“Chân dung Việt Nam”: Tuần lễ sân khấu vượt biên giới
Tuần Sân khấu Việt Nam tại Pháp là chương trình nghệ thuật mang tên “Chân dung Việt Nam”, diễn ra tại Paris từ ngày 24 đến 31/10, lần đầu tiên quy tụ đầy đủ các loại hình sân khấu truyền thống và đương đại Việt Nam để giới thiệu có hệ thống với công chúng Pháp và châu Âu, biến sân khấu thành cầu nối giữa văn hóa Việt và thế giới.
Điều đáng nói không phải là việc sân khấu Việt Nam xuất hiện ở Paris lần đầu, mà là cách nó xuất hiện: tự tin, có chiến lược, và biết mình muốn kể câu chuyện gì. Tuần lễ sân khấu Pháp với tiêu điểm là “Chân dung Việt Nam” không chỉ là sự kiện biểu diễn, mà là một tuyên bố mềm: sân khấu Việt Nam Paris không chấp nhận bị đóng khung trong vai “di sản cần bảo tồn”, mà chọn vai người đối thoại bình đẳng với các dòng chảy nghệ thuật quốc tế.
Từ múa rối nước Việt đến kịch nói: Bề rộng của nghệ thuật truyền thống
Nếu phải chọn một hình ảnh mở màn đủ gây ấn tượng với khán giả châu Âu, thì múa rối nước Việt là lựa chọn thông minh. Hai ngày 24–25/10, những suất múa rối nước tại một quảng trường trung tâm Paris đưa nghệ thuật dân gian đặc trưng của đồng bằng Bắc Bộ vào không gian công cộng châu Âu, khiến khái niệm “nghệ thuật truyền thống” rời khỏi bảo tàng để bước thẳng vào đời sống đô thị.
Nhưng chương trình không dừng ở rối nước. Từ chèo, tuồng, cải lương đến kịch nói, các nhà hát lớn như Nhà hát Tuổi Trẻ, Nhà hát Sân khấu truyền thống quốc gia, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang, Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Đà Nẵng, Nhà hát Múa rối Việt Nam và Nhà hát Nhạc Vũ Kịch Việt Nam cùng hiện diện tại Paris, tạo nên một “bản đồ sống” về nghệ thuật truyền thống Việt. Chính sự đồng hành này cho thấy: sân khấu Việt Nam không phải vài tiết mục lẻ tẻ, mà là một hệ sinh thái có chiều sâu lịch sử và bề rộng loại hình.
“Từ di sản đến đương đại”: Khi ký ức trở thành chất liệu sáng tạo
Hạt nhân tư tưởng của Tuần Sân khấu Việt Nam tại Pháp nằm trong hai đêm chủ đề “Từ di sản đến đương đại”, nơi múa đương đại đứng chung sân khấu với tuồng, chèo, cải lương. Đây không chỉ là “phối hợp thể loại” cho lạ mắt, mà là một lựa chọn quan điểm: coi ký ức văn hóa như chất liệu sống, có thể bị cắt, nối, lồng ghép, và tái cấu trúc trên ngôn ngữ sân khấu mới.
Theo bà Ngô Mai, chương trình được xây dựng như một hành trình từ di sản đến đương đại, tạo không gian đối thoại giữa nghệ thuật truyền thống và những hình thức sáng tạo mới. Cách làm này tránh hai cực đoan: hoặc “đóng kính” di sản trong dạng thức nguyên bản, hoặc phá bỏ mọi ràng buộc truyền thống. Thay vào đó, nó cho thấy sân khấu Việt có thể tiến hóa mà không tự chặt đứt gốc rễ. Đây là thông điệp mà khán giả châu Âu đang rất muốn thấy từ các nền văn hóa ngoài phương Tây.
Đối thoại Việt – Pháp: Khi người Pháp kể chuyện Việt Nam
Sự xuất hiện của các đạo diễn và nghệ sĩ Pháp trong tuần lễ này không phải yếu tố phụ họa, mà là phần lõi của chiến lược giao lưu. Tối 26/10 tại Nhà hát Marigny, Hồn Trương Ba, da hàng thịt của Lưu Quang Vũ được giới thiệu qua bản dựng của đạo diễn Pháp Anne Bouvier, cho thấy một tác phẩm Việt Nam có thể bước vào ngôn ngữ sân khấu Pháp mà vẫn giữ được chiều sâu triết lý.
Ngày 27/10, cũng tại Marigny, hai vở ca kịch Con Rồng Vàng và Người đánh cá trong tách trà của đạo diễn Pháp gốc Việt Olivier Dhénin Hữu tiếp tục cuộc đối thoại Việt – Pháp, khi chính nghệ sĩ Pháp kể những câu chuyện xuất phát từ truyền thuyết, ký ức và lịch sử Việt Nam. Đây là bước chuyển quan trọng: từ chỗ “chúng tôi mang nghệ thuật truyền thống sang giới thiệu”, sân khấu Việt Nam bắt đầu bước vào giai đoạn “cùng sáng tạo”, để người khác kể câu chuyện của mình theo cách họ đồng cảm. Đó là cấp độ thâm nhập văn hóa sâu hơn bất kỳ màn trình diễn đơn lẻ nào.
Sân khấu như chiến lược mềm: Vị thế mới của văn hóa Việt
Đại sứ Trịnh Đức Hải nhấn mạnh, sân khấu là nơi gặp gỡ giữa nghệ sĩ và công chúng, giữa các thế hệ, giữa truyền thống và sáng tạo đương đại, cũng như giữa các nền văn hóa. Khi chọn Paris – trung tâm văn hóa nghệ thuật lớn và là nơi đặt trụ sở UNESCO – làm điểm đặt sân khấu Việt Nam, lựa chọn này mang tính chiến lược: nếu muốn bước ra thế giới, phải chơi ở sàn đấu trung tâm. “Tuần Sân khấu Việt Nam tại Pháp là lần đầu tiên chương trình được tổ chức tại Paris, diễn ra liên tục từ ngày 24 đến 31/10 với sự tham gia của nhiều nhà hát hàng đầu của Việt Nam và các nghệ sĩ Pháp.”
Quan trọng hơn, Đại sứ khẳng định mong muốn “Chân dung Việt Nam” không dừng ở một tuần biểu diễn, mà là điểm khởi đầu cho trao đổi lưu trú sáng tác, đồng sản xuất, dịch tác phẩm, trao đổi nghệ sĩ trẻ và các dự án sáng tạo chung. Nói cách khác, tuần lễ sân khấu Pháp lần này là bước thử nghiệm cho một mô hình mới: từ “giới thiệu văn hóa” sang “đồng sáng tạo văn hóa”. Và nếu giữ được tinh thần này, sân khấu Việt Nam Paris sẽ không chỉ là một sự kiện, mà là lời hứa về một hành trình dài hơi của nghệ thuật Việt trên sân khấu quốc tế.
