Bớt tiền kiểm không có nghĩa là bớt an toàn
Dự thảo luật PCCC là đề xuất sửa đổi quy định phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ theo hướng giảm thủ tục hành chính, giao chủ thể liên quan chủ động tuân thủ và chuyển trọng tâm kiểm soát sang hậu kiểm. Chiều 27-10, đại diện Cục Cảnh sát PCCC và CNCH thông tin về phương án bãi bỏ thủ tục kiểm tra nghiệm thu của cơ quan quản lý chuyên ngành; dự án luật đang được trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp thứ 2. Đây là thay đổi đáng chú ý với doanh nghiệp có công trình, cơ sở hoặc phương tiện thuộc diện quản lý PCCC. Nhưng nếu chỉ nhìn vào số thủ tục bị bỏ, doanh nghiệp sẽ bỏ sót điểm cốt yếu: cơ quan nhà nước dự kiến rút khỏi một khâu xác nhận trước, chứ không rút yêu cầu an toàn hay nghĩa vụ tuân thủ. Vì vậy, lợi ích về tiến độ chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp đủ năng lực tự kiểm soát và lưu lại bằng chứng thực hiện.
Chủ trương cắt giảm thủ tục và chi phí tuân thủ là lý do thúc đẩy thay đổi. Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP ban hành ngày 18/5/2026 đã quy định bãi bỏ thủ tục kiểm tra nghiệm thu PCCC từ ngày 01/7/2026; dự án luật lần này hướng tới luật hóa nội dung đó. Theo dự thảo, luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Doanh nghiệp nên theo dõi tiến trình thông qua và văn bản hướng dẫn, thay vì mặc định mọi đề xuất đã trở thành quy định áp dụng đồng loạt.
Ba thủ tục dự kiến được bãi bỏ
Thay đổi thứ nhất là bỏ khâu cơ quan Công an kiểm tra kết quả nghiệm thu PCCC của công trình. Trước đây, sau khi chủ đầu tư và nhà thầu tổ chức nghiệm thu, chủ đầu tư gửi hồ sơ để cơ quan chức năng kiểm tra, chấp thuận. Nếu phương án được thông qua, chủ đầu tư vẫn phải nghiệm thu theo quy định, khai báo trên cơ sở dữ liệu PCCC và CNCH, đồng thời thực hiện các yêu cầu liên quan trước khi đưa công trình vào sử dụng. Như vậy, thủ tục nghiệm thu PCCC không biến mất: phần kiểm tra, chấp thuận của cơ quan nhà nước mới là nội dung được đề xuất bỏ.
Thứ hai, dự thảo đề xuất bỏ thủ tục xin phục hồi hoạt động đối với cơ sở, phương tiện hoặc hộ gia đình bị đình chỉ do vi phạm. Sau khi khắc phục, người đứng đầu, chủ phương tiện hoặc chủ hộ có thể đưa đối tượng trở lại hoạt động nhưng phải chịu trách nhiệm về kết quả, báo cáo bằng văn bản cho cơ quan quản lý trực tiếp và duy trì giải pháp kỹ thuật đã áp dụng. Thứ ba, dự thảo đề xuất bỏ cấp phép trước khi lưu thông đối với phương tiện PCCC và CNCH, vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy. Cơ sở lập luận là chất lượng sản phẩm, hàng hóa đã thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật liên quan. Ba thay đổi có thể giảm khâu chờ đợi, nhưng không miễn trừ nghĩa vụ chứng minh rằng công trình, sản phẩm hay hoạt động đáp ứng yêu cầu an toàn.
Chủ đầu tư cần chuẩn bị cho hậu kiểm
Khi bỏ bước cơ quan quản lý kiểm tra nghiệm thu trước khi công trình hoạt động, trách nhiệm chủ đầu tư trở nên trực tiếp hơn: tự lập kế hoạch, bố trí người và nguồn lực, tổ chức nghiệm thu đầy đủ, khai báo thông tin và lưu hồ sơ tại cơ sở để phục vụ hậu kiểm phòng cháy. Cơ quan chức năng cho biết Bộ Công an đã chỉ đạo Cục Cảnh sát PCCC và CNCH ban hành tài liệu hướng dẫn tự nghiệm thu, nhằm giúp chủ đầu tư đánh giá đầy đủ các nội dung. Doanh nghiệp nên chuẩn hóa danh mục kiểm tra, phân định trách nhiệm giữa chủ đầu tư và nhà thầu, lưu biên bản cùng tài liệu kỹ thuật, đồng thời bảo đảm thông tin khai báo khớp với tình trạng thực tế. Hướng dẫn sẽ hữu ích, nhưng không thể thay thế quy trình nội bộ có người chịu trách nhiệm rõ ràng.
Hậu kiểm dự kiến không đồng nghĩa kiểm tra tùy tiện hoặc dàn đều. Cơ chế được mô tả là chuyển từ xem xét từng bộ hồ sơ sang kiểm tra thực tế dựa trên dữ liệu khai báo và mức độ rủi ro; cơ quan quản lý tập trung nguồn lực vào cơ sở có nguy cơ cháy, nổ cao. Điều đó có thể rút ngắn tiến độ đưa công trình vào khai thác, nhưng cũng làm chất lượng hồ sơ tự nghiệm thu và khả năng duy trì biện pháp an toàn trở nên quan trọng hơn. Chủ cơ sở cần xem nghiệm thu là một phần của quản trị vận hành, không phải thủ tục làm một lần để hoàn tất dự án.
Cắt thủ tục, không cắt trách nhiệm
Thông điệp doanh nghiệp cần ghi nhớ là cải cách chuyển nơi chịu trách nhiệm, không hạ chuẩn an toàn. Dự thảo bổ sung hành vi nghiệm thu PCCC không đúng quy định vào danh mục bị nghiêm cấm, đồng thời duy trì trách nhiệm bảo đảm an toàn của chủ đầu tư, người đứng đầu cơ sở, chủ phương tiện và chủ hộ gia đình. Nếu tự nghiệm thu thiếu chặt chẽ, doanh nghiệp không thể dựa vào việc đã bỏ thủ tục kiểm tra của cơ quan nhà nước để né trách nhiệm pháp lý.
Vì thế, cách chuẩn bị tốt nhất là rà soát quy trình nghiệm thu và hồ sơ hiện có, xác định người phụ trách PCCC, phối hợp sớm với nhà thầu và cập nhật yêu cầu khai báo, truyền tin báo cháy theo quy định. Khi dự thảo còn trong quá trình Quốc hội xem xét, doanh nghiệp cũng nên phân biệt rõ đề xuất với quy định đã có hiệu lực. Nếu được thông qua và hướng dẫn triển khai đầy đủ, ba thay đổi có thể giảm thời gian xử lý và tăng tính chủ động; lợi ích đó chỉ bền vững khi trách nhiệm được thực hiện nghiêm. Bỏ một cửa kiểm tra không đồng nghĩa bỏ việc kiểm soát an toàn.
