Số ca tăng nhanh, EV71 khiến nguy cơ nặng đáng lo
Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do virus, thường gặp ở trẻ nhỏ và lây chủ yếu qua đường tiêu hóa, tiếp xúc trực tiếp hoặc bề mặt, vật dụng nhiễm virus; vì vậy, phòng bệnh cần bắt đầu từ sinh hoạt hằng ngày và được duy trì ở cả nhà lẫn trường học. Ngày 28/10, ngành y tế TP.HCM cho biết dịch tiếp tục tăng: đến hết tuần dịch tễ thứ 42, kết thúc ngày 18/10, thành phố ghi nhận 42.315 ca, so với 25.723 ca cùng kỳ năm 2025. Số mắc mới liên tục vượt 1.400 ca mỗi tuần, và bốn tuần liền cao hơn ngưỡng trung bình năm năm. Bản cập nhật đến tuần 43 ghi nhận hơn 44.000 ca, tăng hơn 65% so với cùng kỳ, cùng 5 trường hợp tử vong và hơn 1.600 ổ dịch. Hai mốc thống kê khác nhau theo tuần, nhưng cùng cho thấy tay chân miệng TP.HCM đang leo thang, không phải lúc để gia đình chờ ban nổi rõ mới hành động.
Diễn biến cần đặc biệt lưu ý là 60 mẫu bệnh phẩm dương tính với Enterovirus 71 (EV71) được phát hiện trong giám sát từ đầu năm đến ngày 18/10. EV71 ở trẻ có thể liên quan đến bệnh nặng, biến chứng nguy hiểm và tử vong. Nguy cơ càng đáng ngại khi trẻ tập trung ở trường mầm non, nhóm trẻ và bệnh có thể lây qua đồ chơi, quần áo hay các bề mặt thường chạm. Ngành y tế dự báo số ca mới có thể tiếp tục tăng trong thời gian tới; trường học và phụ huynh vì thế cần coi theo dõi mỗi ngày là một phần thiết yếu của chăm sóc trẻ.
Phát hiện sớm quan trọng hơn chờ đủ dấu hiệu
Tay chân miệng có thể khởi đầu bằng sốt, mệt mỏi, chán ăn trước khi loét miệng hoặc mụn nước xuất hiện ở lòng bàn tay, bàn chân, mông hay đầu gối. Vì thế, việc chưa thấy ban trong lần kiểm tra đầu không đủ để loại trừ bệnh. Một trường hợp được ghi nhận tại TP.HCM cho thấy trẻ hai tuổi sốt, mệt và chán ăn, sau đó co giật; ban ở miệng, tay và chân chỉ xuất hiện khi trẻ đã nhập viện. Tại bệnh viện, một số trẻ nhập viện đã có dấu hiệu chuyển nặng và cần được theo dõi sát. Đây là lý do phụ huynh nên báo ngay cho trường khi trẻ có biểu hiện bất thường, đồng thời đưa trẻ đi khám thay vì tự kết luận nguyên nhân hoặc chờ triệu chứng điển hình.
Nếu nghi mắc bệnh, trẻ cần nghỉ học và được nhân viên y tế thăm khám. Khuyến cáo nêu trẻ mắc bệnh nghỉ ít nhất 10 ngày kể từ ngày khởi phát, hoặc đến khi hết loét miệng và bóng nước; trong 7–10 ngày đầu không nên đến trường, nhà trẻ hay nơi tập trung đông trẻ. Phụ huynh cần thông báo tình trạng cho giáo viên để lớp chủ động vệ sinh, theo dõi các trẻ tiếp xúc và xử lý chất thải, dịch bóng nước hợp vệ sinh. Không nên gửi trẻ đang bệnh đến lớp chỉ vì trẻ đã hạ sốt: việc đó đặt cả bạn học và người chăm sóc trước nguy cơ phơi nhiễm.
“3 sạch” phải thành việc làm chung ở nhà và lớp
Phòng tay chân miệng hiệu quả không thể chỉ dựa vào một lần khử khuẩn hay một tấm thông báo. HCDC khuyến cáo thực hiện nguyên tắc “3 sạch”: ăn uống sạch, ở sạch và bàn tay sạch. Ở nhà, người lớn cần cho trẻ ăn chín, uống chín, dùng nước sạch, vệ sinh dụng cụ ăn uống và không để trẻ dùng chung khăn ăn, khăn tay, cốc, bát, đĩa hay thìa. Trẻ và người chăm sóc cần rửa tay bằng xà phòng, nhất là trước khi chế biến thức ăn, trước khi ăn hoặc cho trẻ ăn, trước khi bế trẻ, sau khi đi vệ sinh và sau khi thay tã hay vệ sinh cho trẻ. Đây là những thao tác nhỏ nhưng phải lặp lại đúng lúc, thay vì chỉ làm kỹ khi trong lớp đã có ca bệnh.
Tại trường, phòng dịch trường học cần gắn vệ sinh với giám sát: kiểm tra sức khỏe trẻ lúc đón vào lớp, bảo đảm có xà phòng và nước sạch, giữ phòng thông thoáng, đủ ánh sáng, thường xuyên làm sạch bàn ghế, sàn, tay nắm cửa, đồ chơi và dụng cụ học tập theo hướng dẫn chuyên môn. Các cơ sở giáo dục và nhóm trẻ cũng cần theo dõi trẻ hằng ngày, khử khuẩn bề mặt tiếp xúc và phối hợp với phụ huynh để phát hiện, xử lý sớm trường hợp nghi mắc. Gia đình nên chủ động báo triệu chứng và lịch nghỉ bệnh; nhà trường cần phản hồi rõ khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Chia sẻ thông tin kịp thời giúp cắt đường lây hiệu quả hơn việc đổ trách nhiệm cho nhau.
Không chủ quan, nhưng cũng không thay chuyên môn bằng xử lý tùy tiện
Thành phố đang siết công tác phòng chống dịch trong bối cảnh ca bệnh tăng và EV71 lưu hành. Điều đó cần được hiểu là tăng giám sát, vệ sinh đúng hướng dẫn và phối hợp với y tế, chứ không phải tự ý dùng hóa chất hoặc phun xịt tràn lan. Khuyến cáo nêu vắc-xin phòng bệnh do EV71 được chỉ định cho trẻ từ 6 tháng đến 5 tuổi, với hai mũi cách nhau ít nhất một tháng; phụ huynh nên hỏi cơ sở tiêm chủng được cấp phép để được tư vấn phù hợp. Tiêm chủng không thay thế rửa tay, vệ sinh môi trường hay việc cho trẻ nghỉ học khi mắc bệnh. Trong bối cảnh số ca có thể còn tăng, trách nhiệm thiết thực nhất của mỗi gia đình và trường học là phát hiện sớm, báo tin nhanh và duy trì các biện pháp phòng lây mỗi ngày.






