Đào tạo phòng, chống ma túy phải nối luật với việc làm cụ thể
Tập huấn phòng, chống ma túy là hoạt động bồi dưỡng kiến thức pháp luật và năng lực thực hành cho những người tuyên truyền, hỗ trợ cai nghiện hoặc quản lý người sau cai, nhằm giúp họ xử lý đúng nhiệm vụ tại cộng đồng. Điểm đáng chú ý trong các chương trình gần đây là đào tạo không dừng ở việc phổ biến quy định: người học còn được rèn cách chuyển kiến thức thành hướng dẫn dễ hiểu và hỗ trợ sát với nhu cầu thực tế.
Trong hai ngày 24 và 25/10/2026, Học viện Tư pháp tổ chức hội nghị bồi dưỡng tại Hà Nội và TP.HCM, theo hình thức trực tuyến ngày đầu và trực tiếp ngày sau. Hội nghị ở Hà Nội có 50 học viên; hội nghị tại TP.HCM có 52 người tham dự. Hai điểm cầu nằm trong hoạt động của Dự án 8 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030, hướng tới nâng chất lượng đào tạo cho học viên luật, báo cáo viên và tuyên truyền viên pháp luật.
Quy mô các hội nghị pháp lý nhỏ hơn những lớp dành cho lực lượng trực tiếp xử lý công việc ở địa phương, nhưng mục tiêu của chúng có tác động rộng: đưa pháp luật về ma túy đến gần đời sống, giúp người dân hiểu trách nhiệm của mình và chủ động phòng ngừa. Đây là mắt xích cần thiết, bởi quy định chỉ phát huy tác dụng khi được truyền đạt chính xác, dễ tiếp nhận và gắn với hành vi cụ thể.
Học pháp luật để truyền đạt đúng, không chỉ nhớ điều khoản
Chương trình của Học viện Tư pháp tập trung vào hai phần: hệ thống pháp luật, chính sách phòng, chống ma túy và kỹ năng truyền đạt quy định trong cộng đồng. Học viên tìm hiểu trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân; quy định về người sử dụng trái phép chất ma túy, cai nghiện, quản lý sau cai nghiện và hỗ trợ tái hòa nhập. Nội dung cũng giúp phân biệt hành vi vi phạm hành chính với trường hợp có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Cách kết hợp này hợp lý hơn việc chỉ học thuộc văn bản. Người làm tuyên truyền cần biết giải thích quy định sao cho người nghe hiểu quyền, nghĩa vụ và hậu quả của hành vi; đồng thời nhận diện đúng tình huống để hướng dẫn phù hợp. Hội nghị được tổ chức trong khuôn khổ Dự án 8, nhằm bồi dưỡng kiến thức pháp luật và kỹ năng phổ biến, giáo dục pháp luật, qua đó nâng nhận thức và trách nhiệm của người dân trong phòng ngừa ma túy.
Tại Hà Nội, học viên đủ thời lượng theo yêu cầu được cấp giấy chứng nhận hoàn thành chương trình. Nhưng giá trị của đào tạo không nên đo bằng chứng nhận: thước đo đáng kể hơn là khả năng diễn đạt đúng, dễ nhớ và giúp cộng đồng biết cần làm gì khi gặp nguy cơ hoặc dấu hiệu vi phạm.
Lớp tại cơ sở tập trung vào tiếp nhận, tư vấn và hỗ trợ cai nghiện
Với lực lượng trực tiếp làm công tác cai nghiện, trọng tâm chuyển từ truyền đạt luật sang xử lý quy trình và hỗ trợ con người. Một lớp tập huấn 5 ngày dành cho 192 cán bộ cảnh sát phòng, chống ma túy và công an xã, phường đã đi từ tiếp nhận, phân loại, tư vấn đăng ký, lập hồ sơ đến xây dựng và quản lý kế hoạch cai nghiện. Học viên còn được hướng dẫn nhận diện những rối loạn thường gặp và các biện pháp can thiệp đối với người nghiện.
