‘Cò’ sách giáo khoa là gì và vì sao phụ huynh đang trở thành mục tiêu?
“Cò sách giáo khoa” là những cá nhân thu gom sách giáo khoa trong bối cảnh nguồn cung thiếu hụt, sau đó rao bán lại trên mạng xã hội với giá sách cao hơn nhiều lần giá bìa, thậm chí gấp 2–3 lần, khiến phụ huynh vừa tốn thêm tiền, vừa đối mặt nguy cơ mua phải sách giả hoặc bị lừa đảo khi chuyển khoản trước mà không nhận được hàng. Đây không phải chuyện nhỏ: đó là hành vi trục lợi trên sự lo lắng của cha mẹ khi mùa tựu trường cận kề, khi ai cũng sốt ruột muốn mua sách giáo khoa đủ bộ cho con. Nhu cầu SGK tăng đúng lúc nguồn sách khan hiếm, nên “cò” SGK dễ dàng nắm quyền kiểm soát và áp giá bất hợp lý, tạo cảm giác nếu không mua ngay thì sẽ hết sách.
Cách ‘cò’ SGK đẩy giá sách cao và những rủi ro phụ huynh thường gặp
Theo đại diện nhà xuất bản tại TP.HCM, nhiều cá nhân đã thu gom SGK rồi bán lại trên các mạng xã hội với giá cao gấp 2–3 lần giá bìa. Trường hợp chị Thu Trang là ví dụ điển hình: bộ SGK lớp 6 có giá niêm yết 279.800 đồng nhưng được chào với giá 450.000 đồng, chưa kể phí giao hàng. Quotable: “Bộ SGK lớp 6 có giá niêm yết 279.800 đồng được chào mời mua từ một tài khoản cá nhân với giá 450.000 đồng, gấp 1,6 lần giá bìa được niêm yết.” Mức chênh lệch này không chỉ là chuyện vài chục nghìn, mà là kiểu tận dụng tâm lý sợ thiếu sách. Nghiêm trọng hơn, nhiều phụ huynh sau khi chuyển tiền thì ngay lập tức bị chặn tài khoản, không liên hệ được với người bán, hoặc mua nhầm sách giả vì không kiểm tra kỹ nguồn cung. Đây là dạng cảnh báo lừa đảo rõ ràng, không thể coi là “mua đắt cho xong việc” nữa.
Nhận diện ‘cò’ sách giáo khoa trên mạng xã hội trước khi quá muộn
Điểm chung của các lời chào mời mua sách giáo khoa hiện nay là xuất hiện trong hội nhóm, diễn đàn mạng xã hội, với lời rao “mua hộ SGK”, “có đủ bộ, giao nhanh” nhưng giá luôn cao hơn giá bìa. Nhiều tài khoản yêu cầu chuyển khoản toàn bộ tiền trước rồi mới giao sách, không cung cấp hóa đơn rõ ràng, không chứng minh được mình thuộc hệ thống phân phối chính thức. Đó là những dấu hiệu điển hình của cò sách giáo khoa. Phụ huynh thường bị cuốn vào tâm lý sợ thiếu sách cho con, nhất là trước ngày tựu trường, nên dễ bỏ qua khâu kiểm tra giá bìa và nguồn gốc. Chính lúc SGK thiếu hụt nguồn cung, nhu cầu tăng cao, “cò” SGK hoạt động mạnh nhất, tạo cảm giác nếu không chấp nhận giá cao thì sẽ không còn cơ hội mua. Cha mẹ cần nhìn những lời rao giá chênh lệch lớn như một cảnh báo lừa đảo, không phải “dịch vụ tiện lợi”.
Mua sách giáo khoa thế nào để tránh bị lừa và không tiếp tay cho ‘cò’?
Giải pháp quan trọng nhất là phụ huynh phải chủ động mua sách giáo khoa từ nguồn chính thống, thay vì nhờ các kênh mua hộ không rõ danh tính. Đại diện nhà xuất bản nhấn mạnh, phụ huynh và học sinh nên mua trực tiếp SGK tại các địa chỉ thuộc hệ thống phân phối chính thức hoặc các đối tác bán lẻ lớn, uy tín. Khi mua, hãy kiểm tra kỹ giá bìa in trên sách, đối chiếu với giá tại quầy; nếu thấy giá bị đẩy lên quá cao so với giá bìa, cần từ chối mua và báo lại cho đơn vị phát hành. Các điểm bán chính thức hiện cũng hạn chế tình trạng đầu cơ bằng cách quy định mỗi lượt mua chỉ được mua SGK ở một khối lớp; nếu mua cho anh chị em cùng nhà, phụ huynh phải xuất trình VNeID để chứng minh có con học các khối lớp đó. Đây là nỗ lực nhằm chặn việc gom sách số lượng lớn để bán lại, nhưng muốn thành công, phụ huynh phải hợp tác: không nhờ người lạ mua hộ, không chuyển khoản cho tài khoản cá nhân chỉ dựa vào vài dòng rao bán.
Kết luận: Tự bảo vệ túi tiền và quyền học tập của con trước ‘cò’ SGK
Cò sách giáo khoa tồn tại được là nhờ sự thiếu thông tin và tâm lý nôn nóng của phụ huynh. Khi chấp nhận mua sách với giá cao gấp 2–3 lần, chúng ta không chỉ mất tiền oan mà còn vô tình tiếp tay cho hoạt động đầu cơ, đẩy giá, khiến nhiều gia đình khác càng khó mua sách với giá đúng. Hơn nữa, nguy cơ bị lừa đảo chuyển khoản, bị chặn tài khoản hoặc mua phải SGK giả là hoàn toàn có thật, đã xảy ra với không ít người. Câu chuyện SGK không dừng ở vài bộ sách; nó liên quan trực tiếp đến quyền được học trong điều kiện đầy đủ, minh bạch của trẻ. Phụ huynh vì vậy cần thay đổi thói quen: luôn kiểm tra giá bìa, ưu tiên hệ thống phân phối chính thức, chấp nhận xếp hàng thay vì “mua cho nhanh” qua cò. Chỉ khi cha mẹ tỉnh táo, thị trường sách giáo khoa mới bớt méo mó, và trẻ em mới không bị biến thành cái cớ để người khác kiếm lời.
