Gabala Fest: khi âm nhạc truyền thống Việt Nam mở lời với thế giới
Gabala Fest là một lễ hội âm nhạc quốc tế tại Azerbaijan, nơi tiếng đàn tính, điệu Then, đàn bầu sáo trúc và T’rưng của âm nhạc truyền thống Việt Nam vang lên, tạo nên cuộc gặp gỡ giữa di sản văn hóa âm nhạc Việt và khán giả toàn cầu thông qua một ngôn ngữ chung: âm nhạc.
Điểm đáng nói ở Gabala Fest không phải chỉ là việc Việt Nam có mặt, mà là cách chúng ta xuất hiện: với bản sắc rõ ràng, đầy tự tin. Giữa không gian khoáng đạt của thành phố Gabala, tiếng đàn nhị mộc mạc, trong trẻo đã mở màn cho hành trình kể chuyện Việt Nam trên sân khấu ngoài trời, nhận lại sự chăm chú và những tràng pháo tay dài của khán giả Azerbaijan. Đó là khoảnh khắc cho thấy âm nhạc truyền thống Việt Nam hoàn toàn có sức hút trong một lễ hội quy tụ nghệ sĩ từ Azerbaijan, Áo, Kazakhstan, Moldova, Uzbekistan và Việt Nam.
Đàn tính, điệu Then, đàn bầu, T’rưng, sáo trúc: năm tiếng nói của di sản
Khi đoàn nghệ thuật Nhạc viện Quốc gia Việt Nam gồm 27 nghệ sĩ, dưới sự dẫn dắt của NSND Bùi Công Duy, bước lên chương trình khai mạc Gabala International Music Festival, họ không chỉ mang theo một setlist biểu diễn mà mang theo những lớp trầm tích văn hóa. Đàn tính và làn điệu Then kể câu chuyện của vùng núi phía Bắc, nơi tiếng hát tâm linh được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Đàn bầu ngân lên như một sợi tơ, tinh tế và nội tâm; T’rưng gợi nhắc đại ngàn Tây Nguyên với nhịp điệu núi rừng; sáo trúc đem lại màu sắc trong trẻo, tựa tiếng gió đồng bằng.
Điều đáng tự hào là những nhạc cụ từng bị xem là "quá truyền thống" đã bước ra sân khấu quốc tế mà không cần phải thay đổi bản chất. Chúng xuất hiện trong dàn nhạc cụ dân tộc như những nhân vật chính, cho khán giả Gabala cơ hội tiếp xúc trực tiếp với âm nhạc truyền thống Việt Nam thay vì chỉ xem những phiên bản pha loãng. Đây chính là cách một lưu diễn quốc tế có thể biến di sản văn hóa âm nhạc thành trải nghiệm sống động, thay vì chỉ là những dòng thuyết minh trong sách hướng dẫn du lịch.
Khi âm nhạc truyền thống hòa quyện cùng opera, jazz và hòa tấu
Nếu Gabala Fest chỉ là sân chơi của nhạc cổ điển phương Tây, đàn tính hay đàn bầu sẽ dễ bị lạc lõng. Nhưng cách các nghệ sĩ Việt Nam chọn xuất hiện lại đi theo hướng ngược lại: họ đặt âm nhạc dân tộc cạnh opera, jazz, hòa tấu và trống hội, tạo nên một bức tranh Việt Nam vừa quen thuộc vừa rộng mở. Chính sự hòa quyện này biến đàn bầu sáo trúc thành cầu nối, không còn là "âm nhạc của một nước nhỏ" mà là một mảnh ghép đầy tự tin trong tổng thể âm nhạc quốc tế.
