Một ngôi trường, nhiều lớp lịch sử
Quốc Học Huế là trường trung học có bề dày lịch sử, gắn với sự hình thành của nền giáo dục hiện đại ở Huế và hành trình đào tạo nhiều thế hệ trí thức, nhân tài cho đất nước. Thành lập ngày 23/10/1896 dưới triều vua Thành Thái, trường kỷ niệm 130 năm vào ngày 23/10 với lễ kỷ niệm tại Huế và dịp đón nhận Huân chương Độc lập hạng Ba. Đây không chỉ là một dấu mốc để nhìn lại quá khứ: nó đặt câu hỏi về cách một ngôi trường gìn giữ truyền thống mà không biến truyền thống thành chiếc bóng che lấp nhiệm vụ đổi mới. Quốc Học từng là trường Pháp - Việt chính yếu của Đông Dương, theo Dụ của vua Thành Thái và Nghị định của Phủ Toàn quyền Đông Dương. Lịch sử trường học ấy phản chiếu những chuyển động lớn của thời đại, đồng thời nhắc rằng giáo dục luôn chịu trách nhiệm trước tương lai.
Từ Nguyễn Tất Thành đến những thế hệ trí thức
Dấu ấn nổi bật của Quốc Học nằm ở những con người trưởng thành từ mái trường này. Nguyễn Tất Thành theo học lớp đệ nhị niên trung học trong niên khóa 1908–1909, sau khi thi vượt cấp; trước đó, từ năm 1906 đến 1908, ông học tại Trường Tiểu học Pháp - Việt Đông Ba. Quãng thời gian ở Quốc Học là một phần trong hành trình hình thành nhận thức của người thanh niên sau này trở thành Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trường còn gắn với các tên tuổi như Trần Phú, Hà Huy Tập, Lê Duẩn, Võ Nguyên Giáp, Phạm Văn Đồng, Tôn Thất Tùng, Tạ Quang Bửu và Tố Hữu. Danh sách ấy không nên chỉ được dùng để làm đẹp hồ sơ truyền thống. Giá trị của di sản giáo dục nằm ở việc khơi dậy tinh thần học hỏi, lòng yêu nước và khát vọng cống hiến cho học sinh hôm nay, chứ không phải ở sự hoài niệm về danh nhân.
Kiến trúc cổ là một phần của bài học
Những dãy nhà cổ và khuôn viên xanh tạo cho Quốc Học một diện mạo không thể tách rời khỏi ký ức của thành phố. Kiến trúc trường học ở đây không chỉ là phông nền cho những bức ảnh: nó làm hiện rõ sự tiếp nối giữa nhiều thế hệ học trò, thầy cô và những đổi thay của giáo dục. Triển lãm kỷ niệm giới thiệu cảnh quan, kiến trúc của trường qua hình ảnh xưa và nay, bên cạnh tư liệu về lớp học, đồng phục, sách vở và hoạt động học sinh. Nhà lưu niệm Bác Hồ và truyền thống trong khuôn viên cũng là điểm đến thường xuyên của du khách muốn tìm hiểu lịch sử trường. Việc trường được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1990, rồi di tích quốc gia đặc biệt năm 2020, càng làm rõ trách nhiệm bảo tồn. Giữ gìn cảnh quan không phải đóng băng ngôi trường, mà là để không gian lịch sử tiếp tục phục vụ việc học và đời sống.
Huân chương là sự ghi nhận, cũng là lời nhắc
Lễ kỷ niệm 130 năm diễn ra ngày 23/10, ghi nhận nhà trường đón Huân chương Độc lập hạng Ba vì những đóng góp trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo. Chuỗi hoạt động từ ngày 22 đến 24/10 còn có triển lãm chuyên đề, hội trại cựu học sinh, giao lưu thể thao, chương trình văn hóa, nghệ thuật và hội thảo chuyên môn. Những hoạt động ấy đưa lịch sử ra khỏi tủ trưng bày, tạo dịp để học sinh, cựu học sinh và khách tham quan cùng tiếp cận, gìn giữ ký ức của trường. Nhưng vinh danh chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm bước tiến mới. Lãnh đạo thành phố đề nghị nhà trường và ngành giáo dục đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, giáo dục STEM và mở rộng hợp tác. Quốc Học cần tiếp tục đào tạo học sinh giỏi, đồng thời vun đắp nhân cách và năng lực đóng góp. Đó mới là cách xứng đáng để di sản sống tiếp.
