Nhân lực bán dẫn: mắt xích quyết định vị thế mới của Việt Nam
Nhân lực bán dẫn Việt Nam là lực lượng kỹ sư, nhà nghiên cứu và chuyên gia được đào tạo bài bản về thiết kế vi mạch, sản xuất, lắp ráp và kiểm thử chip semiconductor, có khả năng làm việc trong hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao gắn với AI, IoT và hệ thống nhúng, đáp ứng chuẩn quốc tế và nhu cầu của các tập đoàn toàn cầu. Trong bức tranh đó, hợp tác Việt Nam Nhật Bản không chỉ là một hoạt động ngoại giao, mà là chiến lược để rút ngắn khoảng cách năng lực với các trung tâm bán dẫn hàng đầu. Nhóm công tác phát triển nguồn nhân lực bán dẫn Việt Nam – Nhật Bản được công bố tại Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam – Nhật Bản 2026 ở NIC Hòa Lạc, Hà Nội. Đây là tín hiệu rõ ràng cho thấy Việt Nam đã chọn bán dẫn như một trụ cột mới trong chiến lược đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Mô hình liên kết đại học – doanh nghiệp trong khuôn khổ hợp tác Việt Nam Nhật Bản
Điểm đáng chú ý nhất của nhóm công tác Việt Nam – Nhật Bản là việc kết nối trực tiếp doanh nghiệp bán dẫn với bốn trường đại học kỹ thuật trọng điểm: Đại học Bách khoa Hà Nội, Trường Đại học Công nghệ – Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Bách khoa – Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh và Đại học Bách khoa – Đại học Đà Nẵng. Thay vì đào tạo trong “phòng kín”, các trường được yêu cầu gắn năng lực đào tạo, nghiên cứu với nhu cầu tuyển dụng và phát triển nguồn nhân lực của doanh nghiệp. Theo kế hoạch, nhóm công tác sẽ tập trung xác định khoảng cách cung – cầu nhân lực bán dẫn và từ đó thúc đẩy các chương trình hợp tác đào tạo, phát triển và kết nối nhân tài. Đây là bước ngoặt: chương trình đào tạo chip semiconductor nếu không được thiết kế cùng doanh nghiệp thì sẽ khó theo kịp tốc độ thay đổi công nghệ.
IUH – CTW Technology: ví dụ điển hình cho đào tạo gắn với thực tiễn
Trong nước, câu chuyện IUH “bắt tay” CTW Technology cho thấy mô hình đại học – doanh nghiệp hoàn toàn có thể đi vào thực chất. Sáng 11/8, Trường Đại học Công nghiệp TP. Hồ Chí Minh phối hợp với CTW Technology tổ chức lễ ký kết hợp tác, trao tặng thiết bị AIoT và phát triển nguồn nhân lực vi mạch – bán dẫn giữa Khoa Công nghệ Điện tử và doanh nghiệp. Biên bản ghi nhớ tập trung vào đào tạo, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực trong các lĩnh vực vi mạch, bán dẫn, AIoT, SoC và hệ thống nhúng. Điều đáng nói là CTW Technology trao tặng bộ bo thí nghiệm AIoT và mạch ngoại vi thông minh cho nền tảng FPGA, giúp giảng viên, sinh viên tiếp cận công nghệ đang được dùng ngoài thị trường. Nếu các trường trong nhóm công tác Việt Nam – Nhật Bản cũng đi theo cách này, nhân lực bán dẫn sẽ không còn bị “lý thuyết hóa” mà gắn chặt với thực tiễn sản xuất.
Từ diễn đàn tới hệ sinh thái nhân lực bán dẫn mang tính quốc tế
Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam – Nhật Bản năm nay không chỉ là nơi công bố nhóm công tác mà còn là không gian thử nghiệm cách tổ chức một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có chiều sâu. Nhóm có sự tham gia của Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam, METI, NIC, doanh nghiệp bán dẫn Nhật Bản và bốn trường đại học kỹ thuật trọng điểm của Việt Nam. Theo đại diện UNDP tại Việt Nam, định hướng đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí trung tâm là điều kiện để Việt Nam duy trì tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh. Ở góc nhìn nhân lực bán dẫn, điều đó có nghĩa: kỹ sư bán dẫn tương lai sẽ phải hoạt động trong mạng lưới hợp tác quốc tế, làm việc với đối tác Nhật Bản, sử dụng nền tảng như CTW-Semi Platform và Remote Lab, đồng thời tham gia các workshop về hệ sinh thái bán dẫn và AI. Nếu không sớm tạo ra thế hệ kỹ sư quen với môi trường đó, Việt Nam sẽ khó chen chân vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.
Kết luận: cần một chiến lược quốc gia về nhân lực bán dẫn gắn với hợp tác quốc tế
Nhìn tổng thể, hợp tác Việt Nam Nhật Bản về nhân lực bán dẫn và các thỏa thuận như IUH – CTW Technology đã chỉ ra con đường khá rõ: nhân lực bán dẫn Việt Nam phải được đào tạo trong tam giác nhà nước – đại học – doanh nghiệp, trên nền hợp tác quốc tế. Nhóm công tác mới chỉ là điểm khởi đầu; điều quan trọng là biến kết nối thành chương trình cụ thể, từ khóa tập huấn “Tape-out Chip IoT” cho giảng viên đến các học phần thiết kế, chế tạo vi mạch gắn với nhà máy và phòng lab chuẩn công nghiệp. NIC, với vai trò hạt nhân hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, được kỳ vọng sẽ cùng đối tác Nhật Bản huy động nguồn lực để đưa các kế hoạch này thành giá trị thực tế về công nghệ, đầu tư, nhân lực và thị trường. Nếu làm được, câu chuyện đào tạo chip semiconductor hôm nay có thể trở thành lợi thế cạnh tranh quốc gia ngày mai.
