Sách giáo khoa trực tuyến: thị trường tiện lợi đang bị biến thành bẫy
Lừa đảo mua sách giáo khoa online là tập hợp các chiêu trò thổi giá, bán sách giáo khoa giả hoặc in lậu, mạo danh người bán uy tín để dụ phụ huynh chuyển tiền, cung cấp thông tin cá nhân rồi chiếm đoạt tài sản, khiến việc mua sách qua mạng trở thành một rủi ro tài chính và an toàn thông tin cho gia đình có con đi học. Điều đáng nói là những chiêu trò này đánh thẳng vào tâm lý sợ thiếu sách, muốn mua nhanh của phụ huynh khi năm học mới cận kề. Thay vì là giải pháp tiết kiệm thời gian, môi trường trực tuyến đã bị biến thành mảnh đất màu mỡ cho sách giáo khoa giả, sách lậu giá rẻ bất thường và các phi vụ lừa đảo mua sách online. Nếu phụ huynh tiếp tục tin vào mọi lời chào mời bắt mắt trên mạng mà không kiểm tra nguồn gốc, tem bảo an sách hay giá sách bìa, họ đang chấp nhận biến con mình thành nạn nhân của một hệ sinh thái gian lận có tổ chức và đang được khai thác rất tích cực mỗi mùa tựu trường.
Cò sách giáo khoa và cuộc chơi thổi giá: khi khan hiếm bị biến thành đầu cơ
Một trong những chiêu lừa rõ ràng nhất là đẩy giá sách giáo khoa lên gấp nhiều lần giá bìa, lợi dụng tình trạng khan hiếm cục bộ và tâm lý “có sách là được”. Khảo sát trên một sàn thương mại điện tử cho thấy có cuốn sách Âm nhạc lớp 1 giá bìa 7.000 đồng nhưng được rao bán tới 44.000 đồng và 32.000 đồng, tức cao gấp 4,6 đến hơn 6 lần giá niêm yết. Đây không phải sai sót ngẫu nhiên, mà là hành vi có chủ ý nhằm trục lợi từ phụ huynh. Tại TPHCM, tình trạng “cò sách giáo khoa” càng cho thấy mức độ đầu cơ. Nhiều cá nhân thu gom sách với số lượng lớn rồi bán lại trên mạng xã hội với giá cao gấp 2–3 lần giá bìa. Một phụ huynh mua bộ sách lớp 6 giá bìa 279.800 đồng đã phải chấp nhận mức giá 450.000 đồng khi mua qua tài khoản cá nhân. Cò sách giáo khoa ở đây không còn là người giúp tìm hàng hiếm, mà là mắt xích đầu cơ, góp phần làm méo mó thị trường và đẩy phụ huynh vào cảnh phải trả mức giá “trên trời”.
Sách giáo khoa giả, sách lậu giá rẻ: mặt trái của những lời chào mời "giá sốc"
Nếu cò sách giáo khoa sống nhờ tâm lý “sợ không có sách”, thì sách giáo khoa giả và sách lậu lại tận dụng mong muốn mua rẻ của phụ huynh. Cơ quan chức năng đã cảnh báo tình trạng sách giáo khoa lậu được rao bán với giá thấp bất thường trên không gian mạng, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho người tiêu dùng. Một bộ sách được quảng cáo “giá sốc”, “thanh lý”, “rẻ hơn nhà sách” có thể là cánh cửa dẫn tới sách in lậu, sách giáo khoa giả hoặc việc mất tiền mà không nhận được hàng. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam ghi nhận sách giáo khoa giả xuất hiện ở nhiều môn, nhiều lớp, có sản phẩm đặt cạnh sách thật mới thấy rõ sai lệch nội dung và chất lượng in ấn. Để ngăn in lậu, đơn vị này phối hợp Viện Khoa học hình sự thiết kế hai mẫu tem chống giả ứng dụng công nghệ cao, tích hợp mã QR động, số seri và công nghệ chống bóc tách. Điều đó nghĩa là phụ huynh không thể chỉ nhìn bìa đẹp mà cần kiểm tra đồng thời chất lượng giấy, độ sắc nét hình ảnh, thông tin xuất bản và tem bảo an sách.
Chiêu lừa "mua hộ" qua mạng: mất tiền, mất dữ liệu và mất luôn niềm tin
Ở một tầng rủi ro khác, lừa đảo mua sách online núp bóng dịch vụ “mua hộ” đang đánh thẳng vào túi tiền và dữ liệu cá nhân của phụ huynh. Trên các hội nhóm, nhiều bài đăng nhận mua hộ sách giáo khoa cho mọi cấp học với mức giá được quảng cáo là thấp, kèm cam kết “sách chính hãng, sách mới, sách cũ đều có”. Các đối tượng chủ động tiếp cận người có nhu cầu, gửi hình ảnh sách, tư vấn số lượng rồi yêu cầu chuyển tiền đặt cọc hoặc bấm vào đường link “xác nhận đơn hàng”. Khi nạn nhân chuyển tiền hoặc nhập thông tin theo hướng dẫn, người bán lập tức chặn liên lạc, khóa tài khoản mạng xã hội và không giao sách như cam kết. Nhiều phụ huynh đã bị lừa đảo theo cách này. Không dừng ở mất số tiền vài trăm nghìn, nguy cơ lớn hơn là lộ thông tin cá nhân, dữ liệu tài khoản ngân hàng và mật khẩu, mở đường cho những vụ chiếm đoạt tài sản khác. Dịch vụ “mua hộ” tưởng như giúp tiết kiệm thời gian, nhưng trong bối cảnh thiếu cơ chế xác thực rõ ràng, nó giống một cuộc đánh cược liều lĩnh hơn là giải pháp tiện lợi.
Phụ huynh cần làm gì ngay bây giờ để bảo vệ con và tiền bạc?
Trong bức tranh đầy rủi ro này, phụ huynh không thể kỳ vọng một giải pháp “mì ăn liền” từ bên ngoài mà phải chủ động thay đổi cách mua sách. Lựa chọn an toàn nhất hiện nay là ưu tiên nhà sách, đơn vị phát hành và kênh phân phối có nguồn gốc rõ ràng, thuộc hệ thống chính thức của nhà xuất bản hoặc đối tác bán lẻ lớn, uy tín. Khi mua trực tiếp, nên lưu giữ hóa đơn thanh toán để đối chiếu khi cần. Với mua online, phụ huynh cần coi việc kiểm tra người bán là “bước bắt buộc”, không giao dịch với tài khoản mới lập, thiếu thông tin hay không có cơ chế xác thực. Tuyệt đối không chuyển tiền đặt cọc cho người lạ, không bấm vào đường link lạ và không cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, mật khẩu hoặc mã OTP cho bất kỳ ai. Khi nhận sách, phải đối chiếu giá sách bìa, kiểm tra tem bảo an sách, chất lượng giấy, mực in và thông tin xuất bản. Bảo vệ con trong năm học mới, đôi khi bắt đầu từ việc tỉnh táo trước một cuốn sách tưởng chừng rất bình thường.
