Giá đầu vào giảm chưa đồng nghĩa giá bán giảm
Độ trễ giá cước vận tải là khoảng thời gian doanh nghiệp cần để xác định liệu chi phí nhiên liệu giảm có đủ bền vững và đáng kể để điều chỉnh giá dịch vụ hay không. Từ đầu tháng 11, giá xăng trong nước giảm mạnh sau khi thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng được đưa về 0%, còn giá bán lẻ điện bình quân giảm 2%; đây là tín hiệu tích cực giữa mùa cao điểm sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng cuối năm. Nhưng mức giảm ấy chưa lập tức đi qua toàn bộ chuỗi cung ứng để tới hóa đơn của khách hàng. Giá dầu diesel vẫn cao, trong khi nhiều nguyên liệu đầu vào chưa hạ. Với vận tải, phần lớn phương tiện chở khách và hàng hóa dùng động cơ lớn chạy diesel, nên giá xăng giảm không thể hiện đầy đủ trong chi phí vận hành. Người tiêu dùng có lý do để chờ giá dịch vụ đi xuống, nhưng kỳ vọng đó cần gắn với cơ cấu chi phí thực tế.
Độ vênh này đã hiện rõ ở hàng quán. Gần hai tháng qua, nhiều quán cơm, bún, phở quanh khu vực Bình Thạnh tăng giá ít nhất 5.000 đồng mỗi phần, với lý do xăng dầu tăng. Nay nhiên liệu hạ nhiệt nhưng rau, thịt, trứng, gas và nhiều nguyên liệu khác chưa giảm, khiến người bán khó hạ giá mà không chịu thêm sức ép. Một chủ quán mì quảng cho biết chi phí từ nhà cung cấp vẫn cao, còn doanh nghiệp suất ăn phản ánh chi phí logistics chưa giảm và đầu vào có mặt hàng tăng so với năm trước. Điều đó giải thích một phần sự chậm trễ, nhưng không thể trở thành lý do bao che cho việc tăng giá dễ dàng rồi giữ giá vô thời hạn. Khi chi phí thật sự giảm, người bán cũng cần minh bạch và chia sẻ lợi ích với khách.
Cước vận tải cần thời gian, nhưng phải có lộ trình
Doanh nghiệp vận tải không thể chỉ nhìn vào một vài kỳ điều chỉnh để quyết định hạ giá. Hợp tác xã vận tải Nam An cho biết các đợt xăng giảm gần đây chưa tạo tác động đáng kể đến giá cước; trước đó, nhiều thành viên vẫn giữ giá khi nhiên liệu tăng để duy trì khách hàng. Theo Phó chủ tịch Hiệp hội Vận tải TP.HCM Lê Trung Tính, cước thường có độ trễ khoảng 20-30 ngày, tùy diễn biến cung cầu và mức ổn định của giá nhiên liệu. Khoảng chờ này hợp lý nếu được dùng để tính lại chi phí, nhưng doanh nghiệp cũng nên công bố tiêu chí và mốc rà soát, thay vì viện dẫn chung chung rằng cần thêm thời gian. Nếu nhiên liệu tiếp tục hạ mà cước không đổi, người thuê vận chuyển có quyền yêu cầu giải thích.
Cơ chế hợp đồng cho thấy điều chỉnh có thể làm bài bản hơn. Một hệ thống bán lẻ cho biết thỏa thuận với đối tác vận tải ấn định ngày hằng tháng để rà soát giá, dựa trên chia sẻ khi nhiên liệu biến động; hàng được chở thường xuyên với khối lượng lớn cũng giúp hạn chế biến động mạnh. Trái lại, với các nền tảng gọi xe, biểu giá có thể không đổi ngay; hỗ trợ khách hàng hoặc tài xế đôi khi được thực hiện qua những hình thức khác. Vì vậy, người dùng cần nhìn cả giá niêm yết lẫn khoản hỗ trợ thực nhận. Doanh nghiệp có thể chủ động công bố lịch xem xét cước, cách tính phần nhiên liệu và kết quả điều chỉnh. Minh bạch như vậy biến độ trễ thành một quy trình có thể kiểm chứng, thay vì khoảng mờ khiến khách hàng cảm thấy chỉ có mình phải gánh chi phí.
Hỗ trợ chi phí và trách nhiệm chia sẻ
Muốn cước và giá dịch vụ giảm bền vững, chỉ trông chờ giá xăng là chưa đủ. Đại diện ngành vận tải đề nghị cơ quan chức năng cân nhắc điều hành Quỹ bình ổn giá xăng dầu, sử dụng nguồn lực nếu còn dư địa để hỗ trợ nhiên liệu. Đây không phải lời giải thay thế cho việc doanh nghiệp tự tối ưu vận hành, nhưng có thể giảm áp lực trong giai đoạn nhu cầu đi lại và vận chuyển tăng vào cuối năm. Cần chú ý rằng diesel chưa giảm, trong khi phần lớn xe tải và xe khách phụ thuộc vào mặt hàng này. Vì thế, hỗ trợ nên hướng đúng vào cấu phần đang gây sức ép, đồng thời được đánh giá minh bạch để tránh kéo dài biện pháp không còn cần thiết. Giá điện giảm cũng góp phần nhẹ gánh cho sản xuất, song tác động tới từng dịch vụ sẽ khác nhau tùy mức tiêu thụ và cơ cấu đầu vào.
Ở phía thị trường, các mắt xích cần thương lượng thay vì chuyển mọi khoản tăng dồn xuống người mua. Hợp đồng dài hạn, lịch rà soát cước định kỳ và thỏa thuận chia sẻ biến động nhiên liệu có thể giúp doanh nghiệp dự báo tốt hơn, còn cơ sở kinh doanh có căn cứ điều chỉnh giá bán. Người tiêu dùng cũng cần lên tiếng trước những đợt tăng thiếu hợp lý, nhưng không nên kỳ vọng một lần xăng giảm sẽ lập tức làm mọi món ăn hay chuyến xe rẻ đi. Giữ mặt bằng hàng hóa quá cao có thể khiến người dân dè dặt chi tiêu, làm suy yếu nỗ lực kích cầu; vì thế, lợi ích khi chi phí giảm cần được chia sẻ giữa nhà cung cấp, đơn vị vận tải, điểm bán và khách hàng.
Giảm giá phải đi cùng bằng chứng
Giá xăng và điện giảm là tín hiệu đáng mừng, nhưng chưa đủ để kết luận toàn bộ chi phí vận tải đã hạ. Diesel còn cao, nguyên liệu nhiều mặt hàng vẫn đắt, và doanh nghiệp cần khoảng 20-30 ngày theo dõi trước khi điều chỉnh cước. Điều người dân có thể đòi hỏi không phải là giảm giá tức thì bất kể hoàn cảnh, mà là một lộ trình rõ ràng, cách tính có thể giải thích và sự điều chỉnh tương xứng khi đầu vào giảm ổn định. Cơ quan quản lý có thể hỗ trợ nhiên liệu đúng lúc; doanh nghiệp cần công khai rà soát; các bên trong chuỗi cung ứng cần chia sẻ thay vì giữ phần lợi ích cho riêng mình. Khi giá đầu vào đi xuống mà dịch vụ vẫn đứng yên quá lâu, sự minh bạch sẽ là thước đo quan trọng nhất của trách nhiệm kinh doanh.
