Sách giáo khoa khan hiếm: Vấn đề không chỉ là chuyện mua bán
Sách giáo khoa khan hiếm là tình trạng nhiều học sinh chưa có đủ sách chính thức và sách bài tập đầu năm học, buộc phụ huynh phải đi nhiều nơi, xếp hàng, nhờ người thân hỗ trợ hoặc photo tài liệu, đồng thời đặt ra câu hỏi về cách bảo vệ quyền lợi học tập của con trong khi hệ thống cung ứng sách chưa đáp ứng kịp nhu cầu thực tế. Đây không còn là chuyện thiếu vài cuốn sách, mà là cảm giác bất an khi năm học đã bắt đầu mà con vẫn ôm tập vở trống thay vì sách. Một phụ huynh có con vào lớp 6 kể lại hành trình 20 ngày trước khai giảng phải chạy qua nhiều nhà sách, quay lại tới hai lần vẫn chưa gom đủ một bộ sách giáo khoa, rồi tiếp tục lùng sàn thương mại điện tử và nhờ người quen hỗ trợ. Cùng lúc đó, nhiều phụ huynh ở Hà Nội mang hẳn ảnh bìa sách đi dò từng kệ để tìm đúng vở bài tập theo yêu cầu giáo viên.
Khi phụ huynh phải săn sách: Những cách xoay xở đầy áp lực
Điểm chung ở nhiều câu chuyện là phụ huynh phải gánh toàn bộ áp lực từ sự khan hiếm sách giáo khoa và thiếu sách bài tập ngay trước thềm năm học mới. Có người mất hai tuần đi tìm vẫn chưa mua đủ sách cho con, dù đó chỉ là những cuốn sách bài tập giá trị nhỏ; điều khiến họ sốt ruột không phải giá mà là việc con cần để học nhưng lại khó tìm. Một phụ huynh ở Bắc Ninh không mua được sách bài tập theo yêu cầu đã được giáo viên hướng dẫn photocopy để con có tài liệu làm bài cùng các bạn trong lớp. Ở Hà Nội, chị Trang phải tự đi mua vở Ôn luyện thông minh khi nhà trường đăng ký nhưng chưa phát, rồi mua giúp thêm cho khoảng 30 học sinh trong lớp. Người khác sống ở Hà Nội tìm sách Toán, Tiếng Việt để gửi về Thanh Hóa nhưng đi nhiều hiệu sách vẫn chỉ tìm được một cuốn không đúng nhu cầu. Việc nhờ người thân ở thành phố lớn mua hộ, in màu, photo hay chép tay bài tập đang trở thành giải pháp bất đắc dĩ của nhiều gia đình.
Phân biệt sách giáo khoa với sách bài tập: Đừng hoang mang vì thiếu học liệu bổ trợ
Điều đáng nói là không ít phụ huynh đang lo lắng quá mức vì chưa phân biệt rõ sách giáo khoa và sách bài tập. Sách giáo khoa là tài liệu chính thức để triển khai nội dung chương trình giáo dục phổ thông; chúng phải được hội đồng thẩm định, Bộ trưởng phê duyệt và địa phương lựa chọn để sử dụng. Trong khi đó, sách bài tập, sách tham khảo chỉ là học liệu hỗ trợ, không phải bản nào cũng bắt buộc học sinh phải có. Theo quy định, các cơ sở giáo dục không được vận động học sinh hoặc cha mẹ mua xuất bản phẩm ngoài danh mục sách giáo khoa đã được phê duyệt dưới bất kỳ hình thức nào. Nghĩa là thiếu sách bài tập không đồng nghĩa con không thể học, và nhà trường không có quyền ép phụ huynh phải mua cho đủ bộ. Nhiều giáo viên khẳng định điều quan trọng nhất là học sinh có sách giáo khoa; nếu thiếu sách bài tập, giáo viên hoàn toàn có thể dùng phiếu học tập, bài tập trên lớp hoặc tài liệu tự biên soạn. Nhìn đúng tính chất của từng loại sách là bước đầu để phụ huynh bình tĩnh, tập trung giải quyết phần thật sự cấp thiết.
Giải pháp học tập thay thế: Từ sách điện tử miễn phí đến dạy học linh hoạt
Tình trạng thiếu sách giáo khoa năm nay xuất hiện trong bối cảnh nhiều thay đổi: cả nước sử dụng chung bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống" thay vì nhiều bộ sách khác nhau, trong khi một bộ phận phụ huynh chờ chính sách hỗ trợ sách nên chưa mua sớm, khiến nhu cầu dồn vào cùng một thời điểm và hệ thống phát hành bị quá tải. Theo số liệu, đến ngày 10/9 đã có 236,6 triệu bản sách giáo khoa được cung ứng; chỉ riêng tháng 8, hơn 8 triệu bản đã được điều chuyển giữa các vùng, và tháng 9 dự kiến in bổ sung khoảng 17 triệu bản sách giáo khoa và sách bài tập. Trong thời gian chờ sách in, các trường được yêu cầu khai thác thư viện, dùng sách cũ còn phù hợp và hướng dẫn học sinh tiếp cận sách giáo khoa điện tử miễn phí. Đây là giải pháp học tập thay thế quan trọng bên cạnh việc photocopy; các đơn vị cũng nhấn mạnh cần mở rộng khả năng tiếp cận học liệu điện tử để học sinh có thêm kênh học tập thường xuyên, chủ động luyện tập và mở rộng kiến thức ngoài chương trình.
Quyền lợi phụ huynh và cách hành động khi con thiếu sách
Trong câu chuyện sách giáo khoa khan hiếm, phụ huynh không chỉ là người đi mua mà còn là người nắm quyền đòi hỏi sự phối hợp từ nhà trường và cơ quan quản lý. Bộ đã yêu cầu ưu tiên đưa sách tới những trường còn học sinh chưa có đủ sách, phấn đấu hoàn thành trước ngày 15/9, đồng thời yêu cầu nhà xuất bản công khai đường dây nóng và lập tổ phản ứng nhanh để tiếp nhận, xử lý phản ánh. Các gia đình có thể đề nghị giáo viên tổng hợp nhu cầu và để nhà trường đặt hàng tập trung qua đơn vị phát hành, thay vì tự mỗi người chạy khắp nơi tìm sách. Quan trọng hơn, phụ huynh cần nắm rõ chỉ thị về việc nhà trường không được lập bộ "combo" sách giáo khoa kèm sách bài tập, sách tham khảo bắt buộc mua. Khi thấy có dấu hiệu ép mua hoặc phụ thu qua sách bổ trợ, phụ huynh có quyền trao đổi trực tiếp với giáo viên, ban giám hiệu, và nếu cần, phản ánh với phòng giáo dục, sở giáo dục hoặc đường dây nóng của nhà xuất bản. Chỉ khi phụ huynh kiên quyết bảo vệ quyền lợi, việc thiếu sách mới không biến thành gánh nặng vô lý kéo dài.
