Đại hội Liên hiệp Hội Khoa học lần thứ IX là gì và vì sao được coi là mốc chuyển hướng?
Đại hội Liên hiệp Hội Khoa học lần thứ IX là kỳ đại hội đại biểu toàn quốc của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, nhằm định hướng phát triển hệ thống hội, đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ, cùng các chính sách khoa học Việt Nam trong giai đoạn 2026–2031, khi đất nước tăng tốc thực hiện mục tiêu chiến lược đến 2030 và tầm nhìn 2045. Điều đáng chú ý nhất không phải là nghi thức hay nhân sự, mà là việc đặt phát triển đội ngũ nhà khoa học lên vai trò trung tâm của động lực phát triển. Trong hai ngày 27–28/8, gần 500 đại biểu từ các hội ngành, địa phương, tổ chức khoa học và công nghệ đã làm việc khẩn trương, dân chủ và trách nhiệm để bầu Ban Chấp hành khóa IX gồm 143 thành viên và Chủ tịch mới GS.VS Châu Văn Minh. Đây rõ ràng không chỉ là một cuộc “tổng kết nhiệm kỳ”, mà là bước tái thiết cách chúng ta nhìn trí thức Việt Nam 2026–2031.
Động lực phát triển bằng trí thức: từ khẩu hiệu “Đoàn kết – Sáng tạo – Đột phá – Phát triển” đến yêu cầu chính sách cụ thể
Chủ đề Đại hội IX “Đoàn kết – Sáng tạo – Đột phá – Phát triển” sẽ rỗng nghĩa nếu không được biến thành cơ chế thực thi cho đội ngũ nhà khoa học. Nhìn vào báo cáo nhiệm kỳ vừa qua, có thể thấy sức nặng của trí thức không nằm ở số lượng tiến sĩ hay giáo sư, mà ở khả năng tư vấn, phản biện và giám định xã hội đi vào chiều sâu, góp phần định hình chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Việc khẳng định đây là “sự kiện chính trị – xã hội quan trọng của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ” nói thẳng một điều: nếu không kiến tạo động lực phát triển thông qua trí thức, mọi khẩu hiệu công nghiệp 4.0, chuyển đổi số hay đổi mới sáng tạo đều sẽ dừng ở mức phong trào. Trong bối cảnh áp lực cạnh tranh tri thức toàn cầu ngày càng gay gắt, đặt trí thức vào trung tâm chính sách khoa học Việt Nam không còn là lựa chọn, mà là điều kiện tồn tại.
Năm nhóm nhiệm vụ trọng tâm: tái cấu trúc cách phát triển đội ngũ nhà khoa học Việt Nam
Ý nghĩa chiến lược của Đại hội nằm ở năm nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm cho nhiệm kỳ mới: đẩy mạnh tham mưu, tư vấn, phản biện chính sách; đổi mới phương thức tập hợp và phát huy đội ngũ trí thức (nhất là trí thức trẻ, trong doanh nghiệp và trí thức Việt Nam ở nước ngoài); nâng cao chất lượng nghiên cứu, phản biện, phổ biến kiến thức và chuyển đổi số; đổi mới quản trị toàn hệ thống, tăng cường kết nối chuyên gia, năng lực dự báo chiến lược; và mở rộng hợp tác quốc tế, kết nối mạng lưới trí thức Việt Nam toàn cầu. Nếu thực thi nghiêm túc, đây là bản thiết kế để nâng cấp chất lượng và khả năng cạnh tranh của đội ngũ nhà khoa học Việt Nam, thay vì chỉ duy trì một cộng đồng giới chuyên môn khép kín. Việc tiếp tục nhấn mạnh công tác tập hợp, đoàn kết và phát huy trí tuệ trí thức cho thấy Liên hiệp Hội đã hiểu rằng giá trị lớn nhất của mình không phải là cơ cấu tổ chức, mà là trí tuệ và niềm tin của các nhà khoa học.
Liên hiệp Hội như cầu nối: từ diễn đàn phản biện đến hệ sinh thái đáp ứng nhu cầu xã hội
Trong hơn bốn thập kỷ xây dựng, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật đã dần thoát khỏi hình ảnh một tổ chức thuần chuyên môn để trở thành một chủ thể có vị thế chính trị – xã hội rõ rệt, tham gia vào đời sống khoa học và công nghệ của đất nước. Hoạt động tư vấn, phản biện, giám định xã hội được đánh giá là thế mạnh nổi bật, khi Liên hiệp Hội tham gia góp ý cho nhiều dự thảo luật, đề án, chương trình và chính sách lớn. Nhưng nếu chỉ dừng ở vai trò “góp ý”, cầu nối giữa cộng đồng khoa học và nhu cầu xã hội sẽ luôn chậm nhịp. Nhiệm kỳ mới cần biến các hội ngành, liên hiệp hội địa phương và 575 tổ chức khoa học – công nghệ thành một hệ sinh thái liên kết với doanh nghiệp, chính quyền và cộng đồng dân cư, để khoa học thực sự phục vụ trực tiếp đời sống và phát triển kinh tế – xã hội. Sự tham dự đông đảo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và 489 đại biểu cho thấy nền tảng chính trị cho vai trò cầu nối này đã sẵn sàng.
Kết luận: trí thức Việt Nam 2026–2031 – từ nguồn lực tiềm năng thành động lực quyết định
Đại hội Liên hiệp Hội Khoa học lần thứ IX cho thấy một chuyển dịch nhận thức quan trọng: trí thức Việt Nam 2026–2031 phải được xem là động lực phát triển chứ không chỉ là nguồn lực tiềm năng. Việc kiện toàn bộ máy với Ban Chấp hành gồm 143 người và lựa chọn GS.VS Châu Văn Minh làm Chủ tịch khóa IX là điều cần thiết, nhưng sẽ vô nghĩa nếu không kéo theo thay đổi cách đối thoại, đặt hàng và tin dùng các nhà khoa học. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn tăng tốc tới 2030 và 2045, nếu chính sách khoa học Việt Nam tiếp tục chậm hơn nhu cầu phát triển thực tế, chúng ta sẽ đánh mất cơ hội vàng để biến trí tuệ thành sức mạnh quốc gia. Đội ngũ nhà khoa học đang chờ không chỉ lời kêu gọi “đoàn kết, sáng tạo, đột phá, phát triển”, mà là những cơ chế rõ ràng để họ được làm việc, được tranh luận và được chịu trách nhiệm trên các quyết sách lớn.
