Thỏa thuận Vingroup – Siemens: bước ngoặt cho đường sắt tốc độ cao tư nhân
Thỏa thuận hợp tác giữa VinSpeed (thuộc Vingroup) và Siemens Mobility về việc cung cấp 10 đoàn tàu cao tốc Velaro Novo có vận tốc thiết kế tới 350 km/h, nhằm vận hành trên các tuyến đường sắt tốc độ cao ở Hà Nội và TP.HCM, đánh dấu một bước ngoặt khi khu vực tư nhân chủ động dẫn dắt cuộc chơi đường sắt hiện đại tại Việt Nam, thay vì chỉ trông chờ vào các dự án công truyền thống. Điểm đáng nói là Vingroup không đi theo lối mòn: VinSpeed đã rút khỏi dự án đường sắt cao tốc Bắc – Nam để tập trung nguồn lực vào hai tuyến tư nhân của mình, với mục tiêu bắt đầu vận hành từ năm 2028. Các dự án này nhiều khả năng sẽ trở thành những tuyến tàu cao tốc đầu tiên của Việt Nam, biến cái tên "Vingroup Siemens đường sắt" thành biểu tượng cho một mô hình phát triển hạ tầng giao thông mới: doanh nghiệp đầu tàu, nhà nước đóng vai trò kiến tạo. Lựa chọn Siemens Mobility – một đơn vị đã đồng hành cùng Vingroup hơn một thập kỷ qua trong lĩnh vực động cơ VinFast và thiết bị y tế Vinmec – cho thấy đây không phải thương vụ mang tính trình diễn, mà là bước đi có tính liên tục, dựa trên nền tảng hợp tác công nghệ đã được kiểm chứng.
Ý nghĩa chiến lược: Vingroup muốn định hình chuẩn mới cho hạ tầng giao thông
Nếu chỉ nhìn đây là một hợp đồng mua tàu, chúng ta sẽ bỏ lỡ ý nghĩa chiến lược lớn hơn: Vingroup đang đặt cược để định hình chuẩn mới cho hạ tầng giao thông đô thị và liên vùng. CEO Siemens Mobility nhấn mạnh quan hệ đối tác này khẳng định cam kết hỗ trợ các quốc gia hiện đại hóa hạ tầng giao thông, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường. Với Việt Nam, này là cơ hội hiếm để đi tắt đón đầu công nghệ tàu cao tốc, thay vì tiếp tục kéo dài tình trạng hạ tầng đường sắt lạc hậu. Việc lựa chọn dòng Velaro Novo – tiết kiệm năng lượng hơn 30% so với thế hệ trước – cho thấy tư duy dài hạn: không chỉ nhanh mà còn phải xanh. Đó cũng là lời nhắn gửi về cách Vingroup muốn xây dựng thương hiệu "tàu cao tốc Việt Nam": gắn với công nghệ tiên tiến, tiêu chuẩn môi trường cao và trải nghiệm di chuyển khác biệt. Ở góc độ chiến lược doanh nghiệp, hạ tầng đường sắt tốc độ cao còn giúp Vingroup gia cố hệ sinh thái bất động sản – du lịch – đô thị thông minh. Khi tập đoàn kiểm soát cả "đất" lẫn "đường", giá trị gia tăng không chỉ nằm ở vé tàu mà ở các không gian sống và kinh doanh hai bên tuyến.
Tác động thực tế: kết nối đô thị, công nghiệp và du lịch bằng tàu cao tốc
Lợi ích đối với người dân sẽ rõ ràng nếu các tuyến đường sắt VinSpeed được triển khai đúng tiến độ. Tuyến phía Nam dài 54 km dự kiến kết nối khu vực Bến Thành tại TP.HCM với huyện Cần Giờ, nơi có khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn được UNESCO công nhận. Điều này biến một điểm đến vốn xa xôi với giao thông đường bộ thành hành trình ngắn hơn nhiều, mở ra cơ hội cho du lịch sinh thái và mô hình "ở phố – tận hưởng biển" trong ngày. Ở phía Bắc, tuyến 121 km sẽ nối Hà Nội với Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh – nơi có Di sản Thế giới UNESCO Vịnh Hạ Long. Đây là trục giao thông vàng: kết nối trung tâm hành chính với các cực công nghiệp và du lịch trọng điểm. Nếu đi tàu cao tốc thay vì đường bộ, cả doanh nghiệp lẫn người lao động sẽ được hưởng lợi từ thời gian di chuyển ngắn hơn, an toàn hơn, ổn định hơn. Đáng chú ý, VinSpeed đã bắt đầu phối hợp với Vinhomes để thực hiện 5 tuyến đường sắt đô thị tại Hà Nội, gồm cả các tuyến kết nối sân bay. Khi "tàu cao tốc Việt Nam" và metro nội đô cùng vận hành, hạ tầng giao thông có cơ hội chuyển từ mô hình dựa trên xe máy – ô tô sang hệ thống đường sắt hiện đại, giảm áp lực lên đường bộ và không khí.
