Cò sách giáo khoa là ai và vì sao phụ huynh đang bị “móc túi”?
Cò sách giáo khoa là những cá nhân hoặc nhóm người lợi dụng tình trạng khan hiếm sách, thu gom rồi rao bán lại sách giáo khoa với giá cao hơn giá bìa, thậm chí gấp 2–3 lần, khiến phụ huynh phải chi thêm nhiều tiền, đối mặt nguy cơ lừa đảo, sách giả và mất quyền lựa chọn mua đúng giá từ kênh phân phối chính thức.
Thời điểm cận năm học mới, nhiều phụ huynh “choáng” khi thấy sách giáo khoa bị rao bán trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội với mức giá cao gấp nhiều lần giá bìa. Đây là mảnh đất màu mỡ để cò sách giáo khoa hoành hành, núp bóng “mua hộ”, “giữ chỗ” cho con em bạn. Một bộ sách lớp 6 giá niêm yết 279.800 đồng bị đẩy lên 450.000 đồng, tương đương 1,6 lần giá bìa, là ví dụ rõ ràng cho tình trạng thổi giá có chủ đích. Vấn đề không chỉ là mất thêm vài trăm nghìn, mà là sự bất công với những gia đình đang căng mình lo chi phí đầu năm học.
Chiêu thức điển hình của cò sách: Từ “mua hộ” đến lừa đảo trắng trợn
Điểm chung của sách giáo khoa giá cao là luôn xuất hiện kèm lời mời gọi “có bộ đầy đủ”, “giao nhanh”, “sắp hết hàng”. Cò sách giáo khoa đánh thẳng vào tâm lý sợ thiếu sách của phụ huynh: thu gom nhiều bộ, tạo cảm giác khan hiếm rồi đẩy giá. Có người còn yêu cầu chuyển khoản đủ tiền trước, hứa “giao trong ngày”, nhưng sau khi nhận tiền thì im lặng, chặn tài khoản, phụ huynh mất trắng.
Một số trường hợp may mắn nhận được sách như chị phụ huynh mua bộ lớp 6 giá 450.000 đồng, nhưng vẫn phải trả thêm phí giao hàng và chấp nhận bị đội giá cao hơn giá bìa khá nhiều. Tệ hơn, đại diện nhà xuất bản cảnh báo ngoài chuyện giá bị thổi, phụ huynh còn có nguy cơ mua nhầm sách giả, sách kém chất lượng khi giao dịch với các tài khoản cá nhân trôi nổi. Đó không còn là tiện lợi, mà là đánh đổi an toàn và tiền bạc của chính con mình.
Mua bán sách giáo khoa giá cao: Không hẳn hợp pháp, càng không đáng ủng hộ
Về mặt pháp lý, nhiều phụ huynh bất bình nhưng lại bối rối: mua sách giáo khoa rồi bán lại với giá cao có phải trái luật không? Theo luật sư Trương Thanh Đức, pháp luật hiện hành chưa cấm cá nhân mua sách giáo khoa rồi bán lại, đây vẫn được coi là giao dịch dân sự dựa trên nguyên tắc tự nguyện giữa bên mua và bên bán. Luật Giá 2024 cấm bán sai giá khi Nhà nước định giá cụ thể đối với chủ thể được giao nhiệm vụ phát hành, nhưng không nói rõ về cá nhân mua đi bán lại.
Tuy vậy, việc này không phải hoạt động được khuyến khích, nhất là khi một số người cố ý mua số lượng lớn sách giáo khoa để bán lại với giá cao, khiến những gia đình thực sự cần sách phải lặn lội nhiều nơi vẫn không mua đủ bộ. Nghị định số 87/2024/NĐ-CP ngày 12/7/2024 quy định xử phạt hành chính trong quản lý giá cho thấy Nhà nước có công cụ để xử lý hành vi bán không đúng mức giá với các chủ thể bị điều chỉnh. Quan trọng hơn, nếu cò sách bán sách giả, cung cấp thông tin sai lệch hoặc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, họ có thể bị xử phạt hành chính, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự.
Dấu hiệu nhận biết lừa đảo sách giáo khoa để phụ huynh tránh mắc bẫy
Trong ma trận mua sách giáo khoa online, phụ huynh cần tỉnh táo nhận diện các dấu hiệu bất thường. Đầu tiên là mức giá: sách giáo khoa giá cao hơn giá bìa 1,5–3 lần, kèm lời thúc giục “chốt nhanh kẻo hết”, thường là chiêu câu mồi của cò sách. Thứ hai, người bán chỉ giao dịch qua tài khoản cá nhân, không có thông tin doanh nghiệp, không hóa đơn, yêu cầu chuyển khoản toàn bộ trước khi giao mà không cho kiểm tra hàng.
Ngoài ra, nhiều trường hợp sau khi phụ huynh chuyển tiền thì lập tức bị chặn tài khoản, không liên hệ được với người bán – đây là dấu hiệu lừa đảo sách giáo khoa quá rõ. Cũng cần cảnh giác với sách có chất lượng giấy, màu in, logo khác lạ; đại diện nhà xuất bản đã nhấn mạnh phụ huynh hoàn toàn có nguy cơ mua nhầm sách giả nếu mua qua kênh không chính thức. Trong bối cảnh đó, thói quen “thấy rẻ hoặc thấy còn hàng là mua” cần được thay bằng “kiểm tra nguồn, kiểm tra giá rồi mới quyết định”.
Cách bảo vệ ví tiền và con: Mua đúng nơi, kiểm tra đúng giá
Nếu không muốn trở thành nạn nhân của sách giáo khoa giá cao, phụ huynh cần thay đổi cách mua sách, không chạy theo tâm lý “có là mừng”. Theo khuyến cáo của nhà xuất bản, phụ huynh và học sinh nên mua trực tiếp sách giáo khoa tại hệ thống phân phối chính thức hoặc các đối tác bán lẻ lớn, uy tín, nơi giá được niêm yết rõ ràng và chất lượng được bảo đảm. Đây là cách đơn giản nhưng hiệu quả nhất để tránh cả việc bị “chặt chém” lẫn nguy cơ mua phải sách giả.
Để hạn chế tình trạng đầu cơ, trụ sở nhà xuất bản tại TP.HCM đã giới hạn mỗi lượt chỉ được mua sách của một khối lớp, không giải quyết mua hộ số lượng lớn, và yêu cầu phụ huynh xuất trình VNeID khi mua cho anh chị em cùng nhà. Phụ huynh cũng nên chủ động kiểm tra giá bìa trước khi mua, so sánh với giá online, không chuyển tiền cho tài khoản lạ nếu chưa xác minh, và ưu tiên nhận hàng – kiểm tra – rồi mới thanh toán khi có thể. Chấp nhận “tiện” bằng mọi giá chỉ nuôi thêm cò sách giáo khoa và khiến năm học mới đắt đỏ hơn với chính con mình.
