Từ người dùng công nghệ đến người biết tự bảo vệ
CyberZ là dự án truyền thông cộng đồng nhằm trang bị kỹ năng an toàn số cho sinh viên, giúp người trẻ nhận diện, ứng phó và cảnh báo lừa đảo trực tuyến để bảo vệ bản thân lẫn cộng đồng. Được phát động ngày 29/10/2026 tại Trường Đại học Điện lực ở Hà Nội, chương trình kết nối sinh viên tại Đà Nẵng và TP.HCM. Đây là hướng đi cần thiết: dùng mạng thường xuyên không đồng nghĩa với biết phân biệt thật giả hay thoát khỏi một kịch bản thao túng tâm lý. Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo khiến thủ đoạn giả mạo hình ảnh, giọng nói, danh tính ngày càng tinh vi; những vụ “bắt cóc online” cũng cho thấy người trẻ vẫn có thể bị dẫn dắt. Vì vậy, sinh viên chống lừa đảo không thể chỉ dựa vào các bản tin cảnh báo. Họ cần được tập luyện cách dừng lại, kiểm chứng và chọn phương án xử lý trước khi phản ứng.
Học qua tình huống, không chỉ đọc cảnh báo
Điểm đáng giá trong thiết kế CyberZ là đặt thực hành bên cạnh kiến thức. Cổng thông tin CyberZ tập hợp tài liệu và hoạt động, đồng thời cho sinh viên kiểm tra hiểu biết, nhận diện tình huống lừa đảo thường gặp và chọn cách ứng phó. Các hoạt động tương tác giúp người học thử quyết định trong bối cảnh cụ thể thay vì chỉ ghi nhớ danh sách dấu hiệu đáng ngờ. Đây là khác biệt quan trọng: kỹ năng an ninh mạng chỉ có ý nghĩa khi người dùng vận dụng được lúc bị thúc ép, hoang mang hoặc bị yêu cầu cung cấp dữ liệu cá nhân. Mục tiêu thực tế là biến kiến thức an toàn số thành thói quen dùng hằng ngày, từ kiểm chứng thông tin đến bảo vệ dữ liệu và tìm đúng nơi báo tin. Sinh viên cũng cần hiểu giới hạn vai trò: cảnh báo có căn cứ, chuyển thông tin đến cơ quan có thẩm quyền, không tự điều tra hay thay lực lượng chức năng xử lý vụ việc.
Sáng tạo nội dung để kỹ năng đi xa hơn
CyberZ không dừng ở đào tạo cá nhân mà muốn sinh viên trở thành người truyền đạt kỹ năng cho bạn bè, gia đình và cộng đồng. Cuộc thi CyberZ Challenge mời người trẻ đề xuất ý tưởng truyền thông và giải pháp sáng tạo phòng, chống lừa đảo; những ý tưởng nổi bật sẽ được hoàn thiện, kết nối nguồn lực để triển khai trong thực tế. Hoạt động sáng tạo video cũng mở đường để kiến thức an toàn số đến gần người dùng hơn qua ngôn ngữ và định dạng quen thuộc với giới trẻ. Cách làm này có sức lan tỏa, nhưng chất lượng phải được đặt lên trước độ viral: nội dung cần chính xác, dễ kiểm chứng và không khiến người xem hoảng sợ hoặc tự xử lý vượt thẩm quyền. Hashtag #LuaDaoTrucTuyen đã có hơn 151.500 nội dung trên TikTok tính đến thời điểm phát động; người dùng có thể tìm hashtag để tiếp cận thông tin và chia sẻ kỹ năng.
Mạng lưới “Chiến binh số” cần được duy trì
Mạng lưới “Chiến binh số” chỉ có ý nghĩa nếu mỗi thành viên biết tự bảo vệ mình, hỗ trợ người xung quanh và hành động đúng giới hạn. Định hướng của dự án là chuyển kiến thức thành kỹ năng, phát huy trách nhiệm của sinh viên và phối hợp giữa cơ quan chức năng, nhà trường, doanh nghiệp công nghệ, báo chí cùng người trẻ. Kết nối sinh viên ở Hà Nội, Đà Nẵng và TP.HCM tạo điểm khởi đầu, nhưng một chiến dịch phát động không thể tự tạo ra sức đề kháng lâu dài. Giá trị tiếp nối sẽ phụ thuộc vào việc cổng thông tin, bài thực hành và những ý tưởng tốt có tiếp tục được cập nhật, đưa vào sử dụng hay không. CyberZ vì thế nên được nhìn như một phương thức học và chia sẻ liên tục, không phải một lời nhắc nhất thời. Kết luận rõ ràng: muốn chống lừa đảo trực tuyến hiệu quả, cần biến sinh viên từ người nhận cảnh báo thành người biết kiểm chứng, ứng phó và lan tỏa thông tin có trách nhiệm.
