Ung thư giai đoạn sớm: ẩn mình trong những tổn thương nhỏ khó thấy
Nội soi tiêu hóa hiện đại là phương pháp dùng ống mềm gắn camera độ phân giải cao cùng các kỹ thuật tăng cường hình ảnh để quan sát trực tiếp toàn bộ lòng thực quản, dạ dày, tá tràng và đại tràng, nhằm nhận diện cả những tổn thương ung thư giai đoạn sớm có kích thước rất nhỏ, hình ảnh kín đáo và dễ bị nhầm với tổn thương lành tính. Vấn đề không phải ở chỗ chúng ta thiếu phương tiện, mà là nhiều người vẫn đánh giá thấp nguy cơ ung thư khi tổn thương còn “nhỏ và mờ”. Chính sự chủ quan này khiến bệnh chỉ được phát hiện khi đã xâm lấn sâu, buộc phải phẫu thuật lớn như cắt toàn bộ dạ dày và chịu nhiều rủi ro. Nhìn thẳng vào thực tế đó là bước đầu tiên để thay đổi.
Từ ánh sáng trắng đến tăng cường hình ảnh: bước nhảy vọt của công nghệ chẩn đoán
Nếu trước đây nội soi ánh sáng trắng là tiêu chuẩn duy nhất, thì nay các kỹ thuật tăng cường hình ảnh và nội soi phóng đại đang định nghĩa lại khả năng phát hiện ung thư sớm. Trường hợp nữ bệnh nhân 67 tuổi cho thấy nội soi ánh sáng trắng chỉ gợi ý tế bào không điển hình; phải đến khi bác sĩ kiên trì nội soi lại bằng kỹ thuật tăng cường hình ảnh, vùng biến đổi màu sắc mới hiện rõ và sinh thiết xác định ung thư dạ dày giai đoạn sớm. Ở bệnh nhân nam 69 tuổi tầm soát không triệu chứng, tổn thương thực quản chỉ 10mm, hơi gồ và đổi màu nhẹ; nội soi tăng cường hình ảnh làm lộ rõ bất thường mạch máu, giúp chẩn đoán ung thư rất sớm khi tế bào ung thư còn nằm trong lớp niêm mạc. Đây không chỉ là chi tiết kỹ thuật, mà là khác biệt giữa cơ hội điều trị ít xâm lấn và một cuộc đại phẫu.
Số liệu lạnh lùng: vì sao phát hiện muộn vẫn là“chuẩn mặc định” ở Việt Nam?
Những tiến bộ của nội soi tiêu hóa đang chạy đua với một thực tế đáng buồn: ung thư đường tiêu hóa vẫn cướp đi hơn 41.000 sinh mạng mỗi năm, chiếm trên 37% tổng số ca tử vong do ung thư. Theo PGS.TS Nguyễn Công Long, nhóm bệnh lý đường tiêu hóa chiếm tới 56.340 ca mắc mới và 41.401 ca tử vong trong tổng số 177.404 ca ung thư. Đáng nói hơn cả là tỷ lệ phát hiện ung thư dạ dày giai đoạn đầu chỉ đạt 4% (115/2.857 ca) tại 12 bệnh viện, thấp xa so với 58% ở Nhật Bản và 63% ở Hàn Quốc. Những con số lạnh lùng này nói lên một điều: chúng ta không thiếu công nghệ chẩn đoán, mà thiếu quyết tâm đưa nội soi tầm soát định kỳ thành thói quen và thiếu chuẩn hóa chất lượng nội soi tại tuyến cơ sở. Cuộc chiến chống ung thư tiêu hóa bắt đầu ngay tại phòng nội soi, chứ không phải chỉ trong phòng mổ.
Khi phát hiện muộn, ca mổ trở thành cuộc“cân não” sinh tử
Câu chuyện cụ bà 78 tuổi mắc ung thư dạ dày thể kém biệt hóa là lời nhắc cảnh tỉnh đắt giá. Bà chỉ đi khám khi đã đau âm ỉ, mệt mỏi, sụt 10kg trong hai tháng và tự sờ thấy khối cứng trong bụng. Khi đó, bệnh đã ở giai đoạn cT4N1M0, khối u xâm lấn rộng thành dạ dày và có hạch vùng. Dù khối u đáp ứng sau ba chu kỳ hóa trị miễn dịch, ê-kíp vẫn buộc phải nội soi cắt toàn bộ dạ dày và vét hạch D2, nối thực quản với ruột non trong ca phẫu thuật kéo dài 3 giờ, đầy rủi ro vì tuổi cao, gan tổn thương và tiểu cầu giảm. Quyết định tiếp tục mổ, như PGS.TS.BS Nguyễn Anh Tuấn chia sẻ, không phải sự liều lĩnh mà là chấp nhận thêm trách nhiệm để giữ cơ hội sống còn. Nhưng nếu ung thư được phát hiện sớm hơn qua nội soi tầm soát, liệu cuộc mổ “cân não” ấy có cần phải diễn ra?
Cần thay đổi tư duy: nội soi tiêu hóa là chiến lược sống còn, không phải thủ thuật xa xỉ
Đã đến lúc nhìn nội soi tiêu hóa như một chiến lược sống còn để phát hiện ung thư sớm, thay vì xem đó là thủ thuật “chỉ làm khi có triệu chứng”. Những ca ung thư dạ dày phát hiện trên nền viêm teo niêm mạc, dương tính H. pylori, hay tổn thương thực quản 10mm ở người hoàn toàn khỏe, cho thấy bệnh không chờ đến khi chúng ta đau mới xuất hiện. Mỗi người trên 40 tuổi, đặc biệt có yếu tố nguy cơ như hút thuốc, nhiễm H. pylori, tiền sử gia đình ung thư đường tiêu hóa, nên coi nội soi tầm soát định kỳ là khoản đầu tư vào chính cơ hội sống của mình. Về phía hệ thống, chuẩn hóa quy trình nội soi, triển khai rộng rãi công nghệ tăng cường hình ảnh và đào tạo bác sĩ nhận diện tổn thương nhỏ phải trở thành ưu tiên thực sự, không chỉ là khẩu hiệu trong hội nghị khoa học. Khi công nghệ chẩn đoán đã sẵn sàng, việc chúng ta có dùng nó để cứu sống bệnh nhân hay không là câu hỏi về trách nhiệm, không phải khả năng.
