Khi chiếc vé máy bay rẻ hơn một phòng trọ: định nghĩa một xu hướng lạ
Hiện tượng sinh viên bay máy bay hằng tuần để đến trường thay vì thuê trọ gần campus là xu hướng mới xuất hiện tại các thành phố đại học, trong đó sinh viên lựa chọn di chuyển đường dài bằng đường hàng không như một dạng commute thường xuyên nhằm tránh chi phí thuê nhà đại học tăng vọt và giữ nguyên nơi ở gốc của mình. Xu hướng sinh viên bay máy bay này không phải trò đùa kỳ quặc, mà là phản ứng rất thực trước giá nhà thành phố đại học leo thang đến mức nhiều người trẻ không còn đủ khả năng chi trả. Nó đặt ra câu hỏi: học sinh commute bằng máy bay là một chiến lược tài chính thông minh hay dấu hiệu cho thấy hệ thống nhà ở đang rạn nứt nghiêm trọng.
Bill Zhou: 238 chuyến bay cho một tấm bằng thạc sĩ
Trường hợp đầu tiên là Bill Zhou, sinh viên chương trình thạc sĩ kỹ thuật giao thông tại Đại học California, Berkeley, người quyết định vẫn sống ở Los Angeles và bay đến trường khoảng ba lần mỗi tuần thay vì thuê nhà gần campus. Anh đang theo học chương trình kéo dài một năm và đã có sẵn căn hộ với giá thuê tốt ở LA, nơi anh dự định quay lại làm việc sau khi tốt nghiệp. Với Zhou, bài toán rõ ràng: hoặc bỏ căn hộ đang có để lao vào thị trường giá nhà thành phố đại học Bay Area đắt đỏ, hoặc biến máy bay thành phương tiện học sinh commute hằng tuần. Anh chọn vế thứ hai: lên lịch học vào khoảng ba ngày/tuần, đặt vé sớm, tận dụng điểm thưởng để tối ưu chi phí đi lại.
Về mặt số liệu, câu chuyện của Zhou không hề nhỏ. Trong một năm học, anh ghi nhận 238 chuyến bay với tổng chi phí vé khoảng 63 triệu đồng, và nếu cộng thêm xăng, phí đỗ xe, phương tiện công cộng, Wi-Fi cùng các khoản phát sinh khác, tổng chi phí đi lại khoảng 159 triệu đồng. Một câu nói đáng trích dẫn là: “Theo thống kê của chính Zhou, tổng chi phí đi lại của anh trong năm học là khoảng 159 triệu đồng, thấp hơn so với việc phải chi trả tiền thuê nhà quanh Berkeley trong cùng thời gian.” Đổi lại, cái giá vô hình là thời gian: từ cửa nhà ở LA đến lớp tại Berkeley mất 4–5 giờ mỗi lần, tổng cộng gần 53 ngày liên tục chỉ dành để di chuyển, dù anh vẫn tốt nghiệp với GPA 3,88/4,0.
Tim Chen và “siêu di chuyển” giữa Calgary – Vancouver
Nếu câu chuyện của Zhou cho thấy một năm “sống trên không trung”, thì Tim Chen, sinh viên năm cuối ngành kinh tế tại Đại học British Columbia (UBC), lại là ví dụ về một mô hình bay ngắn nhưng đều đặn. Nhà của Chen ở Calgary, trong khi trường nằm tại Vancouver, cách nhau khoảng 700 km; mỗi tuần anh bay từ Calgary đến Vancouver vào những ngày có lớp trực tiếp rồi quay về nhà trong ngày. Chen từng thuê nhà tại Vancouver, nhưng sau kỳ nghỉ hè, khi kiểm tra lại chi phí thuê, anh kết luận mức giá mới đã vượt khả năng chi trả. Thay vì chấp nhận chi phí thuê nhà đại học tăng vọt, anh quay về sống cùng bố mẹ ở Calgary và bắt đầu tính đến phương án commute bằng máy bay.
