Áp lực mùa tựu trường: mảnh đất màu mỡ cho sách giáo khoa giả
Lừa đảo bán sách giáo khoa mùa tựu trường là việc các đối tượng lợi dụng nhu cầu tăng mạnh của phụ huynh để chào bán sách giáo khoa giả, sách lậu năm học, tổ chức bán hàng ảo trên mạng xã hội, yêu cầu chuyển tiền trước rồi chiếm đoạt tài sản hoặc cung cấp sách giáo khoa fake kém chất lượng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến việc học của học sinh. Thẳng thắn mà nói, chính tâm lý “phải có đủ bộ sách cho con càng sớm càng tốt” đang tiếp tay cho kẻ xấu. Khi phụ huynh đổ xô lên Facebook, Zalo và các nền tảng trực tuyến để tìm sách nhanh, đủ bộ và tiết kiệm chi phí, những lời rao “giá rẻ”, “đủ trọn bộ”, “sách hiếm”, “chỉ còn vài bộ” xuất hiện dày đặc trên hội nhóm. Mức giá hấp dẫn cùng cảm giác khan hiếm khiến nhiều người sẵn sàng chuyển tiền mà không hề kiểm chứng người bán. Kết quả là tiền mất, dữ liệu cá nhân bị thu thập, còn con cái thì cầm trên tay những cuốn sách giáo khoa fake nhòe mực, sai nội dung.
Những chiêu lừa bán sách online mà phụ huynh dễ sập bẫy
Điều đáng lo không phải là các chiêu trò quá tinh vi, mà là chúng đánh trúng điểm yếu rất đời thường của phụ huynh. Lừa đảo bán sách online hiện xoay quanh ba nhóm chính: bán hàng ảo, chiếm đoạt tiền đặt cọc và sách giáo khoa giả. Trong kịch bản bán hàng ảo, khi phụ huynh liên hệ, đối tượng yêu cầu chuyển tiền đặt cọc hoặc thanh toán trước để “giữ sách”, sau đó viện thêm các loại “phí vận chuyển”, “phí bảo đảm đơn hàng”, rồi chặn liên lạc, xóa tài khoản và không giao bất cứ cuốn sách nào. Một biến tướng khác là các chương trình nghe rất nhân văn: “thu mua sách cũ giá cao”, “đổi sách cũ lấy sách mới”, “gom sách hỗ trợ học sinh khó khăn”. Thực chất, nhiều tài khoản dùng các lời mời này để thu thập thông tin cá nhân, hình ảnh giấy tờ tùy thân, tài khoản ngân hàng, mã OTP hoặc yêu cầu chuyển trước “phí giữ đơn”, qua đó chiếm đoạt tài sản. Những lời rao càng ưu đãi bất thường, rủi ro càng lớn.
Sách giáo khoa giả: rẻ hôm nay, trả giá bằng chất lượng học tập ngày mai
Nhiều phụ huynh nghĩ rằng chỉ cần con có sách để học là được, rẻ hơn càng tốt. Đó là sai lầm nguy hiểm. Ngay cả khi hàng được giao đầy đủ, nguy cơ mua phải sách giáo khoa giả, sách lậu vẫn hiện hữu, vì đa số các bộ sách này được chào bán với mức giá thấp bất thường và không rõ nguồn gốc. Sách giáo khoa giả thường có chất lượng giấy và hình ảnh kém, chữ in nhòe, thiếu trang hoặc sai nội dung, ảnh hưởng trực tiếp đến việc học tập của học sinh. Một cuốn sách giáo khoa fake có hình thức gần giống sách thật nhưng bên trong sai lệch có thể khiến trẻ học nhầm kiến thức, làm bài tập sai, mất tự tin và phụ huynh thì loay hoay không hiểu vì sao con “học mãi không vào”. Theo ý kiến từ cơ quan chuyên môn về chống hàng giả, khi mua sách, phụ huynh không được phép chỉ nhìn vào mức giá; cần kiểm tra chất lượng in, giấy, tem chống hàng giả, mã QR và các thông tin nhận diện liên quan trước khi để con sử dụng.
Cách mua sách an toàn: kiểm chứng người bán, kiểm tra sách, nói không với chuyển khoản trước
Nếu phải tóm gọn một nguyên tắc mua sách an toàn, đó là: đừng chuyển tiền khi bạn mới chỉ nhìn thấy hình ảnh trên mạng. Phụ huynh nên ưu tiên mua sách giáo khoa tại nhà sách uy tín, đơn vị phân phối chính thức hoặc đăng ký thông qua nhà trường; hạn chế giao dịch với tài khoản mạng xã hội không rõ danh tính. Khi buộc phải mua online, hãy kiểm chứng người bán, xem họ có thông tin liên lạc, địa chỉ, giấy tờ đăng ký kinh doanh rõ ràng hay không. Cấm kỵ thứ hai là chuyển khoản trước cho người bán trên mạng xã hội khi chưa xác minh danh tính, nhất là khi bị thúc giục kiểu “chuyển tiền ngay để giữ sách”, “đặt cọc để không hết hàng” hoặc bị yêu cầu cung cấp tài khoản ngân hàng, mã OTP. Khi nhận sách, phụ huynh cần kiểm tra kỹ chất lượng in, giấy, tem chống hàng giả, mã QR và đối chiếu nội dung để tránh sách giáo khoa giả, sách lậu năm học. Mức giá càng rẻ bất thường, càng phải nghi ngờ chứ không nên vui mừng.
Vai trò của cơ quan quản lý thị trường và trách nhiệm báo tin của phụ huynh
Phụ huynh không đơn độc trong cuộc chiến với sách giáo khoa giả, nhưng cơ quan chức năng không thể làm thay tất cả. Lực lượng quản lý thị trường ở nhiều địa phương đang triển khai đợt cao điểm kiểm tra, kiểm soát thị trường đối với các cơ sở kinh doanh sách giáo khoa, sách tham khảo, vở viết và đồ dùng học tập, cả tại cửa hàng lẫn trên ứng dụng thương mại điện tử và các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok, Zalo. Họ đồng thời tuyên truyền, yêu cầu các cơ sở ký cam kết không kinh doanh, tàng trữ sách giáo khoa, sách tham khảo giả mạo, in lậu; không bán đồ dùng học tập, thiết bị giáo dục kém chất lượng, không rõ nguồn gốc. Theo định hướng, trong thời gian tới lực lượng này sẽ tiếp tục tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm hành vi vi phạm để ổn định thị trường sách và đồ dùng học tập dịp đầu năm học mới. Nhưng để các biện pháp này hiệu quả, phụ huynh cần chủ động báo tin khi phát hiện lừa đảo bán sách online, sách giáo khoa giả hoặc sách giáo khoa fake. Đừng vì ngại phiền mà im lặng; mỗi lần tố giác là một lần bạn giúp bảo vệ không chỉ tài sản của mình, mà cả quyền được học bằng sách chuẩn của hàng trăm phụ huynh khác.
