Giám sát thực địa để nhìn rõ việc học diễn ra thế nào
Giáo dục hòa nhập là cách tổ chức dạy học để trẻ có hoàn cảnh và năng lực khác nhau cùng tham gia, với hỗ trợ phù hợp nhằm bảo đảm mỗi em có cơ hội học tập bình đẳng. Tại Trường Mầm non Ô Lâm, hoạt động giám sát thực địa giúp đánh giá mô hình ấy ngay trong môi trường lớp học. Đoàn của Sở Giáo dục và Đào tạo An Giang phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo TP Cần Thơ đến điểm trường 1, xã Ô Lâm, để theo dõi dự án nâng cao chất lượng giáo dục cho trẻ em dân tộc thiểu số và trẻ khuyết tật. Việc kiểm tra không dừng ở hồ sơ hay trang thiết bị: đoàn quan sát lớp, xem xét kỹ năng giao tiếp và khả năng thích ứng của trẻ Khmer cùng trẻ khuyết tật. Cách tiếp cận này đáng chú ý vì hiệu quả giáo dục hòa nhập chỉ có thể được đánh giá thuyết phục khi nhìn thấy trẻ tham gia, tương tác và được hỗ trợ trong những hoạt động thường ngày.
Quy mô trường cho thấy nhu cầu hỗ trợ không nhỏ
Ô Lâm là nơi thử thách của dự án không hề mang tính cá biệt. Sau sắp xếp, Trường Mầm non Ô Lâm có một điểm chính và hai điểm phụ, với 4 cán bộ quản lý, 41 giáo viên, 6 nhân viên và 793 trẻ; trong đó có 546 trẻ em dân tộc Khmer. Toàn trường có 25 nhóm, lớp, và trẻ Khmer chiếm 68,85% số trẻ. Những con số ấy lý giải vì sao tăng cường tiếng Việt và xây dựng môi trường thân thiện cần được xem là công việc cốt lõi, chứ không phải hoạt động bổ trợ. An Giang có đông đồng bào Khmer; dự án vì thế mở thêm cơ hội tiếp cận giáo dục hiện đại cho trẻ dân tộc thiểu số và trẻ khuyết tật ở khu vực còn khó khăn. Với giáo dục An Giang, thước đo cần hướng đến không chỉ là số lớp học được trang bị, mà còn là việc mỗi trẻ có thể tham gia và tiến bộ.
Tiếng Việt mở lối, nhưng không thay thế bản sắc
Tại trường, giáo viên củng cố tiếng Việt cho trẻ Khmer qua trò chơi, kể chuyện, đọc thơ, trò chuyện và trải nghiệm; hình ảnh, vật thật cùng cử chỉ minh họa giúp các em hiểu nội dung và mạnh dạn bày tỏ ý kiến. Với trẻ năm tuổi, việc rèn nghe, nói và giao tiếp còn chuẩn bị hành trang vào lớp một, đồng thời tôn trọng tiếng mẹ đẻ và bản sắc Khmer. Nguồn lực dự án cũng giúp trường từng bước hoàn thiện không gian học tập bằng hình ảnh trực quan và học liệu tăng cường tiếng Việt; trẻ em dân tộc thiểu số nhờ đó vượt qua rào cản ngôn ngữ và tự tin tham gia hoạt động. Đây là hướng đi thiết thực: ngôn ngữ học đường cần được dạy bằng những tình huống gần gũi, không phải bằng cách gạt bỏ tiếng nói và văn hóa gia đình. Hỗ trợ đúng cách giúp trẻ tiếp cận bài học mà vẫn được nhìn nhận trong bối cảnh riêng của mình.
Trẻ khuyết tật cần hỗ trợ theo năng lực và kế hoạch riêng
Với trẻ khuyết tật và trẻ có nhu cầu đặc biệt, mục tiêu không phải buộc mọi em học cùng một nhịp, mà là tạo cơ hội tham gia hoạt động phù hợp với khả năng. Giáo viên được hướng dẫn theo dõi khó khăn về giao tiếp, nhận thức, vận động hay mức độ tham gia để lựa chọn hỗ trợ; trường xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân và phối hợp với gia đình trong chăm sóc, dạy học, đánh giá tiến bộ. Đoàn giám sát ghi nhận nỗ lực của cán bộ, giáo viên trong điều kiện còn nhiều khó khăn và đánh giá cao việc bám sát mục tiêu bảo đảm tiếp cận giáo dục bình đẳng. Tuy vậy, một chuyến thăm trường mới là điểm kiểm tra, không phải bằng chứng rằng mọi trở ngại đã được giải quyết. Bước tiếp theo cần là chia sẻ kinh nghiệm giữa các địa phương, sử dụng hiệu quả học liệu chuyên biệt, tăng kết nối với phụ huynh và tiếp tục hỗ trợ đào tạo chuyên sâu, hướng dẫn thực hành cho giáo viên.
