Giá điện trung tâm dữ liệu: tranh cãi không còn là chuyện tiền điện
Cuộc tranh cãi về giá điện trung tâm dữ liệu tại Việt Nam là bất đồng giữa ngành điện và các doanh nghiệp vận hành hạ tầng số về việc áp dụng giá điện kinh doanh hay sản xuất, qua đó phơi bày khoảng trống pháp lý trong luật điện Việt Nam, tiềm ẩn nguy cơ gián đoạn dịch vụ số thiết yếu nếu không sớm được giải quyết thống nhất. Đây không phải câu chuyện một vài doanh nghiệp muốn trả tiền thấp hơn, mà là câu hỏi về việc hệ thống pháp luật theo kịp sự xuất hiện của các phụ tải mới như trung tâm dữ liệu. Khi EVNHCMC khẳng định phải áp giá điện kinh doanh cho "cơ sở cung cấp dịch vụ xử lý, lưu trữ và quản lý dữ liệu tập trung" theo Thông tư 60/2025/TT-BCT, còn Viettel, CMC lại thanh toán theo giá điện sản xuất dựa trên hướng dẫn tại Công văn 2818, xung đột trở thành phép thử cho năng lực điều chỉnh chính sách của các bộ, ngành trước làn sóng chuyển đổi số.
EVNHCMC dọa cắt điện: ranh giới mong manh giữa tuân thủ luật và bảo vệ hạ tầng số
Điểm gay gắt nhất của tranh cãi là khả năng EVNHCMC cắt điện các trung tâm dữ liệu nếu doanh nghiệp không thanh toán phần chênh lệch theo giá điện kinh doanh. Theo đại diện đơn vị này, việc áp giá bán lẻ điện cho mục đích kinh doanh với các cơ sở cung cấp dịch vụ xử lý, lưu trữ và quản lý dữ liệu tập trung là thực hiện đúng khoản 19 Điều 11 Thông tư 60/2025/TT-BCT. Kiểm toán Nhà nước thậm chí yêu cầu truy thu toàn bộ chênh lệch kể từ khi Thông tư có hiệu lực và khẳng định Công văn 2818 chỉ là văn bản hướng dẫn, không thay thế được quy phạm pháp luật. Hệ quả là đến ngày 16-9, số nợ đọng chênh lệch tại EVNHCMC lên tới 11,35 tỉ đồng; riêng Viettel khoảng 7,917 tỉ đồng và CMC khoảng 1,704 tỉ đồng tính đến 25-8. Khi khách hàng không thanh toán đủ theo hóa đơn, ngành điện coi đó là vi phạm nghĩa vụ theo khoản 4 Điều 48 Luật Điện lực 61/2024/QH15 và có thể tiến hành ngừng, giảm cung cấp điện theo Điều 49. Đây là lập luận pháp lý chắc tay, nhưng đặt ra rủi ro rất thật: một quyết định cắt điện vì tranh chấp giá có thể làm tê liệt cả hệ sinh thái dịch vụ số đang phụ thuộc vào trung tâm dữ liệu.
Điện kinh doanh hay sản xuất: câu hỏi sai về bản chất trung tâm dữ liệu
Viettel và CMC có lý khi phản ánh việc ở nhiều địa phương, trung tâm dữ liệu đã được áp giá điện sản xuất sau khi công ty điện lực kiểm tra mục đích sử dụng điện thực tế và ký lại hợp đồng theo hướng dẫn Công văn 2818. Trong khi đó, tại EVNHCMC và một số đơn vị trực thuộc, cách áp dụng hướng dẫn này không thống nhất, dẫn tới doanh nghiệp tự thanh toán theo giá sản xuất, không đủ theo hóa đơn giá kinh doanh. Vấn đề không nằm ở việc bên nào muốn ưu đãi hay thu thêm, mà ở chỗ câu hỏi đang bị đặt sai. Như phân tích pháp lý đã nêu, cách tiếp cận phù hợp không phải "điện kinh doanh hay sản xuất" mà phải quay lại câu hỏi gốc: điện được dùng cho mục đích gì. Trung tâm dữ liệu là phụ tải đặc biệt, điện vừa là đầu vào vận hành máy chủ, vừa là điều kiện bắt buộc để duy trì liên tục dịch vụ xử lý, lưu trữ, quản lý dữ liệu và hàng loạt dịch vụ viễn thông, CNTT, điện toán. Nếu cứ ép loại hình này vào khung "kinh doanh" trong hệ thống phân loại cũ, cơ chế giá sẽ trở thành lực cản cho chiến lược phát triển hạ tầng số thay vì là công cụ điều tiết.