Trong tháng 1, Chen thực hiện bảy chuyến bay khứ hồi bằng Air Canada với tổng chi phí đi lại khoảng 23 triệu đồng mỗi tháng. So với khoản tiền thuê nhà trước đó, anh cho rằng mình tiết kiệm được hơn 40 triệu đồng hàng tháng. Câu nói đáng nhớ của Chen là: “Tôi nghĩ, tại sao mình không ở lại Calgary rồi bay đến đây nhỉ? Chỉ khoảng một tiếng bay thôi, cũng giống như đi xe buýt vậy.” Trên thực tế, chuyến bay thẳng giữa Calgary và Vancouver mất khoảng 1 giờ 40 phút; Chen có tổng cộng ba giờ học, rồi lại ra sân bay để trở về nhà, gọi đó là “siêu di chuyển” – chấp nhận thêm thời gian di chuyển để tránh phải duy trì một căn hộ đắt đỏ tại Vancouver.
Lợi – hại của việc bay máy bay đi học: tiết kiệm hôm nay, mệt mỏi ngày mai?
Xét thuần túy về chi phí, sinh viên bay máy bay như Zhou hay Chen đều đang thực hiện một phép toán lạnh lùng: nếu tổng chi phí vé, xăng và di chuyển vẫn thấp hơn tiền thuê nhà gần trường, thì chuyến bay hằng tuần là lựa chọn hợp lý. Với Chen, sự chênh lệch trên 40 triệu đồng/tháng là khoản tiết kiệm không nhỏ đối với một sinh viên. Với Zhou, khoảng 159 triệu đồng cho cả năm đi lại vẫn được anh xem là rẻ hơn so với việc chuyển hẳn lên Bay Area, trong khi anh đã có sẵn chỗ ở ổn định ở LA. Về mặt tài chính ngắn hạn, chiến lược này có vẻ thắng thế rõ ràng trong bối cảnh giá nhà thành phố đại học leo thang.
Nhưng không có chiến lược tiết kiệm nào miễn phí. Thời gian di chuyển 4–5 giờ mỗi lần của Zhou, tổng cộng gần 53 ngày chỉ cho việc đi lại, là cái giá mà không phải sinh viên nào chịu nổi. Ngay cả với Chen, việc dồn lịch học vào vài ngày rồi bay đi bay về cũng đồng nghĩa với lịch trình căng thẳng, ít không gian cho hoạt động ngoại khóa hay xây dựng mạng lưới bạn bè tại campus. Thêm vào đó là rủi ro hoãn chuyến, thời tiết xấu, áp lực lịch trình – tất cả có thể tác động đến sức khỏe thể chất lẫn tinh thần. Nói cách khác, sinh viên bay máy bay đang đổi giờ ngủ, sức khỏe và trải nghiệm đại học lấy một khoản tiết kiệm đáng kể, nhưng mang tính tiêu hao dài hạn.
Khủng hoảng giá nhà đại học: khi máy bay trở thành xe buýt mới
Điểm chung trong cả hai câu chuyện là họ không phải những người “nghiện” di chuyển mà là nạn nhân – và đồng thời là người ứng biến – trước khủng hoảng giá nhà ở các thành phố đại học lớn Bắc Mỹ. Cả Zhou và Chen cho thấy rằng bài toán “thuê nhà gần trường hay sống xa rồi đi lại” không còn câu trả lời mặc định; trong nhiều trường hợp, sinh viên chọn commute bằng máy bay vì nó hợp lý hơn về chi phí, chứ không phải vì họ muốn sống xa campus. Khi một chiếc vé máy bay có thể rẻ hơn chi phí thuê một căn phòng nhỏ, nghĩa là hệ thống nhà ở quanh các trường đại học đang gửi đi một tín hiệu báo động.
Từ góc nhìn xã hội, việc học sinh commute bằng máy bay biến thành “bình thường mới” là điều đáng lo hơn là đáng khen. Nó phơi bày khoảng cách ngày càng lớn giữa mức sống của sinh viên và cấu trúc giá nhà quanh trường. Khi một số sinh viên phải sống trong xe van hoặc chấp nhận lịch trình “siêu di chuyển” để tiếp tục theo học, thì đó không chỉ là câu chuyện lựa chọn cá nhân mà là dấu hiệu của một khủng hoảng nhà ở. Kết luận hợp lý là: chiến lược bay máy bay đi học có thể là giải pháp khôn ngoan tạm thời cho từng cá nhân, nhưng nếu nó trở thành xu hướng, các trường và chính quyền sẽ phải đối diện với câu hỏi khó: ai thực sự còn có thể sống gần campus?
