Thanh long và nông sản cấp đông: mũi nhọn mới trong thương mại Việt - Thái
Xuất khẩu nông sản Việt Nam sang Thái Lan là quá trình đưa các loại trái cây tươi như thanh long, nhãn, vải, bưởi cùng rau củ, trái cây sấy và nông sản cấp đông từ Việt Nam sang thị trường Thái Lan để phục vụ tiêu dùng, chế biến thực phẩm và ngành du lịch trong nước này, bổ sung cho nguồn cung nội địa và khai thác lợi thế khác biệt mùa vụ giữa hai quốc gia. Điểm đáng nói là nông sản Việt không còn đóng vai trò “phụ” trong bức tranh thương mại Việt - Thái mà đang trở thành mũi nhọn mới bên cạnh hàng công nghiệp. Khi thương mại song phương tăng 30,6% trong 8 tháng, cấu trúc trao đổi hàng hóa đã cho thấy một sự vận động rõ: điện tử, máy móc và nhiên liệu dẫn dắt, nhưng nông sản – đặc biệt là thanh long và rau cấp đông – lại âm thầm chiếm vị trí riêng trong các kênh bán lẻ, chế biến và dịch vụ du lịch. Câu chuyện không chỉ là tăng số lượng, mà là nâng vai trò và giá trị của nông sản Việt trên đất Thái.
Thương mại Việt - Thái tăng tốc, nông sản hưởng lợi như thế nào?
Thương mại Việt - Thái đang bước vào giai đoạn tăng tốc hiếm có, với tổng kim ngạch hai chiều 8 tháng đạt mức tăng trưởng 30,6%, trong đó xuất khẩu của Việt Nam sang Thái Lan tăng tới 32,8% so với cùng kỳ. Dù nhóm hàng công nghiệp, công nghệ và nhiên liệu vẫn là nền tảng chính, nông sản Việt lại hưởng lợi từ chính sự dịch chuyển cấu trúc này: khi chuỗi cung ứng công nghiệp giữa hai nước trở nên gắn kết hơn, chi phí logistics giảm và hạ tầng vận tải được cải thiện, nông sản – vốn nhạy cảm với thời gian và bảo quản – có điều kiện mở rộng sang kênh chế biến và phân phối hiện đại. Một câu nói đáng trích là: "Có thể thấy, thương mại Việt Nam - Thái Lan đang được nâng đỡ bởi các nhóm hàng công nghiệp, công nghệ và nhiên liệu". Điều này hàm ý rằng nông sản Việt muốn đi xa hơn phải “ăn theo” sự mở rộng của chuỗi cung ứng công nghiệp, thay vì đi một mình bằng các lô hàng nhỏ lẻ truyền thống.
Thanh long sang Thái Lan: từ quầy siêu thị đến nhà hàng, khách sạn
Trong dòng chảy xuất khẩu nông sản Việt Nam, thanh long sang Thái Lan là câu chuyện thành công rõ nét nhất. Theo Cục Xuất nhập khẩu, thanh long Việt Nam có lợi thế tại các chuỗi siêu thị lớn nhờ nguồn cung quanh năm, màu sắc bắt mắt và giá thành hợp lý. Sự hiện diện đều đặn trên kệ hàng đã biến thanh long từ một loại trái cây “ngoại” trở thành lựa chọn quen thuộc với người tiêu dùng Thái. Đây là ví dụ điển hình cho việc nông sản Việt chiếm chỗ bằng chất lượng và tính ổn định, chứ không chỉ bằng giá rẻ. Điều quan trọng hơn: thanh long cùng nhãn, vải, bưởi, chôm chôm đang phục vụ đồng thời ba mảng thị trường – bán lẻ, chế biến thực phẩm và ngành du lịch. Người Thái mua thanh long trong siêu thị, du khách thưởng thức trái cây Việt trong khách sạn, còn nhà máy dùng nước vải, dứa cô đặc làm nguyên liệu chế biến cho hàng xuất khẩu. Khi nông sản Việt bước được vào “chuỗi giá trị” thay vì chỉ bán thô, vị thế trên thị trường Thái Lan đổi khác rõ rệt.
Rau cấp đông và nông sản chế biến: cuộc chơi dài hơi tại Thái Lan
Nếu thanh long là ngôi sao của trái cây tươi, thì rau cấp đông Thái Lan nhập từ Việt Nam và nông sản cấp đông, sấy khô, nước ép cô đặc mới là “vũ khí chiến lược” cho cuộc chơi dài hơi. Doanh nghiệp Thái Lan đang gia tăng nhập khẩu rau củ cấp đông, trái cây sấy, nước ép cô đặc và nông sản sơ chế như xoài, chuối cấp đông, mít, thanh long sấy, nước vải, dứa và acerola cô đặc từ Việt Nam. Các sản phẩm này không chỉ phục vụ tiêu dùng mà còn đi vào ngành công nghiệp chế biến thực phẩm xuất khẩu và chuỗi nhà hàng, khách sạn phục vụ du lịch. Điều đáng chú ý là Thái Lan vốn mạnh về nông sản, nhưng vẫn cần nhập những mặt hàng mà họ chưa có lợi thế sản xuất quy mô lớn hoặc có mùa thu hoạch nghịch với nội địa, trong đó có thanh long. Đây chính là cửa mở cho nông sản cấp đông của Việt Nam: khi khác biệt mùa vụ được “đóng gói” bằng công nghệ đông lạnh, giá trị không còn phụ thuộc vào mùa mà dựa vào khả năng đáp ứng tiêu chuẩn chế biến và an toàn thực phẩm.
Người tiêu dùng Thái thắt lưng buộc bụng: thách thức hay cơ hội cho hàng Việt?
Bức tranh không chỉ toàn màu sáng. Dữ liệu cho thấy tổng nhập khẩu rau, hoa, củ, quả và sản phẩm chế biến của Thái Lan giảm 19,5% trong 7 tháng, trong khi giá trị nhập từ Việt Nam giảm 13,8% nhưng thị phần lại tăng từ 3,94% lên 4,22%. Nguyên nhân chính là áp lực nợ hộ gia đình và chi phí sinh hoạt khiến người tiêu dùng Thái Lan thắt chặt chi tiêu, giảm mua thực phẩm nhập khẩu trung – cao cấp và chuyển sang sản phẩm nội địa cạnh tranh hơn về giá. Đồng thời, thời tiết thuận lợi giúp nguồn cung nông sản chính vụ tăng, làm giảm nhu cầu nhập khẩu các mặt hàng có thể thay thế. Nghịch lý ở đây là: mức chi giảm nhưng thị phần hàng Việt tăng, chứng tỏ sức bền của nông sản Việt trong phân khúc giá hợp lý. Tuy nhiên, để biến thách thức thành cơ hội, doanh nghiệp Việt không thể dựa mãi vào lợi thế giá. Như chính cơ quan chuyên môn khuyến nghị, doanh nghiệp cần nâng chất lượng, đáp ứng yêu cầu kiểm dịch thực vật và rào cản kỹ thuật nếu muốn khai thác lâu dài thị trường này.
