Từ hiện đại hóa công nghệ đến AI tạo giá trị thực chất
Chuyển đổi số ngân hàng là quá trình tái thiết toàn diện hoạt động của các tổ chức tín dụng dựa trên dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và hạ tầng số, nhằm không chỉ hiện đại hóa hệ thống công nghệ mà còn tạo ra giá trị thực chất cho khách hàng, doanh nghiệp và nền kinh tế thông qua nâng cao năng suất, giảm chi phí xã hội và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính số.
Tại “Ngày Chuyển đổi số ngành Ngân hàng” với chủ đề “Ngân hàng thông minh trong kỷ nguyên dữ liệu và AI”, Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn yêu cầu chuyển đổi số phải chuyển trục rõ ràng: từ hiện đại hóa nội bộ sang tạo giá trị đo đếm được cho toàn xã hội. Điều này diễn ra trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, chịu sức ép nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và năng lực tự chủ kinh tế. Nói cách khác, ngân hàng không còn được phép coi công nghệ là “món đồ trang trí”; AI và dữ liệu phải được biến thành năng suất, thành chi phí xã hội thấp hơn và trải nghiệm tài chính bao trùm hơn.
Bức tranh 5 năm: thành công lớn nhưng đã tới ngưỡng mới
Sau 5 năm chuyển đổi số, ngành ngân hàng đã chứng minh vai trò “xương sống” của kinh tế số, nhưng những gì đạt được mới chỉ là bước khởi đầu. Hệ thống thanh toán và hạ tầng số được nâng cấp, kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia được mở rộng, dịch vụ ngân hàng số đi sâu vào đời sống. Gần 89% người từ 15 tuổi trở lên đã có tài khoản thanh toán, trong khi giá trị thanh toán không dùng tiền mặt năm 2025 vượt 28 lần GDP.
Một câu nói đáng trích dẫn là: “Giá trị thanh toán không dùng tiền mặt năm 2025 vượt 28 lần GDP, số lượng giao dịch tăng bình quân 59% mỗi năm, giao dịch QR tăng trên 100% mỗi năm”. Những con số này cho thấy chuyển đổi số ngân hàng đã chạm tới thói quen chi tiêu hàng ngày của người dân. Tuy vậy, càng đi sâu số hóa, các vấn đề về thể chế, an ninh mạng, gian lận số, quyền riêng tư và quản trị AI xuất hiện dày hơn. Ngành ngân hàng đang bước vào ngưỡng mới: từ chạy theo tăng trưởng giao dịch sang quản trị rủi ro và hiệu quả trên nền dữ liệu.
6 nhiệm vụ trọng tâm: lộ trình để AI và dữ liệu thành tài sản thật
Điểm quan trọng nhất trong chỉ đạo lần này là 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm mà Thống đốc giao cho toàn hệ thống, định hình cách ngành ngân hàng bước vào kỷ nguyên AI ngân hàng một cách có trật tự và thực chất. Thứ nhất là hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động ngân hàng trên môi trường số, kịp thời nhận diện những vấn đề mới nảy sinh từ AI, dữ liệu, ngân hàng mở và các mô hình ngân hàng số.
Thứ hai là nâng cấp hạ tầng số và quản trị dữ liệu ngân hàng: hiện đại hóa hạ tầng thanh toán quốc gia, xây dựng kiến trúc dữ liệu thống nhất, dữ liệu phải “đúng, đủ, sạch, sống” và có khả năng chia sẻ. Thứ ba là thúc đẩy ứng dụng AI tạo giá trị thực chất: AI phải được dùng cho phân tích dữ liệu, quản trị rủi ro, phát hiện gian lận, tối ưu quy trình và chăm sóc khách hàng; mỗi ứng dụng phải trả lời rõ ràng đang giải quyết vấn đề gì, tạo ra giá trị gì, rủi ro được kiểm soát ra sao. Đây là bản hướng dẫn khá chi tiết để các ngân hàng tránh xu hướng “làm AI cho có”.
Hiệu quả kinh doanh phải đi kèm lợi ích xã hội
Thông điệp xuyên suốt trong bài phát biểu của Thống đốc là chuyển đổi số ngân hàng không chỉ để tăng lợi nhuận hay tối ưu nội bộ, mà phải giảm chi phí xã hội và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính. Trong kỷ nguyên AI ngân hàng, dữ liệu và công nghệ số chỉ có ý nghĩa khi trở thành công cụ nâng cao năng lực quản trị, quản trị rủi ro và phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn. Nhận thức này đặt ra yêu cầu các ngân hàng phải đo lường không chỉ ROI tài chính của dự án số, mà cả tác động xã hội: có giúp người dân giao dịch thuận tiện hơn, doanh nghiệp tiếp cận vốn công bằng hơn hay không.
Thống đốc cũng nhấn mạnh yêu cầu không bỏ lại phía sau người cao tuổi, người yếu thế, người dân vùng sâu vùng xa, bảo đảm mọi người đều tiếp cận được dịch vụ tài chính cơ bản thuận tiện và an toàn. Đó là điểm cân bằng rất rõ giữa hiệu quả kinh doanh và trách nhiệm xã hội. Nếu chuyển đổi số tạo ra khoảng cách số mới, ngành ngân hàng sẽ đánh mất niềm tin – yếu tố quan trọng nhất để AI và dữ liệu thực sự trở thành “tài sản chung” của nền kinh tế.
Triển vọng: ngân hàng tiên phong hay tụt lại trong kỷ nguyên AI?
Theo chỉ đạo, ngành ngân hàng đặt mục tiêu tiếp tục giữ vai trò tiên phong trong chuyển đổi số quốc gia, với yêu cầu cao hơn về tính thực chất của kết quả. Công nghệ phải biến thành năng suất, dữ liệu thành nguồn lực, đổi mới sáng tạo thành sản phẩm – dịch vụ cụ thể, và chuyển đổi số thành sự thuận tiện cho người dân, cơ hội cho doanh nghiệp, năng lực cạnh tranh mới cho nền kinh tế. Chặng đường phía trước là một “hành trình dài”, nhưng đã có khung nhiệm vụ, cùng sự phối hợp của các bộ ngành, địa phương và sự đồng hành của doanh nghiệp, người dân.
Vấn đề còn lại nằm ở từng ngân hàng: ai xây được chiến lược AI tạo giá trị thực chất, gắn với quản trị dữ liệu ngân hàng bài bản, kiểm soát tốt rủi ro và tôn trọng quyền riêng tư, người đó sẽ dẫn dắt cuộc chơi. Những đơn vị chỉ chạy theo số lượng ứng dụng, xếp chồng công nghệ nhưng không đo lường giá trị mang lại cho xã hội sẽ tụt lại. Chỉ khi giữ được thế cân bằng giữa hiệu quả kinh doanh và lợi ích xã hội, chuyển đổi số ngân hàng mới trở thành động lực bền vững cho kinh tế số.
