Hai hướng nâng cấp kết nối của Lạng Sơn
Hạ tầng Lạng Sơn đang được cải thiện theo hai hướng bổ trợ nhau: tăng năng lực đưa hàng qua biên giới bằng đường bộ và nghiên cứu kết nối đường sắt nhanh hơn với Hà Nội. Đây là cách tiếp cận cần thiết để một cửa ngõ giao thương không chỉ xử lý thêm phương tiện mà còn có nhiều lựa chọn vận tải. Tại cửa khẩu Hữu Nghị, tuyến chuyên dụng chở hàng ở khu vực mốc 1119–1120 được mở rộng từ 6 lên 14 làn, khối lượng thi công đạt gần 83% giá trị hợp đồng. Song song, phương án đường sắt Hà Nội Đồng Đăng đang được cơ quan chức năng xem xét, với tốc độ thiết kế đề xuất 160 km/h. Tuy vậy, đây là hai dự án ở những giai đoạn khác nhau: công trình đường bộ đã có tiến độ thi công cụ thể, còn đường sắt vẫn nằm trong quy hoạch được rà soát.
Cửa khẩu thông minh cần nhiều hơn là đường rộng
Tại Cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị, ông Đinh Hữu Học, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lạng Sơn và Tổ trưởng Tổ công tác triển khai đề án thí điểm, mới đây chủ trì cuộc họp nhằm tháo gỡ vướng mắc, thúc tiến độ. Kết quả mở rộng lên 14 làn là một bước tiến đáng kể, nhưng năng lực vận tải chỉ tăng bền vững khi hạ tầng vật lý đi cùng quy trình và công nghệ vận hành. Các cơ quan chức năng đang hoàn thiện nghiệp vụ hải quan, định hướng trao đổi dữ liệu song phương với Trung Quốc và thúc đẩy lựa chọn giải pháp mạng 5G Private, thiết bị, phần mềm. Vì vậy, cửa khẩu thông minh không thể được đánh giá chỉ bằng số làn xe hay ngày hoàn thành xây dựng. Giá trị thực tế nằm ở khả năng phối hợp kiểm tra, giám sát và xử lý hàng hóa thông suốt. Tỉnh yêu cầu ưu tiên hoàn thiện hạ tầng, kết nối dữ liệu và viễn thông để sớm đưa mô hình vào vận hành.
Đường sắt 160 km/h vẫn là phương án đang được xem xét
Đường sắt Hà Nội Đồng Đăng được đề xuất xây dựng đường đôi, khổ tiêu chuẩn 1.435 mm, tốc độ thiết kế 160 km/h; dự thảo quy hoạch mạng lưới và nhà ga trong đầu mối đường sắt Hà Nội hiện được Bộ Xây dựng xem xét. Tuyến dự kiến dài khoảng 138 km, từ khu vực phía bắc ga Yên Viên đến cửa khẩu Đồng Đăng, đi qua Hà Nội, Bắc Ninh và Lạng Sơn; phương án gồm 11 ga, phục vụ cả khách lẫn hàng hóa, kể cả tàu quốc tế kết nối Trung Quốc và các tuyến Á – Âu. Với hành khách, đề xuất kết nối ga Gia Lâm với ga Yên Viên bằng đường đôi và hành lang riêng được kỳ vọng giúp việc chuyển tuyến thuận tiện hơn. Nhưng không nên nhầm tốc độ thiết kế với thời gian đi lại đã được bảo đảm: dự án còn ở bước quy hoạch, và báo cáo tiền khả thi đặt mục tiêu khởi công trước năm 2030, cơ bản hoàn thành vào năm 2035.
Tiến độ phải đi cùng khả năng vận hành
Hai dự án phác họa một lựa chọn chiến lược hợp lý cho Lạng Sơn: cửa khẩu Hữu Nghị xử lý dòng hàng đường bộ hiệu quả hơn trong trước mắt, còn tuyến đường sắt có thể mở rộng năng lực kết nối trong dài hạn. Tuy nhiên, tiến độ xây dựng mới chỉ là điều kiện đầu tiên. Ở cửa khẩu, các hạng mục khác vẫn cần được hoàn thiện đồng bộ; chẳng hạn tuyến tại mốc 1088/2–1089, mở từ 4 lên 8 làn, mới đạt 26% giá trị hợp đồng, còn nhà làm việc liên ngành cũng đang trong quá trình thi công hoàn thiện. Với đường sắt, mốc khởi công trước năm 2030 và hoàn thành cơ bản năm 2035 vẫn là mục tiêu trong báo cáo tiền khả thi, không phải lịch thi công đã chốt. Lạng Sơn vì thế cần giữ trọng tâm ở khâu phối hợp, dữ liệu, thủ tục và kết nối giữa các phương thức. Khi công trình thực sự vận hành ăn khớp, hạ tầng mới chuyển thành lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp và người đi lại.
