Sân chơi sầu riêng Trung Quốc: từ độc tôn Thái Lan đến cuộc đấu khu vực
Sầu riêng Thái Lan là loại trái cây nhiệt đới được trồng với diện tích lớn, trở thành một trong những mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực của nước này, từng gần như thống trị thị trường sầu riêng tươi tại Trung Quốc nhờ kinh nghiệm sản xuất, hệ thống đóng gói và mạng lưới thương mại đã hình thành qua nhiều năm. Điểm mấu chốt hiện nay là: sân chơi không còn thuộc về một mình Thái Lan. Khi Trung Quốc cho phép nhập khẩu sầu riêng tươi từ Việt Nam từ tháng 7/2022, cán cân cung ứng bắt đầu thay đổi rõ rệt. Song song, nước này cũng mở cửa cho sầu riêng từ Malaysia, Philippines và Campuchia, biến thị trường từng mang tính độc tôn thành một bức tranh cạnh tranh khu vực đa nguồn cung.
Sầu riêng Thái Lan mở rộng sản xuất: lợi thế hiện tại, rủi ro dài hạn
Việc Thái Lan liên tục mở rộng diện tích trồng sầu riêng là phản ứng trực tiếp trước cơn khát của thị trường Trung Quốc. Diện tích sầu riêng đã tăng mạnh, đạt khoảng 1,87 triệu rai, tương đương hơn 300.000 ha, với sản lượng ước khoảng 1,56 triệu tấn. Nông dân chuyển từ măng cụt, cao su sang sầu riêng vì mức lợi nhuận hấp dẫn, chấp nhận cả rủi ro mất trộm khi giá trị trái tăng cao. Tuy nhiên, đằng sau bức tranh “vua trái cây” là sự phụ thuộc ngày càng lớn vào một thị trường duy nhất. Nguồn cung dồi dào giúp người tiêu dùng Trung Quốc có thêm lựa chọn và mua sầu riêng với giá dễ chịu hơn, nhưng đồng thời tạo thêm áp lực đối với nông dân khi sức ép giảm giá gia tăng. Nếu nhu cầu Trung Quốc hạ nhiệt hoặc tự sản xuất được một phần, mô hình tăng diện tích hiện nay sẽ trở thành rủi ro.
Việt Nam nổi lên: đối trọng mới trong cuộc cạnh tranh khu vực
Việt Nam không còn là người đứng ngoài cuộc chơi, mà đã trở thành đối trọng trực tiếp với sầu riêng Thái Lan trên thị trường Trung Quốc. Sau khi được cấp phép xuất khẩu sầu riêng tươi, Việt Nam tăng trưởng rất nhanh và từng vượt Thái Lan về lượng cung ứng trong một năm. Đáng chú ý, người mua Trung Quốc nhận định Việt Nam chỉ mất vài năm để đạt quy mô mà Thái Lan xây dựng trong nhiều thập niên, cho thấy sức bật sản xuất đáng kể. Việc nhiều nguồn cung cùng xuất hiện khiến người mua Trung Quốc "có nhiều lựa chọn hơn", làm thay đổi cán cân đàm phán giá và điều kiện thương mại. Điều có lợi cho người tiêu dùng – bằng một kiểu “tự do sầu riêng” – lại đòi hỏi nhà vườn và doanh nghiệp Việt phải bước vào cuộc chơi chất lượng, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm chứ không chỉ chạy theo sản lượng.
Thương mại Việt–Thái tăng tốc: công nghiệp dẫn dắt, nông sản cần bắt kịp
Trong khi sầu riêng là điểm nóng của cạnh tranh khu vực, bức tranh rộng hơn của thương mại Việt–Thái lại đang được dẫn dắt bởi các nhóm hàng công nghiệp và nhiên liệu. Tám tháng đầu năm, kim ngạch thương mại hai chiều đạt 18,5 tỷ USD, tăng 30,6% so với cùng kỳ, nhưng đóng góp chủ yếu đến từ máy vi tính, sản phẩm điện tử, máy móc, điện thoại và xăng dầu. Có thể thấy, nông sản mới chỉ chiếm một phần nhỏ và còn phân hóa: thủy sản, hạt điều, hạt tiêu tăng, trong khi cà phê và rau quả lại giảm. Điều này đặt ra một nghịch lý: dù đang cạnh tranh trực tiếp với sầu riêng Thái Lan tại Trung Quốc, doanh nghiệp nông sản Việt vẫn chưa khai thác mạnh mẽ chiều xuất khẩu sang chính Thái Lan trong tổng thể thương mại song phương đang tăng tốc.
Tiêu chuẩn Trung Quốc siết chặt: cảnh báo cho chiến lược xuất khẩu nông sản Việt
Xuất khẩu nông sản vào Trung Quốc đang bước sang giai đoạn mà “làm nhiều chưa đủ”, buộc cả Thái Lan lẫn Việt Nam phải tái tính đường đi. Đầu năm 2025, Thái Lan đã tăng cường kiểm tra sầu riêng xuất khẩu sau thông tin phát hiện chất nhuộm công nghiệp bị cấm trong một lô hàng. Sang năm 2026, Bangkok tiếp tục triển khai chính sách "4 không": không sầu riêng non, không sâu bệnh, không gian lận nguồn gốc, không tồn dư hóa chất bị cấm. Chính phủ nước này còn đặt mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu sầu riêng vượt 150 tỷ baht, kèm theo việc đẩy mạnh logistics và kiểm soát chất lượng trong mùa thu hoạch. Một khi tiêu chuẩn siết chặt để bảo vệ người tiêu dùng Trung Quốc – những người đang hưởng lợi từ nguồn cung dồi dào và giá dễ chịu hơn – Việt Nam không thể chỉ bán rẻ, mà phải chứng minh được chất lượng, an toàn và khả năng cung cấp ổn định nếu muốn giữ chỗ trong cuộc cạnh tranh khu vực.
