Đường sắt khổ tiêu chuẩn Việt – Trung: từ ý tưởng kết nối đến chiến lược chuỗi cung ứng
Đường sắt khổ tiêu chuẩn Việt – Trung là hệ thống tuyến đường sắt dùng chung khổ ray với mạng lưới Trung Quốc, kết nối trực tiếp các trung tâm công nghiệp – logistics của Việt Nam với Quảng Tây và xa hơn nữa tới các tuyến liên vận quốc tế, nhằm giảm điểm nghẽn logistics, rút ngắn thời gian vận chuyển và tối ưu chi phí trong chuỗi cung ứng khu vực. Trọng tâm hiện nay là chuyển từ giao thương đơn thuần sang liên kết kinh tế sâu rộng thông qua hạ tầng chiến lược và mô hình cửa khẩu thông minh.
Ngày 16/9, bên lề Hội chợ Trung Quốc – ASEAN lần thứ 23 tại Nam Ninh, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã làm việc với Bí thư Khu ủy Quảng Tây Trần Cương và hội đàm với Phó Thủ tướng Thường trực Quốc vụ viện Trung Quốc Đinh Tiết Tường. Ở cả hai kênh, ưu tiên lớn đều là đẩy nhanh kết nối đường sắt khổ tiêu chuẩn Việt – Trung và khai thông điểm nghẽn hạ tầng giao thương. Điều này cho thấy hai bên không chỉ nói về thương mại biên giới mà đang định lại vai trò của hạ tầng như một công cụ tái cấu trúc chuỗi cung ứng khu vực.
Đường sắt chuẩn và kết nối kinh tế Quảng Tây: cửa ngõ mới của chuỗi cung ứng khu vực
Động lực thực sự của đường sắt khổ tiêu chuẩn Việt – Trung nằm ở việc biến Quảng Tây thành cầu nối sản xuất – logistics giữa nội địa Trung Quốc, ASEAN và các thị trường thứ ba. Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tiến độ tuyến Lạng Sơn – Hà Nội và Móng Cái – Hạ Long – Hải Phòng kết nối trực tiếp với Quảng Tây, đồng thời đề nghị triển khai các tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn khác giữa hai nước để gắn vào mạng Trung Quốc – châu Âu. Đây là cách tiếp cận chủ động: hạ tầng không chỉ để chở hàng sang Trung Quốc mà còn để Việt Nam bám vào các hành lang thương mại xuyên lục địa.
Về phía Trung Quốc, Đinh Tiết Tường khẳng định sẵn sàng đẩy nhanh các tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn giữa hai nước để kết nối trực tiếp với tuyến đường sắt Trung Quốc – châu Âu, trong khi Bí thư Trần Cương nhấn mạnh Quảng Tây ưu tiên hợp tác chuỗi cung ứng với Việt Nam và đề nghị tăng cường kết nối chuỗi cung ứng, chuỗi sản xuất, đồng thời hoàn thiện hạ tầng thông quan. Nói cách khác, kết nối kinh tế Quảng Tây không còn là khái niệm ngoại giao chung chung mà đang chuyển thành mạng lưới hạ tầng cụ thể, nơi Việt Nam giữ một vai trò đầu mối rõ ràng.
Cửa khẩu thông minh Việt Nam: từ thông quan thủ công sang quản trị chuỗi giá trị
Nếu đường sắt khổ tiêu chuẩn giải bài toán vận chuyển khối lượng lớn, thì cửa khẩu thông minh Việt Nam là chìa khóa giải bài toán thời gian và minh bạch trong chuỗi cung ứng khu vực. Lãnh đạo hai nước thống nhất dồn lực sớm vận hành mô hình cửa khẩu thông minh để tối ưu hóa chuỗi cung ứng và khai thông điểm nghẽn logistics. Cùng với đó là kế hoạch xây dựng các khu hợp tác kinh tế qua biên giới, kết nối đồng bộ với đường biển, đường thủy và hệ thống logistics hiện hữu. Đó là một bước chuyển chất: biên giới không chỉ là nơi thông quan mà trở thành không gian sản xuất – dịch vụ chung.
Lãnh đạo Quốc vụ viện Trung Quốc nhất trí mục tiêu cùng xây dựng chuỗi cung ứng, chuỗi sản xuất ổn định, đẩy nhanh vận hành cửa khẩu thông minh nhằm tối ưu năng lực thông quan biên mậu. Về phía Việt Nam, ưu tiên là nâng cấp, mở mới các cặp cửa khẩu đã thống nhất, đồng thời phối hợp quản lý tốt biên giới trên đất liền. Định hướng ở đây khá rõ: hạ tầng cứng (đường sắt, đường bộ, bến cảng) sẽ chỉ phát huy tối đa khi đi cùng hạ tầng mềm – từ số hóa quy trình, dùng trí tuệ nhân tạo cho quản lý dữ liệu đến hợp tác kiểm dịch, đặc biệt với nông sản. Chuỗi giá trị không thể trơn tru nếu hàng hóa vẫn bị tắc ở cửa khẩu vì thủ tục giấy tờ.
Từ giao thương sang liên kết kinh tế sâu rộng: Việt Nam xây vị thế trung tâm logistics
Thông điệp quan trọng nhất từ các cuộc tiếp xúc ở Nam Ninh là: Việt Nam và Quảng Tây thống nhất chuyển từ giao thương đơn thuần sang liên kết kinh tế sâu rộng. Điều này nghĩa là trọng tâm không còn là “bán – mua” qua biên giới, mà là cùng chia sẻ chuỗi cung ứng, chuỗi sản xuất và không gian đầu tư. Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đề nghị Quảng Tây tạo thuận lợi cho hàng hóa Việt Nam vào Trung Quốc và đi nước thứ ba, trong khi Việt Nam hoan nghênh doanh nghiệp Quảng Tây đầu tư dự án chất lượng cao tại Việt Nam. Khi nguồn cung, sản xuất và hạ tầng được dựng chung, biên giới trở thành cầu nối chứ không phải vạch ngăn.
Lãnh đạo Quảng Tây khẳng định ưu tiên hợp tác chuỗi cung ứng với Việt Nam và khuyến khích doanh nghiệp địa phương rót vốn chất lượng cao vào thị trường này. Về phía Việt Nam, chiến lược hạ tầng đường sắt khổ tiêu chuẩn kết nối Quảng Tây, cùng với các tuyến vận tải biển, thủy và cửa khẩu thông minh, đang định vị đất nước như một trung tâm logistics quan trọng ở Đông Nam Á. Nếu được triển khai nhất quán, mạng lưới này giúp Việt Nam không chỉ hưởng lợi từ thương mại với Trung Quốc, mà còn trở thành “bệ phóng” cho hàng hóa khu vực tiếp cận châu Âu và các thị trường xa hơn thông qua tuyến đường sắt liên vận. Kết luận không khó: ai kiểm soát được điểm nút hạ tầng, người đó nắm lợi thế trong cuộc tái sắp xếp chuỗi cung ứng khu vực.
