Lừa đảo sách trực tuyến: Khi sự tiện lợi biến thành cái bẫy
Lừa đảo sách trực tuyến là các chiêu trò lợi dụng nhu cầu mua sách online để bán sách giáo khoa giả, đôn giá sách giáo khoa hoặc chiếm đoạt tiền và dữ liệu cá nhân của phụ huynh, học sinh thông qua các gian hàng ảo, bài đăng “mua hộ” và đường link thanh toán giả mạo.Đầu năm học mới, khi nhu cầu mua sách tăng cao, tình trạng này bùng lên mạnh mẽ, từ sách giáo khoa lậu giá rẻ bất thường đến những bộ sách bị “thổi” giá gấp nhiều lần giá bìa. Vấn đề không chỉ là thiệt hại tiền bạc; đó còn là nguy cơ trẻ học bằng sách sai chương trình, sách giáo khoa giả, ảnh hưởng trực tiếp đến việc học.
Khảo sát trên các sàn thương mại điện tử cho thấy có những cuốn sách giáo khoa được rao bán với giá cao gấp 4–6 lần giá bìa. Cùng lúc, trên không gian mạng lại tràn ngập sách lậu với giá thấp bất thường, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho người mua. Hai thái cực này cho thấy một thực tế: nếu phụ huynh không chủ động bảo vệ mình, sàn online sẽ trở thành “chợ đen” sách giáo khoa ngay trước mắt.
Đôn giá, cò sách giáo khoa và trò “mua hộ”: Ai đang móc túi phụ huynh?
Điểm chung của các chiêu trò đôn giá sách giáo khoa là đánh vào tâm lý sốt ruột và thiếu thời gian của phụ huynh. Nhiều đối tượng gom mua sách với số lượng lớn rồi đầu cơ, đẩy giá bán lẻ trên mạng lưới trực tuyến. Có nơi, sách Âm nhạc lớp 1 giá bìa 7.000 đồng bị bán tới 44.000 đồng và 32.000 đồng, tức cao hơn gấp 4,6 và 6,3 lần. Đây không còn là “chênh lệch nhẹ” mà là tận dụng khó khăn của phụ huynh để kiếm lời trên lưng con trẻ.
Cò sách giáo khoa xuất hiện ngay tại các điểm bán chính thống: họ thuê lao động tự do, học sinh, sinh viên xếp hàng mua số lượng lớn rồi đứng gần đó chào mời phụ huynh với giá chênh lệch hoặc đưa lên mạng bán lại. Trên mạng xã hội, lời chào mời “mua hộ SGK” nhan nhản, giá luôn cao hơn giá bìa và không ít phụ huynh sau khi chuyển tiền đã bị chặn tài khoản, không nhận được sách. Đây không chỉ là hành vi kinh doanh chộp giật, mà là một dạng lừa đảo sách trực tuyến có tổ chức.
Sách giáo khoa giả và sách lậu giá rẻ bất thường: Rẻ hôm nay, đắt mai sau
Một trong những bẫy nguy hiểm nhất là sách giáo khoa giả được rao bán với giá rẻ bất thường trên mạng. Công an đã cảnh báo tình trạng sách giáo khoa lậu giá thấp bất thường trên không gian mạng, tiềm ẩn nhiều rủi ro với người tiêu dùng. Giá rẻ không phải lúc nào cũng là may mắn; với sách, rẻ bất thường gần như là dấu hiệu báo động.
Sách giáo khoa hợp pháp có hình ảnh, chữ in rõ nét, màu sắc hài hòa, giấy đủ độ dày, không lem mực, và thể hiện đầy đủ thông tin về đơn vị xuất bản, cơ sở in, số lượng phát hành. Ngược lại, sách giáo khoa giả thường dùng giấy, mực kém chất lượng, hình ảnh mờ, gáy sách gia công sơ sài, thiếu thông tin pháp lý. Nghiêm trọng hơn, khi trẻ học bằng sách sai, cấu trúc bài, kiến thức lệch chuẩn, các em sẽ bị hổng kiến thức ngay từ đầu. Một cuốn sách “giá sốc” có thể khiến cả năm học bị đảo lộn.
Chiêu lừa “mua hộ” và đánh cắp thông tin: Khi đường link trở thành cái bẫy
Chiêu trò “mua hộ” sách giáo khoa đang là mối đe dọa lớn với phụ huynh bận rộn. Nhiều bài đăng quảng cáo mua hộ, bán sách cho mọi cấp học với mức giá thấp, kèm cam kết “sách chính hãng”, “sách mới, sách cũ đều có” xuất hiện dày đặc trên các hội nhóm. Kịch bản quen thuộc: đối tượng gửi hình ảnh sách, tư vấn số lượng, báo giá hấp dẫn, yêu cầu chuyển tiền đặt cọc hoặc bấm vào đường link để “xác nhận đơn hàng” rồi lập tức chặn liên lạc, khóa tài khoản, không giao sách.
Nhiều phụ huynh không chỉ mất tiền mà còn lộ thông tin cá nhân, thông tin tài khoản ngân hàng vì nhập dữ liệu vào các đường link không rõ nguồn gốc. Những link này có thể bị dùng để thu thập dữ liệu, từ đó phát sinh thêm các vụ chiếm đoạt tài sản khác. Trong bối cảnh đó, mọi lời mời “mua hộ” thiếu địa chỉ rõ ràng, yêu cầu chuyển khoản trước đều phải được xem như cảnh báo đỏ. Với lừa đảo sách trực tuyến, một cú nhấp chuột vội vàng có thể đổi bằng nhiều lần lương của cả gia đình.
Làm sao mua sách giáo khoa an toàn và xác thực sách chính hãng?
Muốn mua sách giáo khoa an toàn, phụ huynh cần thay đổi thói quen: ưu tiên kênh chính thống, kiểm tra tem bảo an và luôn giữ quyền nghi ngờ. Người dân được khuyến cáo kiểm tra tem bảo an, nguồn gốc sách và cảnh giác với các chiêu lừa khi mua sách trực tuyến. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã phối hợp với cơ quan chức năng thiết kế hai mẫu tem chống giả dạng hình tròn, có mã QR động đổi màu, số seri kiểm soát tuần tự và công nghệ bế xương cá chống bóc tách.
Bên cạnh việc soi tem dưới tia UV khi có điều kiện, phụ huynh nên dựa vào những dấu hiệu cơ bản: chất lượng in, độ sắc nét, thông tin xuất bản; sách giả thường in mờ, giấy mỏng, thiếu thông tin pháp lý. Về kênh mua, phụ huynh nên ưu tiên nhà sách, cơ sở phát hành và hệ thống phân phối chính thức, hoặc các đối tác bán lẻ lớn, uy tín. Khi buộc phải mua online, cần kiểm tra kỹ thông tin người bán, nguồn hàng, địa chỉ, phương thức giao nhận và không vội chuyển tiền đặt cọc hoặc thanh toán toàn bộ cho tài khoản không rõ danh tính.
