Fintech là gì và vì sao đang thành hạ tầng mới của thanh toán
Fintech là tập hợp các công ty và nền tảng ứng dụng công nghệ để cung cấp dịch vụ tài chính số, từ thanh toán điện tử, ví điện tử, cổng thanh toán đến ngân hàng số, giúp người dân và doanh nghiệp giao dịch nhanh hơn, an toàn hơn và ít phụ thuộc tiền mặt.
Điểm đáng nói là Fintech Việt Nam đã đi qua giai đoạn chỉ “bán công nghệ” để trở thành một phần hạ tầng tài chính số của nền kinh tế. Làn sóng đầu tiên xuất hiện cùng sự bùng nổ internet, điện thoại thông minh, thương mại điện tử và chủ trương chuyển đổi số của Chính phủ. Sau giai đoạn bùng nổ thanh toán không tiền mặt từ năm 2020 do tác động của Covid-19, bối cảnh hiện nay chứng kiến các doanh nghiệp Fintech trực tiếp kiến tạo hạ tầng, giải pháp và trải nghiệm thanh toán, từ thương mại điện tử, logistics đến một mã QR nhỏ tại quầy hàng ngoài chợ. Nói cách khác, thanh toán số không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà đã trở thành “đường ống” vận hành của nền kinh tế.
Từ công nghệ đến mắt xích của hạ tầng tài chính số
Nhìn ở tầm hệ thống, Fintech đang bước từ “hậu trường” lên “sân khấu chính”. Nếu trước đây các công ty này chỉ cung cấp giải pháp công nghệ cho ngân hàng, nay họ là mắt xích không thể tách rời trong hạ tầng tài chính số, vận hành khối lượng giao dịch khổng lồ cho doanh nghiệp và người dùng. Thanh toán số đã trở thành hạ tầng vận hành của nền kinh tế, chứ không còn là tiện ích phụ.
Một ví dụ điển hình là 9Pay, thành lập năm 2018 trong bối cảnh làn sóng Fintech tăng tốc. Từ một startup, 9Pay đã trở thành đơn vị cung cấp hạ tầng tài chính số cho hơn 100.000 doanh nghiệp và đối tác. Đây không chỉ là câu chuyện tăng trưởng mà cho thấy Fintech Việt Nam đủ năng lực xử lý tới hàng chục tỷ USD giao dịch mỗi năm và cung cấp sản phẩm “Made in Vietnam” cho khách hàng quốc tế. Câu chuyện này phản ánh một xu hướng rộng hơn: Fintech Việt Nam đã góp phần thay đổi hành vi thanh toán của hàng triệu người dân và hàng trăm nghìn hộ kinh doanh nhỏ.
Chợ dân sinh Hải Phòng: Phòng thí nghiệm sống của thanh toán không dùng tiền mặt
Nếu muốn hiểu thanh toán không dùng tiền mặt đang “thấm” vào đời sống thế nào, hãy ra chợ dân sinh. Khoảng một năm trở lại đây, chị Nguyễn Thị Hằng ở xã Nam Sách đã hình thành thói quen không dùng tiền mặt mỗi khi đi chợ. Chỉ với điện thoại có internet, vài thao tác quét mã QR là xong phiên mua bán trong chưa đầy một phút. Sự tiện lợi ở đây rất cụ thể: không cần mang theo nhiều tiền lẻ, không lo rơi tiền, không phải chờ trả lại tiền thừa, trong khi lương đã chuyển thẳng vào tài khoản ngân hàng nên hầu như không cần rút tiền mặt nữa.
Ở phía người bán, các tiểu thương như bà Trần Thị Nga tại chợ Hóp, xã Nam Sách, sau khi được hướng dẫn tạo mã QR, đã thấy việc buôn bán thuận lợi hơn. Trước kia, họ phải chuẩn bị nhiều tiền lẻ, đối mặt nguy cơ nhận nhầm tiền rách hoặc tính sai; nay phần lớn khách chuyển khoản nên giao dịch nhanh gọn, giảm áp lực vào giờ cao điểm. Thanh toán không dùng tiền mặt đang dần trở thành thói quen tại nhiều chợ truyền thống, từ đô thị đến nông thôn, qua đó thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động thương mại ở cấp độ cộng đồng.
Chợ số, làn nhựa và câu chuyện chuyển đổi số thanh toán gắn với môi trường
Điểm thú vị là quá trình chuyển đổi số thanh toán ở chợ dân sinh Hải Phòng không diễn ra trong phòng họp mà ở ngay sạp rau, quầy cá. Mô hình “Chợ số – Chợ 4.0” tại phường Nhị Chiểu huy động lực lượng Đoàn Thanh niên hướng dẫn tiểu thương cài ứng dụng ngân hàng, tạo mã QR, sử dụng ví điện tử. Song song, họ tặng làn nhựa, vận động người dân hạn chế túi nilon, đồ nhựa dùng một lần, thay bằng túi vải, túi giấy và sản phẩm thân thiện môi trường. Tại xã Đường An, mô hình chợ dân sinh giảm thiểu rác thải nhựa sau gần một năm đã từng bước đi vào nền nếp.
Điều này cho thấy thanh toán không dùng tiền mặt không chỉ mang hàm ý công nghệ, mà còn gắn với thay đổi hành vi xã hội. Khi tiền được số hóa và dòng tiền được ghi nhận, việc giảm sử dụng túi nilon hay đồ nhựa dùng một lần cũng trở nên “tự nhiên” hơn: người dân quen với quét QR, quen với làn nhựa, túi vải. Chợ dân sinh vì thế trở thành nơi Fintech gặp gỡ chính sách môi trường. Đây là minh chứng rõ ràng rằng chuyển đổi số thanh toán chỉ thành công khi chạm đến đời sống thường nhật, thay đổi từ những hành động nhỏ nhưng lặp lại mỗi ngày.
Thanh toán số bùng nổ: từ thói quen cá nhân đến hạ tầng quốc gia
Ở tầm vĩ mô, các con số tăng trưởng cho thấy thanh toán không dùng tiền mặt không còn là xu hướng, mà là thực tế. Trong bốn tháng đầu năm 2026, số lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng hơn 36% so với cùng kỳ; tổng giá trị các giao dịch này lên tới khoảng 28 lần GDP. Theo Worldpay, ứng dụng thanh toán đã chiếm khoảng 52% giá trị giao dịch tại điểm bán vào năm 2025, đưa Việt Nam vào nhóm thị trường phát triển thanh toán di động nhanh nhất khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Những con số này không phải “thành tích giấy”, mà phản ánh hạ tầng tài chính số đang được xây dựng ngay từ nhu cầu trả tiền bát phở, bó rau ngoài chợ. Fintech Việt Nam đã góp phần mở rộng tiếp cận dịch vụ tài chính cho hàng triệu người dân, hàng trăm nghìn hộ kinh doanh nhỏ, thúc đẩy chuyển đổi số doanh nghiệp và đóng góp trực tiếp vào mục tiêu kinh tế số. Tại Việt Nam, sự phát triển mạnh của thanh toán không dùng tiền mặt, VietQR, thương mại điện tử và du lịch quốc tế đang kéo theo nhu cầu giải pháp thanh toán theo thời gian thực, xuyên biên giới. Khi thanh toán trở thành năng lực cạnh tranh thay vì khâu hậu cần, các doanh nghiệp Fintech không thể dừng ở vai trò công cụ: họ chính là hạ tầng, là “đường cao tốc” cho dòng tiền số.
