Ung thư tiêu hóa giai đoạn sớm: kẻ ẩn mình sau những tổn thương nhỏ và kín đáo
Nội soi tiêu hóa ung thư thế hệ mới là tập hợp các kỹ thuật nội soi chẩn đoán và can thiệp, sử dụng hệ thống hình ảnh độ phân giải cao, tăng cường hình ảnh, nội soi phóng đại và trí tuệ nhân tạo để phát hiện, phân loại và điều trị các tổn thương tiền ung thư và ung thư tiêu hóa giai đoạn sớm vốn có kích thước nhỏ, hình ảnh kín đáo và dễ bị nhầm là tổn thương lành tính. Điểm mấu chốt mà giới chuyên môn đang nhấn mạnh là: chúng ta không thiếu ca ung thư, mà chúng ta đang thiếu khả năng nhận ra chúng khi còn rất nhỏ. Một trong những thách thức lớn hiện nay là nhiều tổn thương ung thư giai đoạn sớm hệ tiêu hóa có kích thước rất nhỏ, hình ảnh kín đáo và dễ bị nhầm với tổn thương lành tính. Khi bác sĩ bỏ sót những biến đổi tinh vi đó, bệnh nhân chỉ quay lại khi khối u đã ăn sâu, phải mổ cắt dạ dày, thực quản hoặc đại tràng thay vì cắt bỏ qua nội soi. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà là câu hỏi về chất lượng chẩn đoán ung thư tiêu hóa và cơ hội sống sót của hàng chục nghìn người mỗi năm.
Hai ca bệnh điển hình: vì sao tổn thương vài milimét có thể quyết định sinh tử
Những câu chuyện ca bệnh gần đây cho thấy nếu nội soi tiêu hóa chỉ dừng ở mức “nhìn cho có”, chúng ta sẽ thua ung thư ngay từ vòng gửi xe. Một bệnh nhân nam 57 tuổi tại Hà Nội được phát hiện hai vùng niêm mạc biến đổi cấu trúc, kích thước khoảng 2cm và 1cm trên nền viêm teo nặng và nhiễm H. pylori, kết quả sinh thiết xác định ung thư dạ dày phải cắt 3/4 dạ dày. Trường hợp khác, nữ bệnh nhân 67 tuổi ban đầu chỉ được ghi nhận tế bào không điển hình khi nội soi ánh sáng trắng, nhưng nhờ nội soi tăng cường hình ảnh, bác sĩ sinh thiết đúng vùng nghi ngờ và phát hiện ung thư dạ dày giai đoạn sớm. Ấn tượng hơn, một nam bệnh nhân 69 tuổi không triệu chứng, đi nội soi tầm soát, được phát hiện tổn thương thực quản chỉ khoảng 10mm, màu sắc khác nhẹ và gồ nhẹ, sau khi dùng kỹ thuật tăng cường hình ảnh, bác sĩ xác định ung thư thực quản giai đoạn rất sớm, tế bào ung thư mới nằm trong lớp niêm mạc. Những trường hợp này chứng minh rõ: phát hiện ung thư sớm không phải là may mắn, mà là thành quả của con mắt nội soi được đào tạo kỹ, kết hợp thiết bị hiện đại.
Phát hiện tổn thương tiền ung thư: bước đầu tiên nhưng không phải là đủ
Ở ung thư đại trực tràng, nội soi đại tràng không chỉ để “nhìn thấy u khi đã thành ung thư”, mà còn để phát hiện và xử trí các tổn thương tiền ung thư như polyp tuyến (adenoma), cắt bỏ chúng trước khi tiến triển thành ung thư. Đó là bước đầu tiên trong phát hiện ung thư sớm, nhưng nếu bác sĩ chỉ dừng lại ở việc phát hiện, bỏ qua đánh giá sâu thì lợi ích cho bệnh nhân sẽ bị giảm đi đáng kể. Nội soi tiêu hóa ung thư chất lượng cao buộc bác sĩ phải trả lời các câu hỏi khó: tổn thương này là gì, ranh giới ở đâu, xâm lấn đến mức nào, có phù hợp điều trị qua nội soi hay phải phẫu thuật hở. Như chính chuyên gia đã cảnh báo, phát hiện tổn thương tiền ung thư là bước khởi đầu, nhưng bệnh nhân chỉ thực sự hưởng lợi nếu toàn bộ quá trình từ đánh giá tổn thương, lựa chọn phương pháp điều trị, thực hiện kỹ thuật đến theo dõi sau can thiệp được làm đúng chuẩn. Nếu đánh giá sai, bác sĩ có thể hoặc bỏ sót ung thư tiềm ẩn, hoặc can thiệp quá mức vào tổn thương lành tính, đều gây hại cho người bệnh.