Khi nghệ sĩ Việt Nam hòa tấu cùng nghệ sĩ nước ngoài trên cùng một sân khấu, những nhịp phách, hoà âm và ngôn ngữ âm nhạc khác biệt buộc phải tìm điểm chung. Không cần phiên dịch, khán giả quốc tế vẫn cảm nhận được cảm xúc trong mỗi câu đàn, bởi cấu trúc âm nhạc là phổ quát. Theo thông tin từ chuyến lưu diễn, các buổi hòa nhạc, triển lãm nghệ thuật, masterclass và cuộc gặp gỡ công chúng đã tạo nên không gian nơi khoảng cách địa lý được thu ngắn lại. Đó là minh chứng rằng sự giao thoa là con đường bền vững nhất để di sản Việt Nam bước ra thế giới.
Từ Gabala đến Baku: âm nhạc Việt đi tiếp con đường ngoại giao văn hóa
Điều đáng nói là Gabala Fest chỉ là điểm khởi đầu. Sau Gabala, hành trình lưu diễn quốc tế tiếp tục tới Baku với chương trình Ngày Âm nhạc Việt Nam tại Azerbaijan, nơi nghệ sĩ Việt Nam và Azerbaijan đứng chung một sân khấu để hai nền văn hóa trò chuyện bằng những thanh âm không cần phiên dịch. Đây không phải những buổi diễn "cho xong nhiệm vụ", mà là nỗ lực có chủ đích để di sản âm nhạc Việt Nam vươn ra khỏi biên giới, tạo nên những tò mò được đánh thức, những cảm xúc được sẻ chia và những cánh cửa văn hóa được mở ra.
Đằng sau ánh đèn sân khấu là cả một mạng lưới hỗ trợ: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam, Bộ Văn hóa Azerbaijan, Đại sứ quán Azerbaijan tại Việt Nam, cùng sự đồng hành của ROX Group và Ngân hàng TMCP MSB trong chuyến lưu diễn. Từ năm 2025, ROX Group cùng MSB đã khởi xướng dự án "Thanh âm tinh hoa", xây những nhịp cầu đưa tinh hoa âm nhạc quốc tế đến gần khán giả Việt, và nay tiếp tục nối cầu ngược lại, đưa thanh âm mang dấu ấn Việt Nam tới Gabala, Baku và công chúng quốc tế. Năm 2026, khi ROX Group bước vào dấu mốc 30 năm kiến tạo với nỗ lực đưa giá trị Việt vươn xa, ý nghĩa của những chuyến lưu diễn như thế càng trở nên rõ ràng.
Kết luận: muốn âm nhạc Việt đi xa, phải dám mang nguyên bản sắc ra thế giới
Từ tiếng đàn nhị trong chiều Gabala đến những hòa tấu tại Baku, điều đọng lại không chỉ là vài tiết mục đã được trình diễn, mà là hình ảnh một Việt Nam giàu bản sắc, cởi mở và tự tin hội nhập. Gabala Fest cho thấy âm nhạc truyền thống Việt Nam không hề "lạc hậu" trên sân khấu quốc tế; nó chỉ cần được đưa ra đúng cách, với sự chuẩn bị nghề nghiệp của nghệ sĩ và tầm nhìn dài hơi của cơ quan văn hóa, doanh nghiệp đồng hành.
Nếu coi mỗi chuyến lưu diễn quốc tế chỉ là hoạt động đối ngoại mang tính nghi lễ, chúng ta sẽ bỏ lỡ sức mạnh mềm mà âm nhạc có thể mang lại. Từ một tiếng đàn, một làn điệu, một đêm hòa nhạc, khoảng cách địa lý có thể thu ngắn, câu chuyện văn hóa có thể được kể lại, và hình ảnh Việt Nam có thể đi xa hơn. Bài học từ Gabala Fest là: muốn di sản văn hóa âm nhạc Việt Nam được thế giới lắng nghe, chúng ta phải dám mang đàn tính, đàn bầu, T’rưng, sáo trúc và điệu Then ra sân khấu lớn với niềm tin rằng chính sự khác biệt là thứ khiến khán giả quốc tế tò mò và rung động.
