Sân bay Long Thành đang biến hạ tầng thành “bản đồ quyền lực” mới
Làn sóng hạ tầng giao thông Đồng Nai xoay quanh sân bay Long Thành là quá trình hình thành một mạng lưới cầu, đường, đô thị và biện pháp bảo vệ môi trường đồng bộ, nhằm biến khu vực này thành trung tâm kết nối mới của Đông Nam Bộ và Tây Nguyên trong nhiều thập kỷ tới. Động lực lớn nhất của quá trình thay đổi này không phải một tuyến đường hay cây cầu riêng lẻ, mà là việc toàn bộ hệ thống đang được thiết kế lại với sân bay Long Thành làm “trục xoay” của cả vùng. Đường, cầu, và kế hoạch đô thị hóa được đẩy lên cùng lúc, buộc chính quyền phải lựa chọn giữa mở rộng cơ sở hạ tầng và giữ gìn tài nguyên thiên nhiên cũng như sự sống của cộng đồng địa phương.
Ở phía Bắc Đồng Nai, Dự án thành phần 2 của tuyến đường 8 làn xe từ ngã ba Bà Hào đến đường Vành đai 4 TP.HCM đã được Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường. Khi hoàn thành, tuyến dài hơn 31km, rộng 33,5m với 8 làn xe, sử dụng trên 207ha đất, sẽ tăng cường kết nối từ Bắc Đồng Nai, Tây Nguyên tới sân bay Long Thành và cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải, rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa, nông sản và hành khách. Nói cách khác, đây không chỉ là con đường đến sân bay, mà là trục phân phối lợi ích kinh tế mới cho cả vùng.
Dự án đường 8 làn: tường ngăn voi và bài kiểm tra “hạ tầng xanh”
Nếu phải chọn một biểu tượng cho cách Đồng Nai đang cố gắng cân bằng giữa phát triển và bảo tồn, thì đó chính là tường ngăn voi bảo vệ thiên nhiên trên dự án đường 8 làn xe nối sân bay Long Thành. Trên toàn tuyến, chủ đầu tư sẽ xây 17 cầu, trong đó có 4 cầu cạn (thú chui) và 3 cầu vượt sinh thái để duy trì hành lang di chuyển của động vật hoang dã. Đáng chú ý, đoạn đi qua Khu bảo tồn Thiên nhiên – Văn hóa Đồng Nai được thiết kế tường ngăn voi kết hợp chống ồn, che sáng liên tục hai bên, đồng bộ với dự án cầu Mã Đà và Dự án thành phần 1.
Tường chống ồn kiêm chắn sáng trên gờ lan can nhằm giảm phát tán ánh sáng vào rừng, đồng thời hướng động vật về các cầu cạn, cầu vượt sinh thái để duy trì đường di chuyển. Bên cạnh đó là hệ thống biển cảnh báo khu vực động vật hoang dã qua lại, biển hạn chế tốc độ và thiết bị cảnh báo tại các điểm nhạy cảm về đa dạng sinh học. Một câu nói có thể tóm lược triết lý ở đây: “Một mét đường mới buộc phải đi kèm một mét trách nhiệm với rừng và động vật hoang dã”. Cách làm này nếu được thực thi nghiêm túc, sẽ biến hạ tầng giao thông Đồng Nai thành hình mẫu “hạ tầng xanh” hiếm thấy trong phát triển đô thị ven sân bay.
Cầu Cát Lái, Long Hưng và mạng lưới kết nối xoay quanh Long Thành
Khởi công cầu Cát Lái và cầu Long Hưng ngày 29/9 là bước ngoặt nối phần còn thiếu của mạng lưới kết nối TP.HCM – Đồng Nai với sân bay Long Thành. Cả hai dự án dự kiến hoàn thành năm 2029, nằm trong bức tranh lớn hơn gồm Vành đai 3, cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu và các trục hướng tâm khác. Nếu 20 năm trước, cầu chủ yếu chỉ giải quyết bài toán “qua sông”, thì nay mỗi cây cầu được đặt vào một mạng lưới vùng, tính bằng thời gian di chuyển đến sân bay và cảng biển, chứ không còn là khoảng cách giữa hai bờ.