Vai trò của các bộ và Quốc hội: sửa luật điện Việt Nam để không lặp lại khủng hoảng
Điểm tích cực của vụ việc là các cơ quan trung ương đã nhanh chóng bước vào vai trò trung gian. Ngày 15-9, Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục gửi văn bản đề nghị Bộ Công Thương chỉ đạo EVN và các đơn vị điện lực thống nhất thực hiện Công văn 2818 trên toàn quốc. Cùng ngày, CMC và Viettel gửi kiến nghị đồng thời tới Bộ Công Thương và Bộ Khoa học và Công nghệ về việc EVNHCMC áp giá điện kinh doanh cho trung tâm dữ liệu. EVNHCMC cũng chủ động báo cáo Bộ Công Thương, EVN và UBND TP.HCM, kiến nghị sớm sửa đổi, bổ sung Thông tư 60/2025/TT-BCT để có cơ sở áp giá rõ ràng, thống nhất, bảo đảm quyền lợi hợp pháp và an toàn cho hạ tầng số. Trên tầng cao hơn, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đang thảo luận dự thảo luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực trong khuôn khổ Kỳ họp thứ 6, với mục tiêu thể chế hóa chính sách năng lượng mới và tháo gỡ vướng mắc thực tiễn. Nếu quá trình sửa luật không kịp nhận diện trung tâm dữ liệu như một dạng phụ tải chiến lược trong Quy hoạch điện, cuộc khủng hoảng giá điện hiện nay chỉ là mở màn cho nhiều xung đột lớn hơn khi công suất trung tâm dữ liệu dự báo tăng từ khoảng 104 MW lên gần 600 MW vào năm 2030.
Kết luận: trung tâm dữ liệu cần một khung giá điện riêng, không thể vá bằng hướng dẫn
Điều đáng chú ý trong toàn bộ câu chuyện là dù EVNHCMC nhận thức rõ tầm quan trọng của trung tâm dữ liệu và đã tạo điều kiện duy trì nguồn điện liên tục, nguy cơ cắt điện vẫn luôn treo trên đầu các doanh nghiệp vì khoảng trống pháp lý. Khi dịch vụ xử lý, lưu trữ, quản lý dữ liệu trở thành nền tảng cho mọi hoạt động số, mỗi tranh chấp hoá đơn không còn là chuyện riêng giữa bên mua – bên bán điện mà là rủi ro hệ thống đối với người dùng cuối. Điện đối với trung tâm dữ liệu không phải là một chi phí tùy cắt giảm, mà là điều kiện để hệ thống số vận hành liên tục. Vì vậy, giải pháp đúng không phải là thuyết phục vài đơn vị điện lực "nhẹ tay" với giá điện sản xuất, mà là thiết kế hẳn một khung giá điện trung tâm dữ liệu trong luật điện Việt Nam, gắn với nghĩa vụ bảo đảm cung cấp liên tục và cơ chế chia sẻ rủi ro đầu tư nguồn – lưới. Nếu Quốc hội và các bộ không đi tới một cấu trúc giá mới, ổn định, tranh chấp kiểu Viettel – CMC – EVNHCMC sẽ còn lặp lại, làm suy yếu niềm tin của doanh nghiệp vào môi trường pháp lý và làm chậm tốc độ số hóa mà cả nền kinh tế đang kỳ vọng.
