Dấu mốc 130 năm và phần thưởng cho một truyền thống
Trường Quốc Học Huế là cơ sở giáo dục lâu đời bên sông Hương, nơi lịch sử, tinh thần yêu nước và hoạt động đào tạo nhiều thế hệ trí thức cùng tạo nên vị thế đặc biệt trong đời sống Cố đô. Thành lập ngày 23/10/1896 theo sắc dụ của vua Thành Thái, trường đi qua nhiều biến động cùng đất nước, nhưng vẫn giữ vai trò quan trọng trong lịch sử giáo dục Việt Nam. Ngày 23/10/2026, thành phố Huế và nhà trường tổ chức lễ kỷ niệm 130 năm thành lập, đồng thời đón nhận Huân chương Độc lập hạng Ba. Đây không chỉ là nghi lễ tôn vinh quá khứ. Phần thưởng ấy ghi nhận đóng góp của trường cho giáo dục và nhắc rằng uy tín lịch sử chỉ có ý nghĩa khi được chuyển thành trách nhiệm với học sinh hôm nay.
Dịp kỷ niệm diễn ra trong chuỗi hoạt động từ ngày 22 đến 24/10, gồm triển lãm về hành trình 130 năm, hội trại cựu học sinh, giao lưu thể thao, chương trình văn hóa, nghệ thuật và hội thảo chuyên môn. Những hoạt động này mở rộng ý nghĩa của lễ kỷ niệm: di sản không nằm yên trong hồ sơ hay huy chương, mà được tiếp nối qua sự gặp gỡ giữa các thế hệ thầy trò.
Kiến trúc cổ là một phần ký ức sống
Sắc đỏ trầm của các dãy nhà, bóng cây xanh và vị trí bên dòng sông Hương khiến Quốc Học mang diện mạo khó nhầm giữa lòng Huế. Cổng trường có dáng tháp chuông, mái ngói và họa tiết mềm mại; bên trong, các dãy phòng học theo phong cách phương Tây nối với nhau bằng hành lang có mái che. Qua nhiều lần trùng tu, kiến trúc Quốc Học vẫn giữ nét cổ kính, tạo nên một không gian vừa phục vụ việc học, vừa lưu dấu thời gian. Giá trị của khuôn viên không chỉ nằm ở vẻ đẹp để ngắm nhìn: sân trường, hàng cây và những lối đi còn lưu giữ ký ức của nhiều thế hệ học trò.
Năm 2011, trường được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia đặc biệt; nơi đây cũng thuộc hệ thống di tích lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Huế, bởi Người từng theo học trong những năm tháng tuổi trẻ. Sự công nhận ấy đặt ra một nguyên tắc cần được giữ vững: bảo tồn không thể tách rời công năng giáo dục. Một di sản còn sống phải tiếp tục là nơi học tập, chứ không chỉ trở thành phông nền cho những bức ảnh hoài niệm. Quốc Học có giá trị đặc biệt chính bởi kiến trúc cổ vẫn hiện diện trong nhịp sống học đường.
Truyền thống yêu nước phải đi cùng năng lực hôm nay
Quốc Học gắn với tên tuổi Chủ tịch Hồ Chí Minh và nhiều nhà lãnh đạo, nhà cách mạng, nhà khoa học, nhà văn hóa như Võ Nguyên Giáp, Phạm Văn Đồng, Trần Phú, Hà Huy Tập, Tôn Thất Tùng, Tạ Quang Bửu và Tố Hữu. Những cái tên ấy không nên chỉ được nhắc như một bảng vàng. Điều đáng kể hơn là truyền thống của trường đã hun đúc tri thức, nhân cách, tinh thần yêu nước và khát vọng cống hiến qua nhiều thế hệ. Với Huế, Quốc Học vì thế là một phần của di sản giáo dục, văn hóa và tinh thần, chứ không đơn thuần là một trường có tuổi đời lâu năm. Truyền thống chỉ thực sự có sức nặng khi học sinh hôm nay được chuẩn bị để đóng góp cho cộng đồng bằng năng lực và trách nhiệm.
Thành tích hiện nay cho thấy nhà trường vẫn giữ được sức cạnh tranh học thuật: trong giai đoạn 2016–2026, tỷ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông đạt 100% qua các năm; học sinh giành 2.750 giải cấp tỉnh, thành phố và 629 giải học sinh giỏi quốc gia, trong đó có 27 giải Nhất. Riêng kỳ thi học sinh giỏi quốc gia năm học 2025–2026, trường đạt 90 giải, gồm 4 giải Nhất. Song một nền giáo dục tốt không thể chỉ đo bằng huy chương. Việc kết hợp kiến thức với hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm và rèn kỹ năng giúp học sinh phát triển sự tự tin, tinh thần chủ động cùng nền tảng học tập.
Từ di sản đến trách nhiệm với tương lai
Thách thức của Quốc Học không phải là chứng minh mình có lịch sử đáng tự hào, mà là làm cho lịch sử ấy hữu ích trong một thời đại tri thức, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng quan trọng. Tại lễ kỷ niệm, lãnh đạo thành phố đề nghị ngành giáo dục và nhà trường đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, giáo dục STEM, đồng thời mở rộng hợp tác với đại học, viện nghiên cứu và các tổ chức khoa học trong nước, quốc tế. Đây là hướng đi cần thiết, miễn rằng đổi mới không làm phai nhạt nền tảng nhân cách và tinh thần khai mở vốn làm nên bản sắc nhà trường.
Huân chương Độc lập hạng Ba là sự ghi nhận xứng đáng, nhưng cũng là lời nhắc về chặng đường phía trước. Giữ gìn kiến trúc, kể lại truyền thống yêu nước và đào tạo học sinh có tri thức, kỹ năng, ý thức cống hiến phải được xem là những phần gắn bó của cùng một sứ mệnh. 130 năm Quốc Học vì thế không chỉ là dịp nhìn lại những gì đã qua; đó là thời điểm đánh giá xem di sản đang được trao cho thế hệ kế tiếp ra sao. Khi mái trường cổ vẫn là nơi nuôi dưỡng năng lực và khát vọng mới, danh hiệu di sản giáo dục mới thật sự có sức sống.