Vai trò Bộ Công Thương: bảo đảm chuyển giao công nghệ, không chỉ mua thiết bị
Một điểm sáng hiếm trong câu chuyện Vingroup Siemens đường sắt là nhà nước không đứng ngoài, mà tham gia với vai trò kiến tạo công nghệ. Trong chuyến công tác tại Đức, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài đã làm việc với Siemens Energy, bàn về chiến lược và định hướng hợp tác dài hạn, từ chuyển giao công nghệ đến phát triển nhà cung cấp Việt Nam. Ông khẳng định Bộ Công Thương sẵn sàng phối hợp và kết nối Siemens Energy với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo trong nước. Việc cùng lúc trao đổi về tuabin gió ngoài khơi và tàu cao tốc cho Vingroup cho thấy một thông điệp: Việt Nam không còn muốn chỉ nhập thiết bị, mà phải tham gia sâu vào chuỗi giá trị công nghệ. Nếu lộ trình này được thực hiện nghiêm túc – từ đánh giá năng lực doanh nghiệp, xác định cấu phần có thể sản xuất, đến xây dựng trung tâm R&D và đào tạo – thì thỏa thuận tàu 350 km/h không dừng ở những đoàn tàu chạy trên ray, mà còn là cơ hội nảy sinh ngành công nghiệp đường sắt hiện đại do người Việt tham gia chế tạo. Tuy vậy, sự tham gia của nhà nước chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm cơ chế rõ ràng: ưu tiên nhà cung cấp trong nước đủ tiêu chuẩn, nhưng không làm chậm tiến độ hoặc hạ thấp chất lượng hệ thống.
Thách thức và triển vọng: từ hai tuyến tư nhân tới tương lai đường sắt quốc gia
Triển vọng là lớn, nhưng không thiếu thách thức. VinSpeed đặt mục tiêu bắt đầu vận hành các tuyến của mình từ năm 2028; với độ phức tạp của đường sắt tốc độ cao, bất kỳ chậm trễ nào về giải phóng mặt bằng, thiết kế kỹ thuật hay điều phối với chính quyền địa phương đều có thể khiến kỳ vọng của xã hội bị "treo" thêm nhiều năm. Ngoài ra, câu hỏi lớn là cách hai tuyến tư nhân sẽ kết nối với mạng lưới đường sắt quốc gia trong tương lai. Nếu chỉ là các "ốc đảo" cao tốc, giá trị hệ thống sẽ bị hạn chế. Ngược lại, nếu kinh nghiệm từ hợp đồng này – về quản lý dự án, tiêu chuẩn an toàn, bảo trì – được chia sẻ, nó có thể trở thành hình mẫu cho các dự án công trong tương lai, kể cả khi đường sắt Bắc – Nam được tái khởi động. Nhìn tổng thể, hợp đồng tàu cao tốc giữa Vingroup và Siemens không chỉ là bước tiến quan trọng trong chiến lược phát triển đường sắt tốc độ cao của Vingroup, mà còn là phép thử cho cách Việt Nam dám thay đổi cách làm hạ tầng giao thông: chấp nhận để doanh nghiệp tư nhân đi trước, song song với một nhà nước chủ động kiến tạo, gắn kết công nghệ toàn cầu với năng lực trong nước. Nếu vượt qua được các thách thức triển khai, đây có thể là khởi đầu cho một thế hệ "tàu cao tốc Việt Nam" mang dấu ấn riêng, chứ không chỉ là bản sao của mô hình ngoại quốc.
