Sách giáo khoa giả: mối nguy trực tiếp với việc học của con trẻ
Sách giáo khoa giả là những cuốn sách được in trái phép, sao chép nội dung không được cấp phép, thường có chất lượng giấy, mực in và trình bày kém, mang thông tin có thể sai lệch so với bản gốc, gây ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình học tập, quyền lợi của học sinh và tài chính của phụ huynh. Trước thềm năm học 2026-2027, nhu cầu phụ huynh mua sách, vở, đồ dùng học tập tăng mạnh, khiến thị trường sách giáo khoa trở thành “điểm nóng” và là môi trường màu mỡ cho sách giáo khoa giả len lỏi nếu thiếu kiểm soát. Khi một cuốn sách không rõ nguồn gốc hoặc sách in lậu xuất hiện trong cặp sách của con, thiệt hại không chỉ dừng ở vài bộ sách sai chuẩn mà còn là việc trẻ học theo nội dung không thống nhất, phụ huynh phải tốn thêm chi phí thay thế và niềm tin bị bào mòn.
Lực lượng quản lý thị trường vào cuộc sớm: không chỉ là kiểm tra cho có
Điều đáng tích cực là lực lượng quản lý thị trường ở nhiều địa phương đã chọn cách đi trước một bước thay vì chờ vi phạm xảy ra mới xử lý. Tại Khánh Hòa, Đội Quản lý thị trường số 1 triển khai giám sát sách giáo khoa, văn phòng phẩm và đồ dùng học tập theo Công văn số 337/QLTT-NVTH ngày 11/8/2026, phân công các tổ công tác trực tiếp đến nhà sách và cơ sở kinh doanh trên địa bàn. Từ 12/8 đến 22/8/2026, hoạt động giám sát được thực hiện liên tục, tập trung vào kiểm soát nguồn gốc, xuất xứ và tính hợp pháp của hàng hóa. Tại Thanh Hóa, Đội Quản lý thị trường số 2 mở đợt cao điểm kiểm tra sau Công văn số 928/CCQLTT-NV ngày 14/8/2026, nhắm vào sách giáo khoa, sách tham khảo, vở viết, đồ dùng học tập và thiết bị giáo dục, đồng thời mở rộng kiểm soát sang cả các kênh thương mại điện tử và mạng xã hội. Một phát biểu đáng chú ý từ lực lượng này: "Đến thời điểm hiện tại, Đội Quản lý thị trường số 2 đã thực hiện ký cam kết với 18 cơ sở kinh doanh trên địa bàn quản lý". Đây không phải chiến dịch hình thức, mà là nỗ lực thực tế để kiểm soát thị trường sách trước mùa tựu trường.
Vì sao sách giáo khoa giả nguy hiểm hơn nhiều người vẫn nghĩ
Nhiều phụ huynh có thể cho rằng sách in lậu chỉ khác chất lượng giấy, mua rẻ hơn cũng là tiết kiệm. Đó là một đánh giá sai lầm. Về pháp lý, đây là sản phẩm xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của các tổ chức, cá nhân đã đầu tư xuất bản và phát hành sách. Về thị trường, sách giả tạo ra cạnh tranh không bình đẳng, làm méo mó hệ thống phân phối và khiến những nhà sách làm ăn nghiêm túc bị thiệt thòi. Nguy hiểm hơn cả là khía cạnh giáo dục: nội dung có thể bị in sai, thiếu trang, mờ chữ, gây khó cho quá trình dạy – học, đặc biệt với những môn học có cấu trúc chương trình chặt chẽ. Một sản phẩm không rõ nguồn gốc khiến phụ huynh tưởng đã chuẩn bị đủ cho con, nhưng thực chất lại phải mua lại bộ sách mới khi nhà trường yêu cầu, dẫn đến lãng phí và tâm lý khó chịu. Kiểm soát thị trường sách không chỉ là chuyện thương mại, mà là bảo vệ chất lượng giáo dục hàng ngày của con em.
Cơ quan quản lý làm gì và phụ huynh nên chủ động ra sao?
Lực lượng quản lý thị trường không chỉ dừng ở việc kiểm tra và xử phạt. Họ yêu cầu các cơ sở kinh doanh lưu giữ hóa đơn, chứng từ để chứng minh nguồn gốc hàng hóa; không kinh doanh sách giáo khoa, sách tham khảo, văn phòng phẩm, đồ dùng học tập không bảo đảm điều kiện lưu thông. Đội Quản lý thị trường số 2 tại Thanh Hóa còn vận động các cơ sở ký cam kết không kinh doanh hàng giả, hàng lậu, hàng kém chất lượng. Các hoạt động tuyên truyền, hướng dẫn được duy trì để đưa trách nhiệm tuân thủ về từng cửa hàng, hạn chế sách giáo khoa giả đi sâu vào chuỗi phân phối. Tuy nhiên, nếu phụ huynh mua sách một cách chủ quan thì mọi nỗ lực kiểm soát thị trường sách sẽ không thể triệt để. Khi phụ huynh mua sách, cần ưu tiên nguồn hàng có hóa đơn, chứng từ, kiểm tra kỹ logo nhà xuất bản, chất lượng in, và tuyệt đối cảnh giác với những bộ sách được bán rẻ bất thường trên các nền tảng mạng xã hội – nơi lực lượng chức năng thừa nhận nguy cơ phát sinh vi phạm cao.
Thị trường có kiểm soát tốt chỉ khi phụ huynh đồng hành
Các đợt cao điểm kiểm tra hiện nay mới là bước khởi đầu để chuẩn bị cho năm học 2026-2027 một cách an toàn hơn. Đội Quản lý thị trường số 1 khẳng định sẽ tiếp tục bám sát địa bàn, tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh sách giáo khoa, đồ dùng học tập và văn phòng phẩm trong thời gian tới, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền để chuyển nhận thức thành hành động tuân thủ của các cơ sở kinh doanh. Đội Quản lý thị trường số 2 cũng tuyên bố sẽ tiếp tục theo sát chỉ đạo, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Nhưng nếu phụ huynh vẫn tìm kiếm sách giáo khoa giả để "giảm chi phí", sách in lậu sẽ còn đất sống. Muốn bảo vệ con em khỏi nội dung sai lệch và nguy cơ học bằng tài liệu không chuẩn, phụ huynh phải coi mỗi cuốn sách là một khoản đầu tư cho tương lai, không đánh đổi chất lượng bằng những lợi ích trước mắt. Một thị trường sách ổn định, minh bạch chỉ hình thành khi cơ quan quản lý, cơ sở kinh doanh và người mua cùng nhìn sách giáo khoa bằng con mắt trách nhiệm.
