Thư viện lưu động: định nghĩa mới về công bằng giáo dục vùng sâu
Thư viện lưu động là mô hình đưa sách, thiết bị công nghệ và tài liệu học tập số trực tiếp đến trường lớp vùng sâu, vùng xa, giúp học sinh nông thôn tiếp cận đồng thời nguồn tri thức truyền thống và hiện đại, từ đó thu hẹp khoảng cách giáo dục với khu vực đô thị thông qua không gian đọc linh hoạt, kết nối internet và các nền tảng học trực tuyến được thiết kế phù hợp điều kiện địa phương. Những gì đang diễn ra tại Lai Châu, Phú Thọ hay Chư Păh cho thấy: khi tri thức biết “lên đường”, cơ hội học tập không còn bị khóa trong bốn bức tường lớp học. Đây không phải hoạt động từ thiện ngắn hạn, mà là bước thử nghiệm cho một cách tổ chức giáo dục vùng sâu chủ động hơn, gắn với chuyển đổi số và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.
FPT 38: từ sách giấy đến thư viện số ở Lai Châu và Phú Thọ
Điểm đáng chú ý của dự án Thư viện FPT 38 là cách kết hợp sách giấy với công nghệ để tạo bước nhảy cho giáo dục vùng sâu. Tại Trường THPT Mường Than (Lai Châu), đại diện FPT đã trao hơn 1.400 đầu sách, 15 máy tính bảng, 15 tai nghe, 7 bộ máy tính cùng nền tảng học trực tuyến Vuihoc. Thư viện mới không chỉ bổ sung nguồn sách mà còn mở rộng cơ hội tiếp cận công nghệ, giúp học sinh vùng cao đa dạng hóa phương thức và chủ động khám phá tri thức. Ở xã miền núi Đạo Trù (Phú Thọ), thư viện số với 1.000 đầu sách, hệ thống máy tính bảng cài sẵn phần mềm học trực tuyến được bàn giao cho học sinh sau hai tháng khảo sát và cải tạo không gian. Đây là những con số biết nói: “Thư viện mới với 1.000 đầu sách và thiết bị học trực tuyến được bàn giao cho học sinh trường THCS Đạo Trù, xã Đạo Trù, sáng 16/10”.
Xe thư viện lưu động ở Chư Păh: sách, internet và thói quen tự học
Nếu các thư viện số FPT cho thấy chiều sâu đầu tư, thì xe thư viện lưu động tại xã Chư Păh lại chứng minh sức mạnh của tính linh hoạt. Chương trình mang đến hơn 5.000 bản sách thuộc nhiều thể loại cùng 10 máy tính kết nối internet, tạo điều kiện để học sinh đọc sách, tìm kiếm thông tin và tiếp cận nguồn tri thức đa dạng. Gần 700 học sinh ở các phân hiệu THCS và tiểu học được luân chuyển thêm 300 bản sách tham khảo, sách thiếu nhi và sách về Bác Hồ, bổ sung đáng kể nguồn đọc vốn rất hạn chế ở nông thôn. Quan trọng hơn, chương trình gắn với Tuần lễ học tập suốt đời và chuyển đổi số, khuyến khích các em rèn kỹ năng tự học, chủ động khai thác thông tin phục vụ học tập trong thời đại số. Khi xe thư viện lưu động trở thành hình ảnh quen thuộc, thói quen đọc và học chủ động mới là “tài sản” lâu dài nhất mà học sinh nông thôn nhận được.
Từ trách nhiệm xã hội đến thay đổi bền vững cho học sinh nông thôn
Điểm chung của các mô hình thư viện lưu động và thư viện số là chúng không đứng một mình, mà dựa trên mạng lưới tình nguyện và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Dự án 38 thư viện được triển khai từ nguồn quỹ Người FPT Vì cộng đồng – phong trào đóng góp ngày lương hằng năm của cán bộ nhân viên – cùng đóng góp của tập đoàn và Quỹ Hy vọng. 38 đội triển khai từ các công ty thành viên FPT đồng hành với điểm trường từ khảo sát hiện trạng, xác định nhu cầu, cải tạo đến bàn giao thư viện. Ở Đạo Trù, học sinh gọi thư viện mới là “niềm vui, sự động viên, niềm tin và những cơ hội mới để vươn lên bằng tri thức” và hứa sử dụng công nghệ đúng mục đích, an toàn, có trách nhiệm. Khi giáo viên được phân công hướng dẫn học sinh khai thác học liệu trực tuyến, thư viện không còn là công trình trưng bày, mà trở thành hạ tầng sống của quá trình học.
Kết luận: thư viện lưu động phải trở thành một phần chiến lược giáo dục vùng sâu
Nhìn vào Lai Châu, Phú Thọ, Chư Păh, dễ thấy thư viện lưu động và thư viện số đang âm thầm thay đổi bản đồ cơ hội học tập. Học sinh vùng cao, vùng có đông đồng bào dân tộc như Sán Dìu ở Đạo Trù được tiếp cận sách, máy tính bảng, internet và kỹ năng an toàn trên không gian mạng. Học sinh nông thôn ở Chư Păh được rèn luyện thói quen đọc và tự học với hàng nghìn đầu sách và máy tính kết nối internet. Đây không còn là những dự án “đến rồi đi”, mà là bằng chứng cho thấy: muốn thu hẹp khoảng cách giáo dục vùng sâu, không thể chỉ nói về chương trình học, mà phải đầu tư vào hạ tầng tri thức – từ sách giấy đến tài liệu học tập số. Câu hỏi không phải “có nên nhân rộng?” mà là “chúng ta chấp nhận chậm lại bao lâu nữa trong việc biến thư viện lưu động thành một phần chính thức của chiến lược giáo dục nông thôn?”.