Phần kỹ năng cai nghiện ma túy có tính thực hành rõ: phỏng vấn tạo động lực, tư vấn cá nhân, nhóm và gia đình, quản lý hành vi tích cực, áp dụng liệu pháp nhận thức hành vi để phòng tái nghiện, cũng như huy động hỗ trợ xã hội và cộng đồng. Đây là khác biệt cốt lõi so với lớp dành cho học viên tư pháp: một bên rèn năng lực giải thích pháp luật, bên kia chuẩn bị cho những cuộc tiếp xúc trực tiếp với người cần hỗ trợ.
Đào tạo cũng nhấn mạnh cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng và việc giúp người sau cai học nghề, tìm việc, tái hòa nhập để hạn chế tái nghiện và nguy cơ phát sinh tội phạm. Như vậy, hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào hồ sơ đúng quy trình mà còn vào khả năng tạo niềm tin, phối hợp với gia đình và duy trì hỗ trợ sau điều trị.
Xác định tình trạng nghiện và quản lý sau cai cần phối hợp liên ngành
Một hướng đào tạo khác nhắm vào năng lực chuyên môn về xác định tình trạng nghiện và quản lý sau cai. Từ ngày 14 đến 25/10/2026, lực lượng công an phối hợp với ngành y tế tổ chức ba lớp tại Tây Ninh, thu hút 774 đại biểu. Thành phần gồm công an, đại diện các ban ngành ở 96 xã, phường, nhân viên y tế và cán bộ tại hai cơ sở cai nghiện. Quy mô và thành phần này cho thấy công việc tại địa phương không thể giao riêng cho một lực lượng.
Nội dung gồm quy định của Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 cùng các nghị định hướng dẫn, quy trình xác định tình trạng nghiện theo hướng dẫn của Bộ Y tế, nhận diện và phân loại chất ma túy, điều trị cắt cơn, giải độc và xử lý rối loạn tâm thần. Học viên còn được hướng dẫn lập hồ sơ, tổ chức cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng, quản lý sau cai và hỗ trợ tái hòa nhập. Đây là bước đào tạo sát nhiệm vụ: pháp luật, y tế và quản lý địa bàn phải nối liền trong cùng một quy trình.
Các nhóm chương trình vì thế bổ sung cho nhau: người làm tuyên truyền cần truyền đạt đúng pháp luật về ma túy; cán bộ cơ sở cần tiếp nhận, tư vấn và tổ chức hỗ trợ; lực lượng liên ngành cần xác định tình trạng nghiện và theo dõi người sau cai. Nếu thiếu một mắt xích, người dân có thể nhận thông tin nhưng không được hỗ trợ liên tục, hoặc người cần điều trị bị đứt quãng khi trở về cộng đồng.
Thước đo cuối cùng là hỗ trợ được người dân đến đâu
Nhìn từ các nhóm học viên và nội dung đào tạo, hướng đi đáng ủng hộ là phân hóa chương trình theo nhiệm vụ thay vì dùng một giáo trình chung cho mọi lực lượng. Học viên tư pháp được rèn năng lực giải thích và phổ biến quy định; công an cơ sở thực hành tiếp nhận, phân loại, tư vấn; cán bộ y tế và chính quyền địa phương tập trung xác định tình trạng nghiện, phối hợp điều trị và quản lý sau cai. Cách thiết kế này gắn lớp học với công việc mà học viên sẽ đảm nhận.
Dù vậy, tập huấn chỉ tạo nền tảng; hiệu quả cần được kiểm chứng bằng việc người cần hỗ trợ có tiếp cận được dịch vụ hay không, gia đình và cộng đồng có được hướng dẫn hay không, và người sau cai có cơ hội tái hòa nhập hay không. Các chương trình tại cơ sở đặt mục tiêu nâng hiệu quả cai nghiện, hỗ trợ phòng tái nghiện và tiến tới xây dựng địa phương không ma túy vào năm 2030.
Kết luận, những lớp tập huấn này có giá trị nhất khi biến kiến thức pháp luật thành hành động nhất quán: tuyên truyền rõ ràng, hỗ trợ cai nghiện có kỹ năng và quản lý sau cai gắn với nhu cầu đời sống. Đào tạo đúng người, đúng việc là điều kiện quan trọng để phòng ngừa ma túy không chỉ nằm trên văn bản mà hiện diện trong từng cộng đồng.
