Cửa khẩu thông minh Lạng Sơn là gì và vì sao đang được đẩy tốc độ?
Cửa khẩu thông minh Lạng Sơn là mô hình hạ tầng biên giới kết hợp nâng cấp đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa, khu nhà liên ngành và nền tảng số, nhằm xử lý luồng xe – chứng từ bằng hệ thống tự động, giảm thời gian thông quan, đồng thời siết chặt quản lý nhà nước và nâng cao sức cạnh tranh với các cửa khẩu trong khu vực. Không phải ngẫu nhiên Lạng Sơn chọn thời điểm này để tăng tốc. Sau hơn 10 năm thực hiện Nghị định 112, quản lý cửa khẩu đã vào nền nếp, tạo hành lang pháp lý đủ vững để bước sang giai đoạn giao thương thông minh. Chiều 6/6, lãnh đạo UBND tỉnh trực tiếp kiểm tra tiến độ các dự án thuộc Đề án thí điểm cửa khẩu thông minh và Khu tái định cư Thụy Hùng, cho thấy quyết tâm chính trị không nhỏ.
Ba dự án thí điểm cửa khẩu: nâng cấp hạ tầng để đón luồng hàng mới
Nòng cốt của dự án thí điểm cửa khẩu không nằm ở khẩu hiệu, mà ở những con đường chuyên dụng đang được mở rộng. Lạng Sơn triển khai đồng thời ba dự án: mở rộng đường chuyên dụng khu vực mốc 1088/2 – 1089 tại Tân Thanh, nâng cấp tuyến 1119 – 1120 ở Hữu Nghị và xây dựng nhà làm việc liên ngành trên trục 1088/2 – 1089. Theo báo cáo, đoạn 1088/2 – 1089 đang thi công cầu, nền đường và hạ tầng kỹ thuật với giá trị khoảng 38,7 tỷ đồng, trong khi khu vực 1119 – 1120 đã hoàn thành hơn 54 tỷ đồng, tương đương 68,4% hợp đồng. Một phát biểu có thể trích dẫn là: "Việc mở rộng đường chuyên dụng mốc 1119 - 1120 từ 6 lên 14 làn xe là bước nhảy về năng lực thông quan". Đây là phần lõi của hạ tầng biên giới Việt Nam trên tuyến Việt – Trung, nơi luồng hàng nông sản và hàng công nghiệp luôn ở mức cao.
Từ bê tông đến dữ liệu: Lạng Sơn đang xây nền giao thương thông minh
Nếu chỉ mở đường mà không số hóa quy trình, cửa khẩu thông minh Lạng Sơn sẽ bị mắc kẹt ở nửa chừng. Điểm đáng chú ý là hạ tầng công nghệ số đã phủ kín với 100% cửa khẩu có mạng viễn thông băng rộng, tạo nền cho Nền tảng cửa khẩu số, thủ tục biên phòng điện tử và hệ thống kiểm soát tự động. Việc này đã "thay đổi hoàn toàn phương thức quản lý, rút ngắn đáng kể thời gian thông quan cho doanh nghiệp". Chính sự chuyển dịch ấy kéo theo 25 dự án kinh doanh bến bãi tại khu vực cửa khẩu với tổng vốn đăng ký hơn 3.400 tỷ đồng, cho thấy niềm tin của khu vực tư nhân vào tương lai giao thương thông minh. Tuy nhiên, tiến độ di dời hạ tầng kỹ thuật tại một số hạng mục vẫn chậm, là lời nhắc rằng chuyển đổi số ở biên giới không thể tách rời bài toán tổ chức và phối hợp trên thực địa.
Khu tái định cư Thụy Hùng: mắt xích ít được nói nhưng mang tính quyết định
Trong bức tranh giao thương thông minh, Khu tái định cư Thụy Hùng nghe có vẻ bên lề nhưng thực tế lại là điều kiện để các dự án giao thông chiến lược như cao tốc Hữu Nghị – Chi Lăng thành hiện thực. Công tác giải phóng mặt bằng đã hoàn thành 100% cho 58 hộ dân, với tổng kinh phí bồi thường trên 11,1 tỷ đồng và hơn 4,9 ha đất được bàn giao cho chủ đầu tư. Hệ thống cống hộp, kè suối, cấp điện, cấp thoát nước và đường nội bộ đang được triển khai, khối lượng thực hiện đạt khoảng 10 tỷ đồng. Dù vậy, tiến độ thi công được đánh giá là chậm so với yêu cầu hoàn thành trong tháng 6/2026, buộc tỉnh phải yêu cầu nhà thầu tăng mũi thi công, tranh thủ thời tiết và tổ chức thi công liên tục. Cửa khẩu thông minh sẽ khó có đất để mở rộng nếu các khu tái định cư không được coi là ưu tiên ngang hàng với đường và nền tảng số.
Tháo gỡ thể chế để Lạng Sơn cạnh tranh trong cuộc chơi cửa khẩu khu vực
Điểm yếu nhất của nhiều dự án giao thương thông minh ở Đông Nam Á không phải là công nghệ, mà là sự chậm chạp của thể chế. Lạng Sơn có vẻ hiểu điều đó. Tỉnh kiến nghị Trung ương sửa quy định thẩm định quy hoạch khu vực cửa khẩu để đồng bộ với luật quy hoạch đô thị và nông thôn, hoàn thiện cơ sở pháp lý và cơ chế kết nối dữ liệu phục vụ cửa khẩu thông minh, đồng thời hỗ trợ đối ngoại để Việt – Trung sớm thống nhất mô hình vận hành. Song song, các lực lượng chức năng được yêu cầu siết chặt kỷ cương công vụ, chỉnh trang nhà làm việc liên ngành khang trang và đẩy nhanh khảo sát, cắm mốc phạm vi khu vực cửa khẩu. Kết luận lại, nếu Lạng Sơn kết hợp được hạ tầng cứng, nền tảng số và cải cách thể chế, cửa khẩu thông minh tại đây có thể trở thành chuẩn tham chiếu mới cho hạ tầng biên giới Việt Nam và rộng hơn là giao thương thông minh trong khu vực.