Nội soi thế hệ mới: từ chẩn đoán đến điều trị, nâng tỷ lệ sống sót
Điểm đáng bàn là nội soi tiêu hóa đang bước vào một giai đoạn phát triển nhanh, chuyển từ phương tiện chẩn đoán sang lĩnh vực điều trị ít xâm lấn với nhiều kỹ thuật chuyên sâu như cắt tách dưới niêm mạc (ESD), nội soi khoang thứ ba, siêu âm nội soi (EUS), ERCP can thiệp cùng trí tuệ nhân tạo và y học chính xác. ESD cho phép bóc tách trọn vẹn khối u ngay từ lớp niêm mạc qua dây nội soi, hạn chế chảy máu và bảo tồn tối đa cấu trúc nội tạng. Hệ thống hình ảnh độ phân giải cao kết hợp tăng cường hình ảnh, nội soi phóng đại và AI giúp bác sĩ quan sát rõ vùng bất thường, cấu trúc bề mặt, hệ vi mạch và ranh giới tổn thương ngay trong quá trình nội soi. Đây không phải chuyện “công nghệ cho đẹp mắt”, mà là yếu tố sống còn. Với ung thư đường tiêu hóa, hơn 41.000 người tử vong mỗi năm, chiếm trên 37% tổng số ca tử vong do ung thư tại Việt Nam. Chỉ khi tăng tỷ lệ phát hiện ở giai đoạn đầu, áp dụng can thiệp nội soi sớm, chúng ta mới có thể dịch chuyển tiên lượng từ tuyệt vọng sang hy vọng.
Chất lượng nội soi và mạng lưới sàng lọc: trận chiến bắt đầu từ phòng soi
Các con số hiện tại cho thấy hệ thống nội soi tiêu hóa ung thư vẫn chưa làm tròn vai. Khảo sát tại 12 bệnh viện cho thấy bác sĩ chỉ phát hiện 115 ca ung thư dạ dày giai đoạn đầu trong tổng số 2.857 ca, tỷ lệ 4%, quá thấp so với 58% ở Nhật Bản và 63% ở Hàn Quốc. Trong khi đó, nhóm bệnh lý đường tiêu hóa chiếm tới 56.340 ca mắc mới (gần 32%) và 41.401 ca tử vong trong tổng số 177.404 ca ung thư mới và 111.015 ca tử vong. Theo nhận định của chuyên gia, cải thiện chất lượng nội soi can thiệp không chỉ là việc của chuyên ngành tiêu hóa mà là vấn đề sức khỏe cộng đồng, vì hơn một phần ba ca tử vong do ung thư nằm trong các bệnh mà bác sĩ tiêu hóa trực tiếp chẩn đoán và điều trị. Thực tế này buộc ngành y tế phải đẩy mạnh sàng lọc cộng đồng, nội soi tầm soát định kỳ và chuẩn hóa chất lượng nội soi từ khâu chuẩn bị bệnh nhân, chỉ định, thực hiện kỹ thuật, đến theo dõi biến chứng. Trong những năm tới, hội chuyên ngành cho biết sẽ xây dựng mạng lưới nội soi tiêu hóa ngày càng rộng và thực chất, chuyển giao kỹ thuật từ trung tâm lớn tới cơ sở đủ điều kiện, đồng thời thử nghiệm AI để quét tổn thương vi thể khi nội soi đại trực tràng. Cuộc chiến chống ung thư tiêu hóa, như một chuyên gia đã nói, không diễn ra riêng trong phòng mổ hay khoa ung bướu, mà phải bắt đầu ngay tại phòng nội soi.