Đường tới Long Thành “đang rộng mở hơn bao giờ hết”, nhưng điều đó không chỉ là tin vui cho hành khách. Với các doanh nghiệp logistics, nông nghiệp, công nghiệp phụ trợ, việc rút ngắn thời gian vận chuyển và đa dạng lộ trình giảm rủi ro tắc nghẽn. Với người dân, những cây cầu này hứa hẹn giảm áp lực lên các tuyến hiện hữu, phân tán dòng xe, kéo dịch chuyển dân cư và việc làm sang những khu vực ven sông trước đây bị xem là xa trung tâm. Vấn đề là, khi hạ tầng đi trước, quy hoạch đô thị và dịch vụ có kịp đi cùng, hay chúng ta lại chứng kiến những “điểm nóng” đất đai tự phát quanh cầu Cát Lái Long Hưng?
Đấu giá đất quanh sân bay Long Thành: cơ hội đô thị hoá hay nguy cơ sốt đất?
Song song với cầu và đường, cuộc chơi trên mặt đất quanh sân bay Long Thành đang nóng lên bằng kế hoạch đấu giá quỹ đất lớn. Trong 35 lô đất dự kiến đấu giá năm 2026, có hai lô quy mô khoảng 329ha và 55ha tại Long Thành, được quy hoạch đất ở đô thị. Thêm vào đó là ba lô gần 159,3ha cũng tại Long Thành, phục vụ trực tiếp cho hoạt động của sân bay quốc tế Long Thành, gồm khu “Long Thanh International Airport City” với hai nhóm lô tổng cộng khoảng 111ha và khu Trung tâm điều hành hãng hàng không quy mô 48,3ha. Những lô đất hiện chủ yếu là đất trống hoặc cao su, đang trong giai đoạn giải phóng mặt bằng, quy hoạch và hoàn tất điều kiện để đấu giá từ quý IV/2026.
Theo kế hoạch, hạ tầng giao thông kết nối sân bay đang được đồng bộ, còn các khu đất này sẽ phát triển chức năng đô thị, dịch vụ và hạ tầng hỗ trợ khai thác sân bay. Song đi kèm cơ hội ngân sách và phát triển đô thị là nguy cơ biến phiên đấu giá thành “mồi lửa” cho các đợt sốt đất. Ủy ban đã yêu cầu tổ chức đấu giá phải minh bạch, ngăn chặn lợi dụng đấu giá để làm nhiễu thị trường và trục lợi. Một câu trích đáng chú ý là: “Tiêu chí đánh giá không dừng ở tiến độ, mà phải là kết quả thực, đo bằng nguồn thu và đóng góp ngân sách”. Đây là cách đặt kỳ vọng rằng đất quanh sân bay Long Thành phải tạo giá trị sử dụng, chứ không chỉ giá trị đầu cơ.
Hạ tầng tái định hình Đông Nam Bộ: trung tâm Long Thành, thách thức mặt bằng và môi trường
Nhìn tổng thể, sân bay Long Thành đang kéo cả vùng vào một chu kỳ tái cấu trúc hạ tầng: các tuyến đường 8 làn xe, chuỗi cầu Cát Lái Long Hưng, vành đai, cao tốc và những đô thị mới đang dần vẽ lại bản đồ kinh tế Đông Nam Bộ. Hạ tầng giao thông Đồng Nai không còn là câu chuyện nội tỉnh, mà trở thành nền tảng kết nối Tây Nguyên, TP.HCM và hệ thống cảng biển nước sâu, với sân bay Long Thành làm trung tâm.
Tuy vậy, bức tranh đẹp này đi kèm ba thách thức rõ rệt. Thứ nhất, giải phóng mặt bằng trên diện rộng với hàng trăm hecta đất ở, đất nông nghiệp và đất rừng đang bị siết về thời gian. Thứ hai, áp lực môi trường đòi hỏi những giải pháp như tường ngăn voi bảo vệ thiên nhiên, cầu vượt sinh thái phải được thi công và vận hành đúng thiết kế, tránh biến thành hình thức. Thứ ba, thị trường bất động sản quanh sân bay phải được kiểm soát, để đấu giá đất trở thành công cụ phân bổ nguồn lực công bằng, không phải bàn cờ đầu cơ. Nếu ba bài toán này được giải tốt, hạ tầng mới không chỉ “mở đường tới Long Thành”, mà còn mở ra một mô hình phát triển cân bằng hơn cho cả vùng Đông Nam Bộ.
