn nuôi. Nguồn nguyên liệu không xa lạ: phụ phẩm nông nghiệp, thủy sản, rau củ, trái cây, vỏ trứng, bã đậu tương… tất cả những thứ trước đây có nguy cơ trở thành rác thải được phối trộn, lên men để trở thành thức ăn chăn nuôi bền vững. Từ năm 2023 đến nay, mỗi năm HTX Nông nghiệp sạch Tây Sơn – nơi anh là người sáng lập – sản xuất hơn 400 tấn thức ăn hỗn hợp vi sinh Tây Sơn và 50 tấn phân bón hữu cơ từ nguồn phế phụ phẩm nông sản. Việc sử dụng nguồn thức ăn này giúp các thành viên và trang trại liên kết tiết kiệm khoảng 30% chi phí sản xuất, đồng thời giảm tác động đến môi trường.
HTX Nông nghiệp sạch Tây Sơn: Khoa học phục vụ nông dân, không dừng ở phòng thí nghiệm
Năm 2021, Nguyễn Đăng Vương thành lập HTX Nông nghiệp sạch Tây Sơn với 7 thành viên, biến ý tưởng của một cá nhân thành mô hình sản xuất tập thể. Đây không phải một HTX trên giấy: từ 2023, mỗi năm đơn vị sản xuất trên 400 tấn thức ăn hỗn hợp vi sinh Tây Sơn và 50 tấn phân bón hữu cơ từ phế phụ phẩm nông sản. Quan trọng hơn, anh kiên trì chuẩn hóa sản phẩm, đưa thức ăn vi sinh đi kiểm nghiệm tại Trung tâm Kỹ thuật tiêu chuẩn đo lường chất lượng, rồi tự công bố tiêu chuẩn cơ sở. Sản phẩm sau đó được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp huyện, cấp tỉnh và đạt giải Nhì cuộc thi khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của địa phương. Cùng lúc, HTX ứng dụng chế phẩm vi sinh xử lý hơn 22.000m³ phế phụ phẩm nông nghiệp, tạo hơn 17.600 tấn phân hữu cơ sử dụng cho 5ha lúa hữu cơ và 4ha cây trồng khác. Nhờ vậy, một vòng tuần hoàn rõ ràng được hình thành: phế phụ phẩm trở thành thức ăn, vật nuôi tạo chất thải, chất thải được xử lý thành phân bón và quay lại ruộng đồng.
Danh hiệu ‘Nhà khoa học của nhà nông’ và tương lai của kinh tế tuần hoàn nông nghiệp
Giải pháp “Biến rác thải thành tài nguyên, biến phế phụ phẩm nông nghiệp thành thức ăn và phân bón hữu cơ vi sinh phục vụ sản xuất” đã giúp Nguyễn Đăng Vương được bình chọn là một trong 32 “Nhà khoa học của nhà nông” năm 2025. Sau đó, với chuỗi kết quả về sản xuất thức ăn vi sinh, phân bón hữu cơ, chuỗi sản phẩm thịt lợn, gà, bò, trứng, rau củ và việc làm tạo ra cho nhiều lao động, anh tiếp tục được bình chọn là Nông dân xuất sắc Việt Nam trong chương trình tôn vinh Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm Đổi mới. Ngay cả những nhà khoa học chuyên nghiệp cũng đang đi cùng hướng: một đời gắn bó với đất, với cây, TS Nguyễn Thị Nhung dành trọn tri thức để đồng hành cùng hàng triệu nông dân, với trăn trở làm sao để nông dân canh tác bền vững, vừa đảm bảo năng suất, vừa giữ gìn đất cho thế hệ sau. Điều đó cho thấy khoa học phục vụ nông dân không còn là khẩu hiệu. "Việc sử dụng nguồn thức ăn này góp phần tiết kiệm khoảng 30% chi phí sản xuất cho các thành viên và trang trại liên kết, đồng thời giảm tác động đến môi trường". Anh Vương nói anh không tự hài lòng với những gì đã đạt được và sẽ tiếp tục xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp tuần hoàn, tiết kiệm tài nguyên, giảm chất thải và tạo giá trị kinh tế gắn với bảo vệ môi trường. Câu chuyện từ HTX Tây Sơn cho thấy: khi nông dân làm chủ khoa học, phế phụ phẩm nông nghiệp không còn là gánh nặng, mà trở thành tài sản chiến lược của nông thôn.
