Siêu nút giao An Phú: Giảm kẹt xe một nửa không phải là thành công
Nút giao An Phú là tổ hợp hầm chui, cầu vượt và các nhánh kết nối giữa đại lộ Mai Chí Thọ, đường Đồng Văn Cống, Lương Định Của và cao tốc TPHCM - Long Thành - Dầu Giây, được xây dựng nhằm giải quyết ùn tắc giao thông khu Đông và tăng kết nối với cảng Cát Lái thông qua mạng lưới đường bộ đa tầng hiện đại.
Nhìn trên bản vẽ, nút giao An Phú là lời hứa hẹn chấm dứt cảnh ùn tắc giao thông triền miên tại cửa ngõ phía Đông. Nhưng trên thực tế, khi nhánh N4 vừa thông xe và nhiều hạng mục đã khai thác, người đi đường chỉ cảm nhận được một nửa lời hứa: khu vực gần cao tốc thông thoáng hơn, trong khi nút thắt cổ chai trên đường Lương Định Của vẫn kéo dài đoàn xe hàng trăm mét. Nhánh N4 dài khoảng 468 m, rộng 9 m, gồm hai làn xe, tốc độ thiết kế 50 km/h, cho phép xe từ đường Đồng Văn Cống rẽ phải trực tiếp xuống đại lộ Mai Chí Thọ để đi cao tốc hoặc đường Võ Nguyên Giáp. Đây là bước tiến đáng kể, nhưng chưa đủ để xem dự án là một câu chuyện thành công.
Nhánh N4 và N3: Lợi ích rõ ràng cho cảng Cát Lái nhưng chưa bền vững
Không thể phủ nhận rằng các nhánh cầu N3 và N4 đã đem lại thay đổi tức thời cho luồng hàng ra vào cảng Cát Lái. Công trình giúp giảm lượng xe tải, container đi qua nút giao Mai Chí Thọ - Đồng Văn Cống, hạn chế xung đột giao thông và tăng khả năng kết nối với cảng Cát Lái. Hai nhánh cầu này có tổng vốn đầu tư khoảng 236 tỷ đồng, một con số thể hiện mức độ ưu tiên cho cửa ngõ logistics quan trọng nhất khu Đông.
Khi nhánh N3 được thông xe từ đầu tháng 5 và N4 dự kiến thông ngày 22/8, trục Mai Chí Thọ - Đồng Văn Cống cơ bản hoàn thiện các hạng mục lớn. Điều này giúp các dòng xe từ trung tâm thành phố đi cao tốc, hoặc từ Đồng Văn Cống ra Mai Chí Thọ, di chuyển liền mạch hơn, giảm thời gian chờ đèn đỏ, hạn chế ùn tắc giao thông ngay tại đoạn giao với cao tốc. Tuy vậy, lợi ích hiện tại vẫn mong manh vì nút giao An Phú mới chỉ phát huy một phần công suất thiết kế. Khi những nhánh còn lại chưa hoàn thiện, đặc biệt là các nhánh kết nối trực tiếp với đường Lương Định Của, luồng xe từ và đến cảng Cát Lái vẫn có thể bị chặn lại ở đoạn “cổ chai” phía trong.
2,2 ha mặt bằng: Nút thắt trên giấy kéo dài ùn tắc ngoài đời
Điểm nghẽn lớn nhất của nút giao An Phú không còn nằm ở kỹ thuật hay vốn, mà nằm trên… bản đồ địa chính. Theo đại diện Ban Giao thông, tiến độ dự án chậm do còn vướng khoảng 22.012 m², tương đương hơn 2,2 ha, thuộc Khu đô thị phát triển An Phú trong lộ giới đường Lương Định Của, đoạn từ Nguyễn Hoàng đến nút giao. Một “mắt xích” mặt bằng nhỏ về diện tích nhưng đang kéo lùi cả một dự án chiến lược.
