Cúm A: bệnh hô hấp tưởng nhẹ nhưng có thể tấn công phổi âm thầm
Cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus cúm gây ra, thường biểu hiện bằng sốt, ho, đau họng, đau mỏi cơ và mệt mỏi, nhưng mức độ sốt không phản ánh đầy đủ nguy cơ tổn thương phổi, bởi ngay cả những trường hợp chỉ sốt nhẹ vẫn có thể diễn biến khó lường, dẫn đến viêm phổi nặng, suy hô hấp và biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện sớm và theo dõi sát. Những ca bệnh đang điều trị tại tuyến trung ương cho thấy một thực tế khó chấp nhận: cúm A diễn biến khó lường hơn nhiều so với hình dung của phần lớn người dân. Không ít người vẫn tin rằng phải sốt cao mới là cúm A nguy hiểm, trong khi các bác sĩ ghi nhận người bệnh chỉ sốt khoảng 38 độ C nhưng suy hô hấp tiến triển rất nhanh. Cách đánh giá bệnh dựa vào nhiệt độ là một thói quen sai lầm, và chính nó đang khiến nhiều gia đình chậm đưa người thân đến bệnh viện. Vấn đề không nằm ở con số trên nhiệt kế, mà ở lá phổi đang bị virus tấn công. Khi chức năng trao đổi khí suy giảm, cơ thể rơi vào tình trạng thiếu oxy, nhưng người bệnh lại dễ chủ quan vì nghĩ rằng "mới sốt nhẹ". Đó là lý do các chuyên gia liên tục nhấn mạnh: cúm A không thể được đánh giá bằng cảm giác sốt, mà phải bằng diễn biến hô hấp và toàn trạng.
Hai ca bệnh tại tuyến trung ương: minh chứng sống cho sự nguy hiểm của H1N1
Tại Trung tâm Hồi sức tích cực của một bệnh viện tuyến cuối về bệnh truyền nhiễm, bệnh nhân H.X.T., 72 tuổi, được tiếp nhận ngày 6/10 trong tình trạng sốt cao, ho khạc đờm, khó thở tăng dần và suy hô hấp. Xét nghiệm nhanh xác định cúm A, tổn thương phổi nặng, chức năng trao đổi khí suy giảm, phải hỗ trợ hô hấp với nồng độ oxy khoảng 40-50% để duy trì oxy máu. Sau ba ngày điều trị, bệnh nhân hết sốt, huyết động ổn định hơn, nhưng tổn thương phổi vẫn nặng, tiếp tục phải thở máy không xâm nhập với oxy khoảng 40%. Đây là lời nhắc rõ ràng: hết sốt không đồng nghĩa hết nguy hiểm. Trường hợp thứ hai còn đáng lo hơn: bệnh nhân có tiền sử hút thuốc lá nhiều năm, mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), chỉ sốt khoảng 38 độ C, ho khạc đờm trắng, khó thở tăng dần trong bốn ngày. Khi được xác định mắc cúm A, người bệnh phải thở oxy qua mặt nạ có túi dự trữ với lưu lượng lên tới 15 lít/phút, rồi chuyển tuyến vì suy hô hấp nặng. Vào khoa Cấp cứu, bệnh nhân kích thích, vật vã, thở nhanh, da niêm mạc nhợt, phổi nhiều ran bất thường, buộc bác sĩ phải đặt ống nội khí quản và hồi sức tích cực. Dù can thiệp khẩn cấp, bệnh vẫn tiến triển nhanh và không cải thiện. Nếu ai còn nghi ngờ H1N1 nguy hiểm, hai ca bệnh này là câu trả lời thuyết phục.
Sốt nhẹ nhưng suy hô hấp nặng: vì sao cúm A đánh lừa được cả người bệnh lẫn bác sĩ
Điểm chung của hai trường hợp trên là bệnh nền nặng và đường thở đã suy yếu từ trước. Ở người mắc COPD, đường thở bị viêm và tắc nghẽn kéo dài, chức năng hô hấp suy giảm; khi nhiễm cúm A, tình trạng viêm và tăng tiết dịch làm nặng thêm sự tắc nghẽn vốn có, trong khi tổn thương phổi do virus lại giảm khả năng trao đổi khí, đẩy người bệnh vào nguy cơ suy hô hấp. Ở bệnh nhân từng tai biến mạch máu não, khả năng ho khạc kém khiến đờm ứ đọng, cản trở làm sạch đường thở, tăng nguy cơ biến chứng. Điều đáng nói là mức độ sốt không phản ánh những diễn biến này. Các bác sĩ nhấn mạnh, mức độ sốt không phải căn cứ duy nhất để đánh giá tình trạng bệnh; những biểu hiện như khó thở tăng dần, thở nhanh hoặc sức khỏe suy giảm nhanh mới là tín hiệu báo động. Cúm A diễn biến khó lường vì nó có thể "im lặng" về mặt nhiệt độ nhưng lại âm thầm phá hủy phổi. Các dấu hiệu như tím tái, đau tức ngực, lơ mơ, kích thích bất thường hoặc sức khỏe xấu đi nhanh chóng là cảnh báo cần được xử trí y tế kịp thời. Nếu tiếp tục bám vào chiếc nhiệt kế như thước đo duy nhất, chúng ta sẽ bỏ lỡ thời điểm vàng để cứu lá phổi.
