Giá nhiên liệu hạ nhiệt, giá dịch vụ vẫn có độ trễ
Giá cước vận tải là mức phí doanh nghiệp tính cho việc chở người hoặc hàng hóa, được hình thành từ nhiên liệu, nhân công, phương tiện và các khoản vận hành khác; vì vậy, biến động giá xăng không tự động làm giá dịch vụ đổi theo ngay lập tức. Ngày 1-11, giá xăng được điều chỉnh giảm: E5 RON92 còn 24.223 đồng/lít, giảm 1.804 đồng/lít, còn E10 RON95-III còn 24.159 đồng/lít, giảm 1.575 đồng/lít so với giá bán tối đa hiện hành. Nhưng mức giảm ở một kỳ điều hành chưa đủ để đảo chiều cước của cả ngành. Nhiên liệu rẻ hơn cải thiện dòng tiền và lợi nhuận trước tiên; để người đi xe hay chủ hàng được hưởng lợi, doanh nghiệp còn phải cân đối những khoản chi chưa giảm, chờ xu hướng giá đủ ổn định và hoàn tất thủ tục điều chỉnh. Vì thế, kỳ vọng cước giảm ngay sau khi giá xăng giảm là khó thành hiện thực.
Tác động cũng không giống nhau giữa các doanh nghiệp. Xe du lịch ký hợp đồng trọn gói cả năm không thể tùy tiện thay giá đã thống nhất với đối tác; tuyến cố định phải kê khai, lập phương án và xin cơ quan có thẩm quyền duyệt. Với vận tải hàng hóa, báo giá còn phụ thuộc vào cự ly, loại hàng và phương tiện. Một thay đổi tức thời có thể gây nhiễu hợp đồng, trong khi giá nhiên liệu lại có thể đảo chiều ở kỳ điều hành kế tiếp. Bởi vậy, sự chậm trễ không nhất thiết là dấu hiệu doanh nghiệp phớt lờ lợi ích của khách hàng; đó còn là hệ quả của cách cước được ký kết và quản lý.
Nhiên liệu rẻ hơn chưa xóa được gánh nặng cũ
Khoản tiết kiệm từ nhiên liệu là có thật nhưng chưa đồng nghĩa với phần dư đủ lớn để giảm giá dịch vụ. Nhiên liệu từng chiếm khoảng 30% chi phí vận hành, rồi tăng lên 40–45% khi giá leo cao; với vận tải hàng hóa, xăng dầu có thể chiếm khoảng 60% tổng chi phí hoạt động. Một ước tính khác đặt tỷ trọng nhiên liệu trong cơ cấu giá cước ở mức 32–38%. Các tỷ lệ này khác nhau theo loại hình và cách tính, nhưng cùng cho thấy nhiên liệu là khoản lớn chứ không phải khoản duy nhất. Khi giá xăng dầu còn cao so với kỳ vọng, mức giảm gần đây chủ yếu giúp doanh nghiệp bớt khó khăn và cải thiện biên lợi nhuận, chưa chắc tạo ra dư địa để hạ cước sâu.
Doanh nghiệp còn phải trang trải lương tài xế, phí cầu đường, hao hụt, bến bãi ở hai đầu tuyến và các chi phí duy trì phương tiện, hoạt động. Những khoản này không tự giảm theo giá xăng. Hơn nữa, nhiều đơn vị đã phải cắt giảm chi phí hoặc giữ nguyên cước trong giai đoạn nhiên liệu đắt đỏ; khi giá hạ, họ cần bù đắp phần áp lực tích lũy trước khi có thể chia sẻ khoản tiết kiệm với khách hàng. Giảm giá quá sâu còn có thể khiến chuyến xe không đủ hiệu quả, trong khi xe tuyến cố định có nguy cơ bị phạt cắt nốt hoặc mất tuyến nếu không bảo đảm chuyến. Lợi ích nhiên liệu rẻ hơn trước hết là sự nhẹ gánh cho doanh nghiệp, chưa phải cam kết giảm cước tương ứng.
Thủ tục, hợp đồng và thời gian quyết định mức giảm
Cước hành khách tuyến cố định không thể đổi theo ý doanh nghiệp: đơn vị phải tính lại giá nhiên liệu, mức tiêu hao, tiền lương và các khoản cấu thành, sau đó gửi hồ sơ để cơ quan quản lý xem xét. Thời gian thẩm định được nêu là 5–10 ngày. Đại diện một hợp tác xã vận tải hành khách cho biết giá xăng cần duy trì xu hướng giảm ổn định khoảng 1–2 tháng rồi doanh nghiệp mới tiến hành làm hồ sơ điều chỉnh. Với vận tải hàng hóa, doanh nghiệp cũng phải cân nhắc biến động đủ lâu trước khi báo mức cước mới cho chủ hàng. Khi đầu vào tăng giảm liên tục, thay đổi báo giá liên tiếp vừa tốn công vừa làm khách hàng khó lập kế hoạch.
Hợp đồng là một rào cản khác: đơn vị du lịch ký trọn gói theo năm có thể phải giữ nguyên mức giá đã cam kết, kể cả khi chi phí nhiên liệu trước đó tăng. Trong bối cảnh giá dầu thế giới và chính sách thuế tác động đến giá bán trong nước, doanh nghiệp cũng lo đợt giảm sẽ không kéo dài. Vì vậy, cước thường phản ứng chậm hơn giá nhiên liệu; một thông tin trong nguồn cho biết độ trễ điều chỉnh có thể vào khoảng 20–30 ngày. Sự thận trọng này có lý do, nhưng nếu doanh nghiệp chậm điều chỉnh khi xu hướng giảm đã bền vững, niềm tin của khách hàng và chủ hàng cũng sẽ bị bào mòn.
Người đi xe và chủ hàng được lợi thế nào?
Nếu nhiên liệu tiếp tục giảm ổn định, hành khách có thể thấy giá vé hạ, nhưng mức giảm được dự báo không lớn. Đại diện hợp tác xã Châu Hà ước tính vé có thể giảm khoảng 2.000–4.000 đồng; chặng Bến xe Miền Tây–Bến xe Cần Thơ hiện ở mức 86.000 đồng có thể còn khoảng 82.000–85.000 đồng. Đây là ví dụ cho thấy chi phí nhiên liệu chỉ là một phần của giá vé: các khoản cố định khác giới hạn biên độ điều chỉnh. Với hàng hóa, cước thấp hơn sẽ giúp chủ hàng giảm chi phí vận chuyển; nếu được duy trì, lợi ích có thể lan sang giá sản phẩm và người tiêu dùng, người nông dân.
Thời điểm nhiên liệu hạ nhiệt đáng chú ý vì nhu cầu đi lại và lưu chuyển hàng hóa thường tăng khi gần các dịp lễ, Tết. Tuy nhiên, người dân không nên mặc định cước sẽ giảm tức thì, còn doanh nghiệp cũng không nên xem phần tiết kiệm nhiên liệu là lý do đủ để giữ giá vô thời hạn. Cách hợp lý là theo dõi xu hướng đầu vào, công khai căn cứ tính cước và điều chỉnh khi mức giảm được xác nhận đủ lâu, đồng thời bảo đảm khả năng duy trì chuyến và chất lượng dịch vụ. Giá xăng giảm có thể mở đường cho cước thấp hơn, nhưng chỉ khi khoản tiết kiệm vượt qua được sức ép chi phí cũ và quy trình điều chỉnh.