Trong khi các hầm chui và cầu vượt hoạt động khá thông thoáng, khu vực đường Lương Định Của vẫn thường xuyên ùn ứ vào giờ cao điểm vì mặt đường bị thu hẹp đột ngột, tạo thành nút thắt cổ chai. Một số tài xế cho biết đoạn từ khu vực đường đôi chui qua nút thắt đến giao lộ chưa đầy 500 m, nhưng có lúc mất 30 phút đến gần một giờ để vượt qua. Đây là ví dụ điển hình cho thực tế: nếu không giải quyết dứt điểm bài toán mặt bằng TPHCM, mọi nỗ lực xây dựng hạ tầng hiện đại chỉ chuyển ùn tắc từ chỗ này sang chỗ khác.
Nhánh N1.1, N1.2 và câu hỏi khi nào dự án mới hoàn thành
Cách khu vực nhánh N4 không xa, nhánh N1.1 – phục vụ xe rẽ trái từ Mai Chí Thọ lên cao tốc – đang được đẩy nhanh thi công với các hạng mục đổ bê tông, hàn khung thép, và dự kiến thông xe vào tháng 10. Đây là mảnh ghép quan trọng giúp hoàn thiện hướng lưu thông từ trung tâm thành phố lên cao tốc mà không bị phụ thuộc quá nhiều vào đèn tín hiệu.
Nhánh N1.2, nhánh cầu giúp xe từ đường Lương Định Của đi thẳng lên cao tốc không phải dừng đèn đỏ, lại là nơi bộc lộ rõ nhất hậu quả của việc chậm bàn giao mặt bằng. Nhà thầu đã hoàn thành các trụ T3-T8 trong phạm vi nút giao nhưng chưa thể thi công mố M1 và hai trụ T1, T2 nằm trên đường Lương Định Của. Cùng với đó, hạng mục mở rộng đường Lương Định Của lên bốn làn từ Mai Chí Thọ đến Nguyễn Hoàng vẫn “án binh bất động”. Vướng mặt bằng kéo dài khiến dự án nút giao An Phú, khởi công cuối năm 2022, phải điều chỉnh thời gian hoàn thành toàn bộ sang quý II/2027. Chủ đầu tư cho biết khi được bàn giao đủ mặt bằng, nhánh N1.2 có thể hoàn thành trong khoảng 5 tháng. Nghĩa là câu trả lời cho câu hỏi “khi nào hết kẹt xe” phụ thuộc nhiều hơn vào tiến độ giải phóng mặt bằng TP.HCM, không phải vào năng lực thi công.
Nếu không dứt điểm mặt bằng, ùn tắc sẽ quay lại cửa ngõ Cát Lái
Khi hoàn thành toàn bộ, nút giao An Phú sẽ tăng khả năng kết nối khu Đông với cảng Cát Lái và cao tốc TPHCM - Long Thành - Dầu Giây, đồng thời góp phần giảm ùn tắc tại cửa ngõ phía Đông thành phố. Thông xe cầu N3 và cầu Giồng Ông Tố đã cho thấy hiệu ứng tích cực: luồng hàng về cảng Cát Lái được khơi thông, nhiều nút thắt cổ chai cũ đã được xóa bỏ.
Tuy nhiên, nếu 2,2 ha mặt bằng còn lại tiếp tục chậm trễ, nguy cơ ùn tắc giao thông tái diễn ngay khi lưu lượng xe tăng là rất rõ. UBND TPHCM đang chỉ đạo các sở, ngành và địa phương phấn đấu phê duyệt phương án bồi thường, bàn giao mặt bằng trước ngày 30/11. Nhưng mốc thời gian trên chỉ có ý nghĩa khi đi kèm cam kết thực thi và cơ chế giám sát cụ thể. Kết luận công bằng là: nhánh N4 và các hạng mục đã khai thác mới là “lời hứa mở đầu”. Để nút giao An Phú thực sự trở thành biểu tượng giải ùn tắc thay vì biểu tượng chậm tiến độ, thành phố cần coi việc gỡ vướng mặt bằng là ưu tiên số một, ngang với việc thi công trên công trường.