Không thể chỉ trông chờ vào triệu chứng: cần can thiệp sớm, theo dõi sát và tiêm vaccine
Các bác sĩ hồi sức nhấn mạnh, những bệnh nhân cúm A có tổn thương phổi nặng phải được hỗ trợ hô hấp, chăm sóc đường thở và theo dõi sát trong giai đoạn cấp. Trước diễn biến nguy kịch, việc đặt ống nội khí quản, hỗ trợ hô hấp và hồi sức tích cực là bắt buộc, không thể trì hoãn. Đây không chỉ là câu chuyện chuyên môn, mà là lời cảnh báo cho cộng đồng: đừng chờ đến khi người bệnh tím tái, lơ mơ mới đưa đi viện. Suy hô hấp cúm A thường tiến triển nhanh, nhất là ở người cao tuổi và người có bệnh nền, nên mọi dấu hiệu khó thở tăng dần phải được xem là tình huống khẩn cấp. Ở góc độ phòng bệnh, các chuyên gia khuyến cáo người dân chủ động tiêm vaccine phòng cúm hằng năm, đặc biệt nhóm nguy cơ cao. Tiêm chủng vẫn được xem là một trong những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh nặng, nhập viện và tử vong, nhất là ở người có nguy cơ biến chứng. Bên cạnh đó, cần duy trì vệ sinh tay thường xuyên, che miệng mũi khi ho hoặc hắt hơi, giữ không gian sống thông thoáng và hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng. Người đang mắc cúm nên hạn chế tiếp xúc để giảm lây lan. Nếu chúng ta coi cúm A chỉ là "cảm lạnh mùa" và bỏ qua những khuyến cáo này, hệ quả sẽ là thêm nhiều ca suy hô hấp nguy kịch.
Giới khoa học theo dõi H1N1: cuộc chạy đua âm thầm để dự báo mùa cúm và bảo vệ vaccine
Trong khi các bác sĩ tuyến đầu vật lộn với suy hô hấp cúm A, giới khoa học đang âm thầm theo dõi H1N1 để cải thiện dự báo và hiệu quả vaccine. Các nhà khoa học đang theo dõi những thay đổi nhỏ ở H1N1 nhằm đánh giá nguy cơ ảnh hưởng đến mức độ lây lan và hiệu quả bảo vệ của vaccine mùa cúm tới. Một nhánh H1N1 có tên D.3.1.1 ghi nhận một số thay đổi ở protein haemagglutinin trên bề mặt virus, bộ phận giúp virus bám và xâm nhập tế bào. Thử nghiệm cho thấy kháng thể nhận diện một số biến thể này kém hơn so với chủng H1N1 dùng trong vaccine hiện tại, nhưng chưa rõ điều đó có làm giảm hiệu quả bảo vệ ngoài thực tế hay không. Các nhà nghiên cứu tại Viện Francis Crick tiếp tục đánh giá khả năng nhận diện những virus cúm mới nổi của kháng thể ở người có tiền sử mắc bệnh và tiêm chủng khác nhau. Vaccine cúm mùa tại Bắc bán cầu đã được cập nhật để phù hợp hơn với các chủng đang lưu hành, gồm H1N1, H3N2 và cúm B. Theo dữ liệu, vaccine cúm được ước tính đã giúp ngăn khoảng 180.000 ca nhập viện và hàng nghìn ca tử vong trong mùa trước. Đây là con số đủ sức trở thành câu trích dẫn: "Vaccine cúm không chỉ là mũi tiêm phòng bệnh nhẹ, mà là lá chắn giảm hàng trăm nghìn ca nhập viện mỗi mùa". Các chuyên gia cho rằng dù diễn biến mùa cúm sắp tới còn khó dự báo, việc tiêm vaccine theo khuyến cáo vẫn có vai trò giảm gánh nặng bệnh tật trong những tháng tới. Khi H1N1 nguy hiểm tiếp tục biến đổi, theo dõi H1N1 không phải là công việc xa vời của phòng thí nghiệm, mà là nền tảng để bảo vệ từng lá phổi ngoài đời.
